Qayta tiklab boʻlmaydigan boʻlinish
Afrika qitʼasi ikki qismga ajralmoqda: olimlarning oltinchi okean haqidagi yangi tadqiqoti
**Ortga qaytmas yoriq**
Afrika qitʼasida yirik tektonik jarayonlar davom etmoqda, bu esa kelajakda yangi materikning paydo boʻlishiga olib keladi. «Geodesy & Cartography» ilmiy jurnalida chop etilgan tadqiqotga koʻra, Keniya shimolidagi Turkana koʻli hududida yer qobigʻi yorigʻining kengayishi kutilayotgan oʻzgarishlarning asosiy belgisi boʻldi. Olimlarning fikriga koʻra, Afrika hozirda ikkita yirik boʻlakka uzoq muddatli ajralish bosqichida turibdi.
2005 yilda Efiopiya choʻlida ulkan 35 millik yoriq — Sharqiy Afrika rifti paydo boʻlganidan beri, ushbu mintaqada litosfera plitalarining harakati toʻxtamayapti. Tadqiqotchilar tektonik faollik asta-sekin quruqlikning sharqiy qismini asosiy plitadan ajralishiga olib kelayotganini aniqladilar.
Insonlar uchun bu oʻzgarishlar deyarli sezilmaydi, chunki plitalar yiliga atigi 4,7–7 millimetr tezlikda ajralmoqda. Biroq jarayonning tashqi belgilari allaqachon koʻzga tashlanmoqda: bular tuproqdagi ulkan yoriqlar, vulqon faolligining kuchayishi va Sharqiy Afrikadagi muntazam zilzilalardir.
Mutaxassislarning baholashicha, geologik ajralish zonasiga Keniya, Tanzaniya va Efiopiya hududlari kiradi, ular vaqt oʻtishi bilan ikki qismga boʻlinadi. Ularning hisob-kitoblariga koʻra, quruqlikning toʻliq ajralishi 5 dan 10 million yilgacha vaqt oladi: materik ikkita alohida subkontinentga parchalanadi, ularning orasidagi boʻshliqni esa yangi okean havzasi toʻldiradi.
Yangi okean tugʻiladigan mexanizmlar yaxshi oʻrganilgan va Yerning geologik tarixidagi oʻnlab misollar bilan tasdiqlangan. Ikki litosfera plitasi ajralganda, ularning oʻrtasida yoriq paydo boʻladi va u yerga mantiyadan magma koʻtarila boshlaydi; u qotib, yangi okean qobigʻini hosil qiladi. Soʻngra yoriq asta-sekin kengayadi va chuqurlashadi, shundan soʻng unga qoʻshni dengiz va okeanlardan suv quyila boshlaydi.
Bundan millionlab yillar avval qadimgi Pangeya superkontinenti parchalanganda, Atlantika okeani aynan shunday stsenariy boʻyicha paydo boʻlgan edi. Hozir esa biz afrika qitʼasida xuddi shu jarayonning boshlanishini kuzatmoqdamiz.