“Pista odamni boy qiladi” – toshloqliq bog‘bon

“Pista odamni boy qiladi”, deydi Toshloq tumanining Yakkatut qishlog‘ida yashovchi bog‘bon Abduhoshim Mahmudaliyev. U o‘z xonadonida pista ko‘chatlari yetishtiradi va ikki gektar maydonda 500 dan ortiq hosilga kirgan pista daraxtiga ega. Yosh bog‘bonning fikricha, “har bir xonadonga 20-30 tupdan pista ekilsa, daromadi xonadonning bir yillik xarajatlarini to‘liq qoplaydi”.

Bog‘bonning ta’kidlashicha, pista daraxti tuproq tanlamaydi. Uning ildizlari suv izlab yer ostiga 10 metrgacha chuqurlikka kirib borishi mumkin.

“Ko‘rib turgan pista daraxtingiz 12 yoshda. Taxminan 30-35 kg atrofida hosili bor. Pistaning afzalligi shundaki, uning narxi qishin-yozin tushmaydi. U -40° dan +60° gacha haroratga chidaydi. Eng muhimi, u yer tanlamaydi – adir, toshloq, zax yerlarda ham meva beraveradi. Har bir xonadonga 20-30 tupdan ekilsa, daromadi oilaning bir yillik xarajatlarini to‘liq qoplaydi”, deydi Mahmudaliyev.

Pista daraxti uchun alohida mutaxassis chaqirib kesish, terish yoki dori sepish shart emas. Faqat yiliga ikki marta tagiga mineral o‘g‘it solish kifoya. Suv tanqis bo‘lsa ham daraxt qurib qolmaydi va hosil beraveradi, chunki uning ildizlari juda uzun bo‘lib, yer osti suvlariga yetib boradi. Shu sababli u qurimay yashaydi.

Mart oyida gullaydigan daraxtlardan farqli o‘laroq, ularning mevalarini sovuq urishi mumkin, pista aprel oyida gullaydi. Buning sababi shundaki, pistaning g‘unchasi qalin va qattiq bo‘lib, atrofida ko‘p po‘stloq bo‘ladi. Aprel oyida, barcha sovuqlar qaytib, haqiqiy bahor boshlanganda, pista gullaydi.

Yana bir qiziq ma’lumot: barcha daraxtlar, masalan, uzum, nok, olma, olxo‘ri kabi o‘zini-o‘zi changlatish xususiyatiga ega. Lekin xandon pista ikki xil navga ega bo‘ladi: meva beruvchi va uni changlatuvchi. Urg‘ochi pista yonida erkak pista daraxti bo‘lmasa, hosil olish mumkin emas. Bitta erkak sakkiztagacha urg‘ochi pistani changlatadi. Pistaning erkagi ham, urg‘ochisi ham aprel oyida gullaydi. Erkak pista urg‘ochisini changlatgandan so‘ng gullarini to‘kib yuboradi.

Avvallari pista daraxti faqat tog‘da, toshda o‘sadi deb tushunilgan. Lekin hozir ko‘rib turganingizdek, tuproqli yerda, sariq, qora tuproq, har qanday yerda ham o‘syapti.

Bog‘bonning aytishicha, ular ikki gektar o‘rik bog‘ini buzib tashlab, pista bog‘i yaratishgan. Yetti-sakkiz yildan beri Erondan urug‘ini olib kelib, ko‘chat yetishtirishni ham yo‘lga qo‘yishgan. Ular ko‘plab viloyatlarga, tumanlarga ko‘chat yetkazib berishmoqda va bog‘lar tashkil qilib berishmoqda.

Pista ko‘chatini fevral oyida eksangiz, saratongacha tanasi yetilib, issiqqa bardosh beradi. Avgust oyida ekilgan ko‘chat esa kuzning quyoshi bilan tanalari yetilib, chiniqib qishga tayyor bo‘lib kiradi. Ko‘chatlarning narxi: bir yoshligi 35 000 so‘m, ikki yoshligi 45 000 so‘m, uch yoshligi 65 000 so‘m. Shu kunlarda shu narxda sotilmoqda.

Pistaning Akbariy, Ahmadiy, Chempion, Xandon degan navlari bor. Ular yetishtirayotgan nav Akbariy bo‘lib, bog‘bonning so‘zlariga ko‘ra, “Akbariy – bozorda eng baland narxdagi nav”.