Qulflangan idoralar va millionlab xayriyalar: Hindistonning kam tanilgan siyosiy partiyalari ichidan nazar

Qulflangan ofislar va millionlab xayriyalar: Hindistonning kam tanilgan siyosiy partiyalari ichiga nazar

Satyawadi Rakshak Party 2024 yilgi saylovlar paytida millionlab dollar sarflaganini aytmoqda — ammo hozirda uning ofisi yopiq

Hindiston gʻarbidagi Gujarat shtatining Anand shahrida joylashgan qulflangan kvartira siyosiy partiyaning bosh qarorgohi boʻlib xizmat qilganini koʻrsatuvchi belgilar deyarli yoʻq edi.

U yerda na peshlavha, na tashviqot plakati va na siyosiy faoliyatning yaqqol dalili bor edi. Shunga qaramay, qogʻozda Satyawadi Rakshak Party yaqinda juda katta miqdorda pul olgan.

2024 yilning mart oyida yakunlangan moliyaviy yil uchun rasmiy hujjatlar Gujaratda joylashgan ushbu partiya 3,3 milliard rupiydan (taxminan 35 million dollar; 25 million funt sterling) ortiq xayriya mablagʻlari olganini koʻrsatmoqda. Bir necha oy oʻtgach, Hindistonda dunyodagi eng yirik umumiy saylovlar boʻlib oʻtganda, u faqat bitta nomzodni ilgari surdi va u ham garov pulini yoʻqotdi (kerakli miqdorda ovoz toʻplay olmadi).

Partiya hisobotlarida saylovoldi tashviqotiga 84,8 million rupiy sarflangani, 3,16 milliard rupiydan ortigʻi esa "jamoat farovonligi" uchun yoʻnaltirilgani qayd etilgan.

"Biz pulni xayriya ishlariga sarfladik, lekin hisob-kitoblarni yuritmadik", dedi partiya prezidenti Svati Ben Patel. U partiyaning roʻyxatdan oʻtgan ofisi joylashgan turar joy majmuasida yashaydi.

Ushbu partiya 2800 dan ortiq Roʻyxatga olingan tan olinmagan siyosiy partiyalar (RUPPs) qatoriga kiradi — bu Hindiston siyosatining katta, ammo kam maʼlum boʻlgan qatlamidir. Bu partiyalar qonuniy ravishda roʻyxatdan oʻtgan, biroq shtat yoki milliy darajada tan olinishi uchun yetarli ovoz yoki oʻringa ega boʻlmagan.

Baʼzilari saylovlarda faqat vaqti-vaqti bilan qatnashadi yoki faqat bir nechta nomzod koʻrsatadi. Shunga qaramay, yirik partiyalar kabi, ular ham xayriyalarni qabul qilishlari va soliq imtiyozlaridan foydalanishlari mumkin. Xayriya qiluvchilar ham tegishli badallar orqali oʻzlarining soliqqa tortiladigan daromadlarini kamaytirishlari mumkin.

Bu qoidalar siyosiy faollikni ragʻbatlantirishga qaratilgan, biroq soliq rasmiylari ular suiisteʼmol qilinishi mumkinligini aytmoqda.

BBC'ning bir necha oy davom etgan surishtiruvi 2023-24 yillarda eng katta xayriya mablagʻlarini olganini maʼlum qilgan oltita RUPP faoliyatini oʻrgandi. Ular birgalikda taxminan 17 milliard rupiy olishgan, vaholanki 2024 yilgi saylovda bor-yoʻgʻi 15 ta nomzod koʻrsatishgan. Ularning hech biri gʻalabaga yaqin ham kelmagan.

Baʼzi partiyalar olayotgan mablagʻlar miqdori va ularning saylovlardagi cheklangan ishtiroki oʻrtasidagi nomutanosiblik Hindiston soliq organlarining tobora koʻproq eʼtiborini tortmoqda.

BBC koʻrgan Soliq departamentining ichki hujjati shuni koʻrsatadiki, rasmiylar kamida 2022 yildan beri RUPP'larning shubhali suiisteʼmollarini tekshirmoqda.

Unda soliq imtiyozlarini qoʻlga kiritishga intilayotgan soliq toʻlovchilar tomonidan amalga oshirilgan 55,91 milliard rupiylik shubhali soxta siyosiy xayriyalar, shuningdek, 6,65 milliard rupiylik xorijiy tranzaktsiyalar roʻyxati keltirilgan. Shuningdek, unda soliq, xorijiy moliyalashtirish va saylov qonunchiligining ehtimoliy buzilishi holatlari koʻrsatilgan.

BBC tomonidan oʻrganilgan oltita partiyaning hech biri ushbu keng koʻlamli tergovlarda oshkor etilmagan. BBC ularning birortasi moliyaviy qonunbuzarliklarga yoʻl qoʻyganini aniqlamadi.

