Qunduzlarning koʻpi qolmadi, ammo daryolarda 20 ta yangi toʻgʻon paydo boʻldi
AQShning Yuta shtatida qurgʻoqchilikdan zarar koʻrgan daryolarni tiklash uchun 47 ta qunduz koʻchirildi. Ularning atigi chorak qismi yangi joyda qolgan boʻlsa-da, tajriba yakunida Prays va San-Rafael daryolarida jami 20 ta yangi toʻgʻon qayd etildi. Bu inshootlarning baliqlarga taʼsiri hali oʻrganilishi kerak.
Qunduzlar soni kamaygan bo‘lsa-da, daryolarda 20 ta yangi to‘g‘on paydo bo‘ldi
Yuta shtati universiteti olimlari 2019–2020-yillarda o‘tkazgan tajribada boshqa hududlarda mulk yoki infratuzilmaga zarar yetkazgani uchun tutib olingan qunduzlardan foydalangan. Ular bu hayvonlarni qurg‘oqchil hududdagi ikki daryoga ko‘chirib, tabiiy to‘g‘onlar mahalliy noyob baliqlarning yashash muhitini yaxshilay oladimi, degan savolga javob izlashgan.
Tadqiqot natijalari Animal Conservation jurnalida e’lon qilingan.
Qunduzlar ko‘pincha ekotizim “muhandislari” deb ataladi. Ular barpo etadigan to‘g‘onlar suv oqimini sekinlashtiradi, suvning atrofga yoyilishiga va botqoqlashgan hududlar shakllanishiga yordam beradi. Bundan tashqari, baliqlar uchun muhim bo‘lgan sokin va chuqur suv havzalarini hosil qiladi. Qurg‘oqchilik davrida bunday joylarning ahamiyati yanada ortadi.
Biroq qunduzlarni ko‘chirish kutilganidan ancha murakkab bo‘lib chiqdi. Sakkiz haftalik kuzatuv davomida ko‘chirilgan hayvonlarning omon qolish darajasi 40 foizga ham yetmagan. Shu hududda avvaldan yashagan 24 ta qunduzdan iborat nazorat guruhida esa bu ko‘rsatkich 80 foizni tashkil etgan.
Ba’zi qunduzlar yirtqichlar sabab nobud bo‘lgan, boshqalari esa noma’lum sabablarga ko‘ra o‘lgan. Ayrim hayvonlar harakatini kuzatish uchun o‘rnatilgan datchiklarini yo‘qotgan. Shu bois kuzatuvdan yo‘qolgan har bir qunduzni nobud bo‘lgan deb hisoblab bo‘lmaydi.
Ko‘chirilgan qunduzlarning taxminan chorak qismigina qo‘yib yuborilgan joyda qolgan. Qolganlari esa o‘ziga mosroq hudud izlab ketgan. Olimlarning ta’kidlashicha, odatda bunday ko‘chirishlarda hayvonlarning qariyb yarmi yangi joyda qoladi.
Shunga qaramay, tadqiqotchilar to‘g‘onlar sonini oshirish maqsadiga erishilganini aytmoqda. Prays daryosida 17 ta, San-Rafaelda esa uchta yangi to‘g‘on qayd etilgan. Ularning ayrimlari avvaldan mavjud sun’iy inshootlar yonida qurilgan.
Olimlar kuzatuv hududidan ketgan qunduzlar ham shu daryo havzalarining boshqa zararlangan qismlarida joylashib, foyda keltirishi mumkinligini taxmin qilmoqda. Biroq bu ehtimol hozircha tasdiqlanmagan.
Endi tadqiqotchilar yangi to‘g‘onlar baliqlarning yashash sharoitiga qanday ta’sir qilishini o‘rganmoqchi. Demak, to‘g‘onlar ko‘paygani qayd etilgan bo‘lsa-da, daryo ekotizimlari to‘liq tiklangani haqida xulosa qilishga hali erta.