Respublikachilarning bunchalik sharmandalarcha magʻlubiyatga uchraganining beshta sababi
Gʻazablangan saylovchilardan tortib nomashhur prezidentgacha: mana nima uchun anʼanaviy Respublikachilar hududlaridagi amerikaliklar Demokratlarni qoʻllab-quvvatladi.
Respublikachilarning yirik magʻlubiyatiga beshta sabab
Demokratlar AQShdagi oraliq saylovlarda gʻalaba qozonib, Kongress ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi.
Amaldagi prezidentning partiyasi odatda bu kabi bellashuvlarda qiyinchilikka duch kelsa-da, respublikachilarning magʻlubiyati koʻlami Donald Trampning Oq uydagi ikki yillik faoliyatiga berilgan ochiq-oydin tanbeh sifatida koʻrilmoqda.
Gʻazabga toʻlgan saylovchilardan tortib, mashhurligini yoʻqotgan prezidentgacha — respublikachilarning shunchalik koʻp oʻrinni boy berishiga olib kelgan beshta sababni keltirib oʻtamiz.
Butun mamlakat boʻylab saylovchilar kundalik ehtiyoj tovarlari narxining oshishi bilan kurashmoqda. Bu norozilik muhim saylov okruglarida ochiq-oshkora koʻrinib turdi.
«Benzin narxi, oziq-ovqat narxi — hamma narsa qimmatlashmoqda», — dedi Shimoliy Karolinadagi saylovchilardan biri saylovdan oldin BBCga va bu safar oʻz ovozini Respublikachilar partiyasidan Demokratik partiyaga oʻzgartirganini qoʻshimcha qildi.
Sentyabrgacha boʻlgan bir yil ichida narxlar 3,7 foizga oshdi, bunga yoqilgʻi va energiya xarajatlarining koʻtarilishi sabab boʻldi. Hukumat maʼlumotlariga koʻra, oktyabr boshida AQShda dizel yoqilgʻisining oʻrtacha chakana narxi sentyabr oyida qayd etilgan rekord darajadagi bir gallon uchun 6,52 dollardan (4,83 funt sterling) salgina past boʻlgan.
Saylovchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnoma maʼlumotlariga koʻra, deyarli oʻntadan sakkizta saylovchi, yaʼni 79 foizi inflyatsiya oʻtgan yil davomida ular va ularning oilasi uchun jiddiy yoki oʻrtacha qiyinchiliklar tugʻdirganini aytgan.
Respondentlarning oʻntadan ortiqchasi, yaʼni 60 foizdan koʻpi bunda Trampni ayblab, narxlarning odatdagidan yuqoriligiga prezident olib borayotgan siyosat sabab boʻlganiga ishonishini bildirgan.
Narxlarning keskin oshishiga asosiy sabablardan biri AQSh va Izrail fevral oyida Eronga qarshi boshlagan urush boʻldi.
Tehron qasos olish maqsadida Ormuz boʻgʻizini amalda yopib qoʻygach, yoqilgʻi narxi keskin koʻtarilib ketdi, chunki dunyo nefti va suyuqlantirilgan tabiiy gazi (STG) uchun muhim yoʻl toʻsib qoʻyilgan edi.
Amerikalik isteʼmolchilar oʻshandan beri yoqilgʻi quyish shoxobchalarida buning uchun toʻlov qilmoqda.
Bu urush koʻpchilik amerikaliklar orasida keskin norozilikka sabab boʻldi. MAGA respublikachilari uchun bu Trampning boshqa urushlar boʻlmasligi haqida vaʼda bergan «Avvalo Amerika» (America First) gʻoyasiga xoinona zarbadek tuyuldi.
Saylovchilar oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomada qatnashganlarning qariyb oʻntadan altitasi yoki 63 foizi AQSh Eronga qarshi harbiy harakatlar boshlab notoʻgʻri tanlov qilganini aytgan.
Alohida taʼkidlanishicha, saylovchilarning toʻrtdan uch qismi, yaʼni 74 foizi ushbu nizo ularning Kongressga ovoz berish qaroriga hal qiluvchi yoki asosiy omil boʻlganini bildirgan.
Saylovdan keyingi ertalab Tramp urush magʻlubiyatga sabab boʻlganini tan oldi, ammo Fox telekanaliga bergan intervyusida Eronning yadroviy qurolga ega boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun aralashishdan boshqa chorasi yoʻqligini aytdi.
Demokratik toʻlqinning koʻlami va qamroviga, ayniqsa, respublikachilarning anʼanaviy tayanch nuqtalarida samimiy boʻlib koʻringan kuchli nomzodlar yordam berdi.
Ular turmush darajasi narxi va sogʻliqni saqlash xizmatlaridan foydalanish imkoniyati haqidagi tartibli bayonotlariga sodiq qoldilar.
Sobiq oʻqituvchi Jeyms Talariko va pastor Adam Hamilton ham oʻz eʼtiqodlari haqida mos ravishda Texas va Kanzas shtatida aks-sado bergan tarzda gapirishdi.
