Oʻzbekistonda bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik uchun jazo kuchaytirildi
Prezident Shavkat Mirziyoyev 14 yoshga toʻlmagan bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik uchun jazoni, jumladan umrbod ozodlikdan mahrum qilishni kuchaytiruvchi qonunni imzoladi. Voyaga yetmaganlarni zoʻrlash uchun javobgarlikka tortishning oʻtib ketish muddati bekor qilindi. Jinsiy tegajogʻlik uchun jarimalar ham oshirildi.
Oʻzbekistonda bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik uchun jazolar kuchaytirildi
Shavkat Mirziyoyev bolalarga nisbatan zoʻravonlikning barcha shakllari uchun javobgarlikni kuchaytiruvchi qonunni imzoladi. Qonun loyihasi Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan 30 sentyabrda qabul qilingan va Senat tomonidan 2 oktyabrda maʼqullangan edi. Toʻzatishlar 14 oktyabrdan kuchga kirdi.
Asosiy oʻzgarishlar qatorida 14 yoshga toʻlmagan bolalarga nisbatan jinsiy zoʻravonlik sodir etgan har qanday shaxsga endilikda umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi berilishi mumkinligi, 18 yoshga toʻlmagan shaxslarni nomusiga tegish jinoyatlari boʻyicha javobgarlikka tortish muddati esa bekor qilingani bor. Bolaning oʻlimiga olib kelgan qasddan sodir etilgan jinoyatlar uchun jazoni yengillashtirish mumkin emas. Jinsiy shilqimlik uchun jarimalar ham oshirildi.
Qonun imzolanishini sharhlar ekan, Prezident administratsiyasi rahbari Saida Mirziyoyeva shunday dedi:
«Bolaga zarar va ogʻriq yetkazgan har bir kishi — taʼlim muassasalari xodimlaridan tortib zoʻravonlik sodir etgan oila aʼzolarigacha javobgarlikka tortiladi».
«Bolaning xavfsizligi vaziyatga bogʻliq boʻlishi mumkin emas. Bolalarning hayoti, sogʻligʻi va qadr-qimmatiga tajovuz qilgan har bir kishi shafqatsiz jazodan qochib qutula olmasligini bilishi kerak», — dedi u.
14 yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish endilikda 15 yildan 25 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi, ilgari bu muddat 15 yildan 20 yilgacha edi (kodeksning 118-moddasi, 4-qismi).
Xuddi shunday jazolar zoʻrlik ishlatib, qoʻrqitib yoki jabrlanuvchining ojiz ahvolidan foydalanib, 14 yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda zoʻrlik ishlatib qondirganlik uchun ham qoʻllaniladi. Ilgari bu huquqbuzarlik uchun ham 15 yildan 20 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan edi (119-modda, 4-qism).
Ushbu jinoyatlarda aybdor deb topilgan shaxslarga hukm chiqarishda sudlar endilikda aybini boʻyniga olish toʻgʻrisida arz qilish, chin koʻngildan pushaymon boʻlish, jinoyatni ochishga faol yordam berish yoki yetkazilgan zararni ixtiyoriy ravishda qoplash kabi yengillashtiruvchi holatlarni eʼtiborga ola olmaydi (57−1-modda).
Shuningdek, ushbu jinoyatlar, shuningdek, 18 yoshga toʻlmagan shaxsning nomusiga tegish (118-modda, 3-qism, «a» bandi) va 18 yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan jinsiy ehtiyojni gʻayritabiiy usulda zoʻrlik ishlatib qondirish (119-modda, 3-qism, «a» bandi) bilan bogʻliq ishlarda javobgarlikka tortish muddati oʻtib ketgani sababli sudlarga huquqbuzarlarni jinoiy javobgarlikdan ozod qilishga ruxsat berilmaydi (64-modda).
Ushbu jinoyatlarni sodir etganlik uchun hukm qilingan shaxslar (118-modda, 3-qism, «a» bandi va 4-qismi; 119-modda, 3-qism, «a» bandi va 4-qismi) ayblov hukmini ijro etish muddati oʻtib ketganligi asosida jazoni oʻtashdan ozod qilinishi mumkin emas (69-modda).
Bolaning oʻlimiga olib kelgan qasddan sodir etilgan jinoyatlar uchun shartli hukm qilish (72-modda) va jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish (73-modda) endi taqiqlanadi.
Jinoyat kodeksining Maxsus qismida nazarda tutilgan eng ogʻir jazo muddatining uchdan ikki qismidan ortiq boʻlishi mumkin emasligi toʻgʻrisidagi qoida ushbu jinoyatlarni sodir etganlik uchun hukm qilingan ayollar va 60 yoshdan oshgan erkaklarga nisbatan endi qoʻllanilmaydi (50-modda).
16 yoshga toʻlmagan shaxsga nisbatan bir guruh shaxslar tomonidan zoʻrlik ishlatmay sodir etilgan uyatsiz-hayosiz harakatlar endilikda 3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi (129-modda, bir guruh tomonidan sodir etilgan huquqbuzarliklarni qamrab olish uchun oʻzgartirilgan).
Jinsiy shilqimlik (kodeksning 41−1-moddasi) endilikda bazaviy hisoblash miqdorining 10 baravaridan 15 baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki 10 sutkagacha muddatga maʼmuriy qamoqqa olishga sabab boʻladi. Ilgari jazo bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravaridan 5 baravarigacha miqdorda jarima yoki 5 sutkagacha muddatga qamoqqa olishdan iborat edi.
Xuddi shunday huquqbuzarlik maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin bir yil davomida takroran sodir etilsa, bazaviy hisoblash miqdorining 15 baravaridan 20 baravarigacha miqdorda jarima solishga yoki 15 sutkagacha muddatga qamoqqa olishga sabab boʻladi. Ilgari jarima bazaviy hisoblash miqdorining 5 baravaridan 7 baravarigacha miqdorni tashkil etgan, eng koʻp qamoq muddati esa 15 sutka edi.