Ammo bir nechta holatlarda tashkilotlarning hujjatlarda qanday tasvirlangani va muxbirlar joyida nimalarni aniqlagani oʻrtasida sezilarli farq borligi maʼlum boʻldi.

Baʼzi roʻyxatdan oʻtgan ofislar yopiq edi yoki faoliyatsiz boʻlib koʻrindi. Partiya rasmiylari baʼzan moliyani nazorat qilmasliklarini yoki katta miqdordagi mablagʻlar qanday ishlatilganini tushuntirib bera olmasliklarini aytishdi.

BBC, shuningdek, ushbu partiyalarning baʼzilari faqat cheklangan siyosiy ishtirokka ega ekanligi haqidagi belgilarni topdi. Garchi ularning veb-saytlarida baʼzan uyma-uy yurib tashviqot olib borilayotgani aks etgan suratlar boʻlsa-da, Garib Kalyan Party nomzodi Indradevi Hiralal 2024 yilda tashviqot olib borish uchun oʻz saylov okrugiga bormaganini aytdi. U saylov uchun chop etilgan yagona plakatni koʻrsatdi.

Rasmiy tekshiruvlar belgilari ham bor edi. Uchta partiya oʻzlari yoki ularning rasmiylari Soliq departamenti tomonidan choralarga duch kelganini aytdi. Toʻrtinchi partiyada esa, partiya rasmiysining qarindoshi oilaviy uyda tintuv oʻtkazilganini aytdi. Qolgan ikkisi bunday choralarni inkor etdi.

Bihar, Gujarat va Dehlidagi soliq organlari, shuningdek, Toʻgʻridan-toʻgʻri soliqlar markaziy kengashi ushbu olti partiyadan birortasi tergov qilingani yoki tintuv qilingani haqidagi savollarga javob bermadi.

Olti partiya ichida Aam Janmat Party eng koʻp pul olganini maʼlum qilgan.

2020 yilda Patnada tashkil etilgan ushbu partiya dastlabki ikki yil davomida 20 000 rupiydan (xayriya qiluvchilarning nomlari Saylov komissiyasiga taqdim etilishi kerak boʻlgan chegara) yuqori boʻlgan hech qanday individual xayriyalarni maʼlum qilmagan.

Keyin esa uning moliyaviy holati keskin oʻzgardi.

Aam Janmat Party 2022-23 yillarda 2,16 milliard rupiy xayriya olganini maʼlum qildi. Keyingi yili bu koʻrsatkich deyarli uch baravarga koʻpayib, 6,2 milliard rupiydan oshdi — bu mamlakatning asosiy muxolifat partiyasi boʻlmish Hindiston Milliy Kongressi olgan taxminan 2,8 milliard rupiydan ikki baravar koʻpdir.

Aam Janmat Party rasmiylari bu toʻsatdan oʻsishni tushuntirib bera olishmadi.

Aam Janmat Party 2024 yilgi umumiy saylovlarda faqat bitta nomzod koʻrsatdi. U ovozlarning juda kichik qismini qoʻlga kiritdi va garov pulini yoʻqotdi.

BBC uning asoschi prezidenti Anamika Pasvanning izini Bihar shtatining Patna shahridan topdi. Hozirda shtatda hukmron Bharatiya Janata Party (BJP) vitse-prezidenti boʻlgan Pasvan Aam Janmat partiyasini 2022 yilda tark etganini aytdi.

Muxbirlar keyinroq uning ketishi haqidagi hujjatlarni soʻrashganda, Pasvan yoʻq edi. Uning eri rafiqasining isteʼfoga chiqish haqidagi arizasini va partiya yuzlab mil gʻarbga, Gujarat shtatidagi Ahmadobod shahriga koʻchgani hamda Gaurav Mishra uning prezidenti boʻlgani haqidagi boshqa bir hujjatni taqdim etdi.

Ammo u yerdagi roʻyxatdan oʻtgan manzildagi ofis yopiq edi.

Uning gʻaznachisi Dharmendra Vayshnav telefon orqali Aam Janmat "faoliyatini toʻxtatganini" aytdi. U partiya moliyasi haqida hech narsa bilmasligini aytdi va savollarni Mishraga yoʻnaltirdi, u esa takroriy qoʻngʻiroqlar va xabarlarga javob bermadi.

Biroq, partiyaning roʻyxatdagi bank hisob raqami hali ham pul qabul qilishi mumkin edi. BBC kichik miqdorda xayriya yubordi va toʻlov amalga oshdi.

Garib Kalyan Party'ning roʻyxatdan oʻtgan ofisi ham yopiq edi.

U 2023-24 yillarda 1,38 milliard rupiy xayriya olganini maʼlum qilgan, ammo umumiy saylovlarda bor-yoʻgʻi uchta nomzod koʻrsatgan.

Uning prezidenti Niraj Kumar Kshatriyaning uyida onasi partiya haqida kam narsa bilishini aytdi. Ammo u Soliq departamenti xodimlari oilaviy uyni tintuv qilganini esladi, garchi buning sababini bilmasa-da.

