Quyuq tutun ichida qolgan Indoneziyada 170 000 dan ortiq nafas olish yoʻllari kasalligi qayd etildi
Yengil yoʻtaldan tortib zotiljamgacha boʻlgan ushbu kasallanish holatlarining 40 000 dan ortigʻi kichik yoshdagi bolalar hissasiga toʻgʻri keladi.
Quyuq tutun girdobida qolgan Indoneziyada nafas olish tizimi kasalliklari bilan bogʻliq 170 000 dan ortiq holat qayd etildi
Yengil yoʻtaldan tortib zotiljamgacha boʻlgan ushbu kasallanish holatlarining 40 000 dan ortigʻi kichik yoshdagi bolalar hissasiga toʻgʻri kelmoqda.
Indoneziya sogʻliqni saqlash vazirligining maʼlum qilishicha, avgust oyidan beri mamlakatda 175 000 ga yaqin kishi nafas olish tizimi kasalliklariga chalingan, chunki mamlakat haftalab davom etayotgan oʻrmon yongʻinlariga qarshi kurashni davom ettirmoqda.
Yoʻtal, bronxit va zotiljam kabi ogʻirroq xastaliklarni oʻz ichiga olgan 40 000 dan ortiq holat kichik yoshdagi bolalarda kuzatilgan.
Oʻrmon yongʻinlari mamlakatning bir qismini, shuningdek, qoʻshni Malayziya va Singapurni zaharli smog bilan qoplab, havo sifati koʻrsatkichlarini «xavfli» darajaga olib keldi.
Indoneziya Borneo va Sumatraga suv tashlash uchun 54 000 dan ortiq mutasaddilar va oʻnlab samolyotlarni yubordi, biroq rasmiylar mamlakatning ulkan hududi va torfzorlarning murakkab sharoiti yongʻinlarni oʻchirishni qiyinlashtirayotganini aytmoqda.
«Havodan tortib yergacha, barcha kuchlar harakatni davom ettirmoqda», dedi dushanba kuni Indoneziya Vazirlar Mahkamasi kotibi Teddi Indra Vijaya.
«Yongʻinlarni oʻchirish, tutun taʼsirini kamaytirish va eng muhimi, aholini oʻrmon va yer yongʻinlari xavfidan himoya qilish uchun barcha choralar koʻrilmoqda».
Indoneziya odatda iyuldan oktyabrgacha davom etadigan yillik quruq mavsumda oʻrmon yongʻinlariga qarshi muntazam ravishda kurashib keladi.
Biroq, bu yil yongʻinlar va quyuq tutun «Godzilla» deb nomlangan El-Nino hodisasi tufayli yanada kuchaydi, bu esa gʻayrioddiy darajadagi qurgʻoqchilik sharoitini keltirib chiqardi.
Oʻrmonlarni monitoring qilish boʻyicha mustaqil Nusantara Atlas platformasi chorshanba kuniga qadar mamlakat boʻylab 734 000 ga yaqin yongʻin oʻchoqlarini aniqladi — bu koʻrsatkich Indoneziyadagi eng dahshatli oʻrmon yongʻinlari mavsumlaridan biri boʻlgan 2019 yildagiga nisbatan 30 foizdan koʻproq yuqoridir.
Yanvar oyidan beri kamida 895 657 gektar yer maydoni — Katta London hududidan deyarli olti baravar katta maydon yonib ketdi.
Oʻrmon yongʻinlari Indoneziya boʻylab maktablarning yopilishiga va shifoxonalarga yotqizilish holatlarining koʻpayishiga sabab boʻldi.
Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, oʻrmon yongʻinlari bilan bogʻliq nafas olish tizimi kasalliklariga chalinganlar soni 1 sentyabrdagi 50 891 nafardan 9 sentyabrga kelib ikki baravardan koʻproqqa koʻpayib, 113 336 nafarga yetgan.
Zaharli tutun yovvoyi tabiatga, jumladan, yoʻqolib ketish xavfi ostida boʻlgan orangutanlarga ham zarar yetkazdi.
Oʻtgan oyning oxirida Indoneziyada joylashgan yovvoyi tabiatni muhofaza qilish jamgʻarmasi Indoneziyaning eng koʻp zarar koʻrgan viloyatlaridan biri boʻlgan Gʻarbiy Kalimantandagi palma moyi plantatsiyasida orangutanning yerda tipirchilab yotgani tasvirlangan videoni eʼlon qildi. Fermer tomonidan topilgan yirik maymun qutqarilib, gipoksiyaga qarshi shoshilinch davolangan, biroq keyinroq nobud boʻlgan.
Oʻtgan hafta Gʻarbiy Kalimantandagi mahalliy va fuqarolik jamiyati guruhlari markaziy hukumat va mahalliy maʼmuriyatlarni viloyat boʻylab sodir boʻlayotgan oʻrmon yongʻinlariga qarshi tegishli choralar koʻrmaganlikda va qasddan beparvolik qilganlikda ayblab, jamoaviy daʼvo arizasi bilan chiqishdi.
«Bu har yili sodir boʻladigan ofatdir. Bu takrorlanuvchi holat javobgarlarning ehtimoliy tutun ofati va oʻrmon hamda yer yongʻinlari xavfidan xabardor boʻlganligi haqidagi fikrimizni isbotlaydi», dedi guruh advokati Glorio Sanen oʻsha paytdagi bayonotida.
Indoneziya soʻnggi haftalarda bulutlarni sunʼiy yomgʻirlatish boʻyicha bir necha bor operatsiyalar oʻtkazdi, ularning ayrimlari yongʻinga qarshi kurashda yordam berish uchun shu oy boshida Borneoga kelgan Yaponiya Oʻzini-oʻzi mudofaa kuchlari aʼzolari bilan birgalikda amalga oshirildi.
Bulutlarni sunʼiy yomgʻirlatish mavjud bulutlarga tuz kristallari yoki kumush iodid yuborish orqali ularni oʻzgartirishni va yomgʻir yogʻishini ragʻbatlantirishni anglatadi. Biroq, meteorologlar ushbu usulning qanchalik samarali ekanligi borasida turli fikrdalar.
Malayziyaning Indoneziyadan tashqarida eng koʻp zarar koʻrgan hududlaridan biri boʻlgan Saravak shtatida rasmiylar shu oy boshida besh kunlik bulutlarni sunʼiy yomgʻirlatish operatsiyasini boshlashdi.
Davom etayotgan quyuq tutun muammosini hal qilishdan tashqari, bu harakat oktyabr oyida kutilayotgan kuchli qurgʻoqchilik oldidan bir nechta gidroelektr toʻgʻonlarida pasayib borayotgan suv sathini koʻtarishni ham nazarda tutgan edi.
«Oktyabr oyi yanada issiqroq va quruqroq boʻlishi mumkin», dedi Saravak Bosh vaziri oʻrinbosari Duglas Uggah Embas jurnalistlarga. «Imkoniyatimiz borligida suv sathini iloji boricha oshirishni xohlaymiz».
Quyuq tutun Filippinning ayrim hududlarigacha tarqaldi, u yerda mahalliy rasmiylar aholiga iloji boricha uyda qolishni maslahat berdi, Singapurda esa rasmiylar har kuni tutun boʻyicha ogohlantirishlar berishni boshladi.