Qozog‘iston yomg‘ir chaqirish uchun bulutlarga tuz sepmoqda, Qirg‘iziston xavotirda

Qozog‘iston jazirama va qurg‘oqchilik sharoitida yomg‘ir yog‘dirish maqsadida bulutlarga tuz sepish texnologiyasini qo‘llashni boshladi. Bu haqda Agence France Presse xabar berdi.

Birlashgan Arab Amirliklari meteorologiya markazi bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan ushbu loyiha Markaziy Osiyoda birinchi shunday tajriba hisoblanadi. BAA meteorologiya markazi uchuvchisi Ahmad Aljaberi so‘zlariga ko‘ra, "samolyot bulutlarni ekish uchun maxsus fakel tizimi bilan jihozlangan".

Samolyot qanotlariga o‘rnatilgan patronlar tarkibidagi maxsus modda havoga purkalganda, bulut tomchilariga yopishib, ularni yomg‘ir bo‘lib yog‘adigan darajada og‘irlashtiradi. Ushbu texnologiya paxta yetishtirishda yetakchi bo‘lgan janubiy Turkiston viloyatida qo‘llanmoqda.

Viloyatda umumiy maydoni qariyb 9 110 kvadrat kilometr bo‘lgan ekin maydonlari nishonga olingan. Hosildorlikning oshishi hisobiga yiliga taxminan 75 million dollar iqtisodiy foyda kutilmoqda. Qurib qolgan ekinlarga yomg‘ir tomchilarini yetkazish uchun mos bulutlarni aniqlash va puxta tayyorgarlik ko‘rish zarur.

"Samolyot iloji boricha bulutga yaqinroq kelishi, yuqoriga esuvchi shamollarni aniqlashi va ekishni boshlashi kerak", dedi Aljaberi AFP agentligiga.

Turli ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, bu usul eng yaxshi holatda yog‘ingarchilikni 15–20 foizga oshirishi mumkin. Ammo muvaffaqiyatsizlik ehtimoli ham yuqori, sababi har qanday bulutni ham ekib bo‘lmaydi.

BAA rasmiylaridan Adnan Yarmuhammadning ta’kidlashicha, "bulutlarni ekishda ko‘pincha tuz zarrachalari, xususan, natriy xlorid va kaliy xlorid ishlatiladi". Yomg‘ir chaqirish texnikasi har xil bo‘lib, bunda zarrachalar patronlar yordamida yoki tuzli eritmani purkash orqali havoga chiqariladi.

"Bu bir necha mikrometrdan bir necha millimetrgacha, ya’ni ikki-uch millimetrgacha kattalikdagi tomchilarni hosil qiladi. Yomg‘ir yog‘adi", deb tushuntirdi Yarmuhammad. U mazkur texnika yangi bulutlarni hosil qilmasligini aytdi.

Qirg‘iziston esa yomg‘ir olib keluvchi bulutlar Qozog‘istonga yo‘naltirilib, mamlakatdagi qurg‘oqchilikni yanada kuchaytirishi ehtimolidan xavotirda. Qozog‘iston meteorologiya xizmati loyihaning ta’siri mahalliy va qisqa muddatli ekanini ta’kidlab, bu iqlim jarayonlariga ta’sir qilmasligi va havo massalarining harakatini o‘zgartirmasligini ma’lum qilgan.

AFP jamoasi ishtirok etgan parvoz vaqtida esa birorta ham bulut aniqlanmagan. Bulutlarni ekish orqali yog‘ingarchilikni ko‘paytirishning ta’siri noaniqligicha qolmoqda. Uning oqibatlarini o‘lchash qiyin va keng miqyosda qo‘llash qimmatga tushadi.

Jahon meteorologiya tashkiloti qurg‘oqchilikning tez-tez takrorlanishi tufayli unga bo‘lgan talab oshganini bildirib, ko‘proq ilmiy tadqiqotlar o‘tkazishga chaqirgan. BMT esa inson salomatligi yoki atrof-muhit uchun xavf mavjudligini istisno etgan. Shuningdek, texnika muvaffaqiyatli qo‘llansa, potensial iqtisodiy foyda keltirishi mumkinligini ta’kidlagan.

Qurg‘oqchilik, do‘l va havo ifloslanishiga qarshi kurashish uchun 50 ga yaqin mamlakatda allaqachon bu usul qo‘llanmoqda. Biroq u Markaziy Osiyo uchun yangilik hisoblanadi.

"Markaziy Osiyoning eng yirik iqtisodiyoti bo‘lgan Qozog‘istonda asr oxiriga kelib o‘rtacha yillik harorat olti darajadan ko‘proqqa ko‘tarilishi mumkin", deya ogohlantirdi Jahon banki.

O‘zbekiston ham bu usulga qiziqish bildirgan va o‘zining bulutli ekish loyihasini sinab ko‘rmoqchi.

"2025-yilda Qozog‘istonning Turkiston viloyatida sakkiz oy davomida yomg‘ir yog‘madi va namlik juda past bo‘ldi. Suv tanqisligi muammosi har tomonlama hal qilinishi kerak, qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘plami zarur", dedi viloyat qishloq xo‘jaligi bo‘yicha vakili Kazbek Bedebayev AFP agentligiga.