Siyosiy moliyani kuzatuvchi tadqiqotchilarning aytishicha, bu holat ushbu partiyalar olayotgan pullarni nima qilishayotgani haqida savollar tugʻdiradi.

"Bu partiyalar saylovlarda faol emas, shunga qaramay ular juda katta mablagʻ olmoqdalar va bu pullarni sarflamoqdalar ham", dedi saylovlarni kuzatuvchi Association for Democratic Reforms tadqiqotchisi Shelli Mahajan.

Ammo bunday tranzaktsiyalarni kuzatish qiyin boʻlishi mumkin. Soliq rasmiylari BBC'ga pullar soliq toʻlovchilar, siyosiy partiyalar va vositachilar tarmogʻi orqali harakatlanishi mumkinligini, bu esa pulning qayerdan kelib chiqqani va oxir-oqibat qayerga borib taqalganini koʻrishni qiyinlashtirishini aytdi.

BBC ushbu olti partiyaga qilingan biror-bir xayriya mablagʻlari shu tarzda qaytarib yuborilganini aniqlay olmadi.

Biroq, u New India United Party donorlari roʻyxatiga kiritilgan ikki kishini topdi, ular oʻz xayriyalari boʻyicha soliq imtiyozlarini talab qilganliklarini aytishdi.

Ahmadobodda yashovchi bir kishi 500 000 rupiy berganini tasdiqladi.

Ikkinchisi esa doʻstining tavsiyasi bilan xayriya qilganini aytdi. "Men buni soliqni tejash usuli sifatida qildim va buni deklaratsiyada koʻrsatdim", dedi u va rasmiylar u bilan bogʻlanmaganini qoʻshimcha qildi.

Ahmadobod, Dehli va Patnadagi uch nafar soliq rasmiysi ismini oshkor qilmaslik sharti bilan, professional buxgalterlar (chartered accountants) va boshqa vositachilar soliq chegirmalarini xohlovchi soliq toʻlovchilarni xayriya qabul qilishga tayyor boʻlgan partiyalar bilan bogʻlashi mumkinligini aytdi.

Baʼzi hollarda, ularning aytishicha, vositachilar partiya moliyasi ustidan sezilarli nazoratga ega boʻlishi ham mumkin.

Surender Tivari oʻzining Swatantrata Abhivyakti Party partiyasida aynan shunday boʻlganini aytdi. Ushbu partiya 2023-24 yillarda 2,19 milliard rupiy xayriya olganini maʼlum qilgan.

Garchi u prezident boʻlsa-da, Tivari partiya pullarini nazorat qilmaganini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, partiyaning professional buxgalteri moliyani boshqargan va unga saylovoldi tashviqoti uchun mablagʻ bergan.

"Buxgalter menga saylovoldi tashviqoti uchun ozroq pul berdi", dedi Tivari. "Keyin u xayriya orqali soliq imtiyozlarini olmoqchi boʻlgan mijozlarga tashviqot videolarini koʻrsatardi."

Tivari partiya iyul oyida Soliq departamentidan bildirishnoma olganini aytdi va oʻzining buxgalteri Mayur Singhni uni "gʻaflatda" qoldirganlikda aybladi.

Singh hech qanday qonunbuzarlik qilganini inkor etdi. Uning aytishicha, uning roli partiyalar Saylov komissiyasiga topshirishi kerak boʻlgan audit hisobotlarini tayyorlash bilan cheklangan, garchi u BBC tomonidan oʻrganilgan bir nechta partiyalarda ishlaganini tan olgan boʻlsa-da.

"Tushunishga harakat qiling, bu partiyalar ortida bir xil odamlar turibdi", dedi u batafsil maʼlumot bermasdan.

Hindistonning kam tanilgan partiyalari bilan bogʻliq xavotirlar faqat pul bilan cheklanib qolmaydi. Saylov komissiyasi faoliyatsiz partiyalarni oʻz rasmiy roʻyxatidan chiqarish ustida ham ishlamoqda.

Oʻtgan yili u olti yil davomida nomzod koʻrsatmagan 800 dan ortiq RUPP'ni roʻyxatdan chiqardi. Ammo u partiyaning qonuniy roʻyxatini bekor qila olmaydi, bu esa bunday choralarning taʼsirini cheklaydi.

BBC komissiyadan soliq organlari RUPP'lar, jumladan, oʻrganilgan oltita partiya bilan bogʻliq shubhali moliyaviy qonunbuzarliklar haqida maʼlumot almashgan-almashmaganini soʻradi. U javob bermadi.

Tekshiruvlar kuchaygan sari, rasmiylar oldidagi vazifa ushbu partiyalarni kim nazorat qilishini, ularning pullari qayerdan kelishini va oxir-oqibat qanday sarflanishini aniqlashdan iborat boʻladi.