Janubiy Karolinada demokrat Enni Endryus kutilmagan muvaffaqiyatga erishdi. Sobiq pediatr boʻlgan ushbu nomzod tizim izdan chiqqan deb hisoblanadigan mamlakatda sogʻliqni saqlash xizmatlarining hamyonbopligiga eʼtibor qaratdi.
Michiganda gʻalaba qozonib, demokratlar uchun oʻrinni saqlab qolgan sobiq sogʻliqni saqlash mulozimi Abdul El-Sayed «siyosatdan pullarni chiqarish, pulni choʻntagingizga solish» iborasini asosiy shiorga aylantirdi.
Jorjiyada qayta saylangan Demokratik senator Jon Ossoff turmush darajasi va korruptsiya masalasini oʻz murojaatining markaziga qoʻydi. Tramp ikki marta gʻalaba qozongan shtatda 39 yoshli nomzodning ishonchli gʻalabasi uning 2028 yilgi prezidentlik saylovida ishtirok etishi haqidagi taxminlarni yanada kuchaytiradi.
Hatto Tramp ham demokratlarni maqtab, Fox News telekanaliga ular «yaxshi ish qilishganini» aytdi.
Aksincha, baʼzi respublikachi nomzodlar, jumladan, Texasdagi Ken Pakston saylovchilarni tashvishga solayotgan masalalarga yetarlicha eʼtibor qaratmagan boʻshang kampaniya olib borgani uchun tanqid qilindi.
Saylovchilarni eng koʻp tashvishga solgan ikkita masala — narxlarning keskin oshishi va Eron urushi — bevosita prezident bilan bogʻliq edi.
Uning reytinglari hatto respublikachi saylovchilar orasida ham tushib ketdi va 2024 yilda uni qoʻllab-quvvatlagan baʼzi shtatlarni ayniqsa zaif ahvolda qoldirdi.
U oʻz tarafdorlarini ruhlantirish maqsadida saylovchilarni byulletenda uning oʻzi turganini tasavvur qilishga undadi.
Ammo Amerika siyosatida oʻn yildan ortiq vaqt davomida yetakchi siymo boʻlib kelganidan soʻng, baʼzilar bu natijalarni Tramp brendining jozibadorligi susayayotganining isboti sifatida koʻrmoqda.
Ortayotgan gʻazab fonida oʻzini Respublikachilar kampaniyasining markaziga qoʻyish tavakkalchilik edi va bu aks taʼsir koʻrsatganga oʻxshaydi.
Ovoz berishdan oldingi oylarda oʻtkazilgan soʻrovnomalar shuni koʻrsatdiki, koʻplab amerikaliklar Tramp ularning narxlar oshishi boʻyicha tashvishlariga befarq boʻlmasligini xohlashgan.
Dushanba kuni Vashingtondagi yakuniy kampaniya nutqida u oʻzining orqasida joylashgan Aks-sado hovuzi (Reflecting Pool)ni qayta taʼmirlash boʻyicha bahsli loyihasi haqida uzoq gapirdi.
Ikki yil muqaddam baʼzi ispan va qoragoʻz saylovchilarning respublikachilar tomonga oʻtishi Trampning uzil-kesil gʻalabasini taʼminlashga yordam bergan edi. Bu safargi oraliq saylovlarda ushbu jarayon teskarisiga oʻzgarganga oʻxshaydi.
Demokratlar Texas-Meksika chegarasidagi ispan tilida soʻzlashuvchilar koʻpchilikni tashkil etadigan okruglardagi Vakillar palatisi uchun kechgan barcha uchta bellashuvda gʻalaba qozonishdi.
New York Times tahliliga koʻra, 2024 yilgi prezidentlik saylovlari bilan solishtirganda, ispan tilida soʻzlashuvchilar koʻpchilikni tashkil qiluvchi okruglarda Respublikachi senat nomzodlariga qarshi koʻrsatkich 22 foizlik punktdan koʻproqqa surildi.
Maʼlumotlar boʻyicha reportyor Jeff Adelsonning aytishicha, bu oʻzgarish mamlakatdagi boshqa har qanday yirik demografik goʻruhdagidan koʻra kattaroqdir.
Bu oʻzgarish immigratsiya qonunchiligining ijro etilishiga nisbatan keng tarqalgan gʻazab fonida yuz bermoqda, Pew tadqiqot markazi maʼlumotlariga koʻra, amerikaliklarning koʻpchiligi, yaʼni 56 foizi ICE (Immigratsiya va bojxona xizmati)ga salbiy munosabatda ekanini aytgan.
Qoragoʻz aholi koʻpchilikni tashkil etadigan okruglar ham Senat uchun bellashuvlarda sezilarli darajada Demokratik nomzodlar tomonga oʻtdi.
Senat uchun bellashuv Missisipida juda keskin kechmoqda, bu shtat AQShning boshqa shtatlariga qaraganda eng koʻp qoragoʻz saylovchilarga ega (atrofida 37%).
Agar Skott Kolom gʻalaba qozonsa, u 1982 yildan beri Missisipidan Senatga saylangan birinchi demokrat boʻladi.