Reytingdagi yuqori oʻrinlar yuqori maoshlarni kafolatlamaydi

Reytingdagi yuqori oʻrinlar avtomatik ravishda yuqori ish haqini anglatmaydi

Oʻzbekiston hududlarining iqtisodiy reytingdagi yuqori pozitsiyalari har doim ham mehnatga haq toʻlash darajasiga mos kelavermaydi.

Masalan, Buxoro 80,63 ball koʻrsatkichi bilan uchinchi oʻrinni egalladi, ammo viloyatda oʻrtacha oylik nominal ish haqi 5,62 mln soʻmni tashkil etdi. Reytingda yetakchilik qilgan Toshkentda bu koʻrsatkich 12,013 mln soʻmga yetdi. Bu haqda Progressiv islohotlar markazi va Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlari guvohlik bermoqda.

Iqtisodiy blok hududlar yakuniy bahosining 15,8 foizini beradi va toʻqqizta indikatorni oʻz ichiga oladi. Ulardan ikkitasi biznes muhitini, beshtasi mehnat bozorini, yana ikkitasi umumiy iqtisodiy oʻsishni tavsiflaydi. Toʻgʻrirogʻi, reyting bir nechta yoʻnalishlar boʻyicha kompleks baholash hisoblanadi va hudud iqtisodiyoti hajmini ham, YAIM oʻsish surʼatlarini ham toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatmaydi.

2026 yil yakunlari boʻyicha Toshkent 98,78 ball natija bilan birinchi oʻrinni egalladi. Keyingi oʻrinlarda 86,73 ball bilan Navoiy viloyati, 80,63 ball bilan Buxoro viloyati, 80,01 ball bilan Toshkent viloyati va 79,69 ball bilan Xorazm viloyati bormoqda.

Oxirgi oʻrinni 72,28 ball toʻplagan Andijon viloyati egalladi. Poytaxt va eng past natijaga ega hudud oʻrtasidagi farq 26,50 ballni tashkil etdi. U yagona shkala boʻyicha baholashlar farqini aks ettiradi, ammo hududiy iqtisodiyotlar hajmidagi farqni emas.

2026 yilning yanvar–iyun oylari uchun ish haqi boʻyicha statistika boshqacha manzarani koʻrsatadi. Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, Toshkentda oʻrtacha oylik nominal ish haqi 12,013 mln soʻmni, Navoiy viloyatida — 8,722 mln, Toshkent viloyatida — 6,675 mln soʻmni tashkil etgan. Respublika boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich 7,091 mln soʻmga teng boʻldi. Shu tariqa, poytaxt darajasi respublika koʻrsatkichidan taxminan 69% ga, Navoiy viloyati koʻrsatkichi esa 23% ga yuqori boʻlib chiqdi.

Shu bilan birga, Xorazm viloyatining iqtisodiy reytingdagi beshinchi oʻrniga mos keladigan mehnatga haq toʻlash darajasi kuzatilmaydi: u yerda oʻrtacha ish haqi 5,499 mln soʻmni tashkil etdi. Qashqadaryo viloyatida iqtisodiy koʻrsatkich 74,69 ballga yetgan boʻlsa, oʻrtacha oylik ish haqi 4,864 mln soʻmni tashkil etdi — bu tahlilda keltirilgan hududlar orasidagi eng kam qiymatdir.

Mualliflarning taʼkidlashicha, bunday farqlar reytingning iqtisodiy vaziyatga mos kelmasligini anglatmaydi. Uning metodikasi nafaqat ish haqini, balki biznes muhiti, bandlik va oʻsish koʻrsatkichlarini ham hisobga oladi.

Shu bilan birga, nominal ish haqining oʻzi aholi farovonligini toʻliq baholash imkonini bermaydi: buning uchun narxlar darajasi, norasmiy bandlik va daromadlarning taqsimlanishi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar zarur.

Bir necha yillardagi natijalarni solishtirish ham ehtiyotkorlikni talab qiladi. Masalan, Toshkentning iqtisodiy balli 2024 yildagi 96,20 dan 2025 yilda 98,21 ga va 2026 yilda 98,78 ga oshdi. Navoiy viloyatida koʻrsatkich avval 78,34 dan 71,02 ballgacha pasaydi, keyin esa 86,73 gacha oʻsdi. Biroq, oxirgi yilda 15,71 ballga oʻsishni real iqtisodiy ishlab chiqarishning xuddi shunday koʻpayishi deb hisoblash mumkin emas.

Progressiv islohotlar markazining tahliliy sonida qayd etilishicha, 2025–2026 yillarda iqtisodiy blokda ish haqi, iqtisodiy faollik, bandlik va ishlab chiqarish koʻrsatkichlarining roli kuchaydi. Bundan tashqari, indikatorlar toʻplami har yili yangilanib boradi, shuning uchun 2024–2026 yillar uchun ballarning oʻzgarishi iqtisodiy oʻsishning toʻgʻridan-toʻgʻri oʻlchovi hisoblanmaydi.

Tahlilda iqtisodiy va infratuzilmaviy baholar oʻrtasidagi farqga alohida eʼtibor qaratilgan. Navoiy viloyatida iqtisodiy koʻrsatkich 86,73 ballni, infratuzilmaviy koʻrsatkich esa 59,13 ballni tashkil etdi. Xorazm viloyatida tegishli natijalar 79,69 va 52,31 ballga, Qoraqalpogʻistonda — 78,71 va 47,46, Qashqadaryo viloyatida — 74,69 va 40,75 ballga teng boʻldi.

Mualliflar bu farqni infratuzilmaviy cheklovlarning iqtisodiy faollikka mumkin boʻlgan taʼsirini keyinchalik oʻrganish uchun asos deb hisoblaydilar.

Biroq, baholar oʻrtasidagi farq infratuzilma tanqisligini yoki boy berilgan YAIM hajmini toʻgʻridan-toʻgʻri oʻlchamaydi: iqtisodiy va infratuzilmaviy bloklar turli koʻrsatkichlar va normallashtirish usullariga asoslangan. Aniqroq xulosalar chiqarish uchun qoʻshimcha maʼlumotlar, jumladan, sanoat hududlarida elektr energiyasining oʻchirilishi, logistika muddatlari, suv taʼminoti va ishlab chiqarish quvvatlarining yuklanishi haqidagi maʼlumotlar talab qilinadi.

Toshkentning yetakchiligini mualliflar xizmat koʻrsatish sohasi, malakali kadrlar va kompaniyalarning toʻplanishi bilan bogʻlaydilar. Navoiy viloyati holatida mumkin boʻlgan omillar sifatida yirik sanoat korxonalari va alohida faoliyat turlarida mehnatga yuqori haq toʻlanishi keltirilgan. Ushbu taxminlarni tekshirish uchun sohalar boʻyicha bandlik, mahsuldorlik va qoʻshilgan qiymatni tahlil qilish zarur.

Xulosa qilib mualliflar taʼkidlaydilarki, hududlarning raqobatbardoshligini baholash uchun faqat reyting natijasining oʻzi yetarli emas.

Ular hududiy siyosatning muhim yoʻnalishi sifatida iqtisodiy faollik mahsuldor bandlik va aholining real daromadlari oʻsishi bilan birga kechadigan sharoitlarni yaratishni ataydilar.