Oʻzbekiston byudjeti daromadlari 2026 yilning birinchi yarmida 17,6 milliard dollardan oshdi
Oʻzbekiston byudjeti daromadlari 2026 yilning birinchi yarmida 17,6 milliard dollardan oshdi
Oliy Majlis Qonunchilik palatasida koʻrib chiqilgan hisobotga koʻra, 2026 yilning dastlabki olti oyida Oʻzbekiston Davlat byudjeti daromadlari 207,4 trillion soʻmni yoki 17,6 milliard dollardan koʻproqni tashkil etdi, bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 63,2 trillion soʻmga yoki 5,3 milliard dollardan koʻproqqa koʻpdir.
Davlat byudjeti va davlat maqsadli jamgʻarmalari byudjetlarining yanvar–iyun oylaridagi ijrosi toʻgʻrisidagi hisobotni parlament quyi palatasining navbatdagi majlisida Bosh vazir oʻrinbosari – iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qoʻchqorov taqdim etdi. Deputatlar, shuningdek, sudyalar va ichki ishlar organlari profilaktika inspektorlarining maqomiga oid bir qator qonun loyihalarini ham koʻrib chiqdilar. Ushbu masalalar avvalroq siyosiy partiyalar fraktsiyalari, parlament qoʻmitalari va ishchi guruhlari tomonidan ekspertlar hamda tegishli vazirlik va idoralar vakillari ishtirokida muhokama qilingan edi.
Hisobotda aytilishicha, 2026 yilning birinchi yarmida Oʻzbekiston yalpi ichki mahsuloti (YAIM) 8,5 foizga oʻsgan. Bozor xizmatlari 16,9 foizga, sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish 8 foizga, qurilish 13,8 foizga va qishloq xoʻjaligi 4,7 foizga oshgan. Inflyatsiya yil boshiga nisbatan 3,3 foizni tashkil etdi. Asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar 17,5 foizga oshib, 338,9 trillion soʻmni yoki 28,8 milliard dollardan koʻproqni tashkil etdi. Toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar va kreditlar 12,4 milliard dollarga yetdi, oltinni hisobga olmaganda eksport esa 31,6 foizga oshib, 14,4 milliard dollarni tashkil etdi.
Toʻgʻridan-toʻgʻri soliq tushumlari 77 trillion soʻmni yoki 6,5 milliard dollardan koʻproqni tashkil etib, 75,1 foizlik oʻsishni koʻrsatdi. Egri soliqlardan tushgan daromadlar 20 foizga oshib, 61,6 trillion soʻmni yoki 5,2 milliard dollardan koʻproqni tashkil etdi, resurs soliqlari va mol-mulk soligʻidan tushgan daromadlar esa 48,7 foizga oshib, 29,1 trillion soʻmga yoki 2,4 milliard dollardan koʻproqqa yetdi. Mahalliy byudjetlarga qoʻshimcha daromad manbalaridan yana 6,2 trillion soʻm yoki qariyb 528 million dollar kelib tushdi.
Ijtimoiy sohaga yoʻnaltirilgan xarajatlar 105,8 trillion soʻmni yoki 9 milliard dollardan koʻproqni tashkil etdi, bu Davlat byudjeti umumiy xarajatlarining 51,5 foiziga teng va 8,7 foizga koʻpdir. Shundan 49,5 trillion soʻmi yoki 4,2 milliard dollardan koʻprogʻi taʼlimga, 22,7 trillion soʻmi yoki qariyb 2 milliard dollari sogʻliqni saqlashga va 7,3 trillion soʻmi yoki 621 million dollardan koʻprogʻi pensiya va moliyaviy yordamga yoʻnaltirildi. Oʻzbekistonning Milliy barqaror rivojlanish maqsadlariga muvofiq xarajatlar 161,3 trillion soʻmga yoki 13,7 milliard dollardan koʻproqqa yetdi va umumiy xarajatlarning 78,5 foizini tashkil etdi.
Hisobotda uy xoʻjaliklari va mahalliy infratuzilmaga daxldor bir nechta dasturlarni moliyalashtirish ham bayon etilgan. Ipoteka kreditlari boʻyicha foiz subsidiyalariga 814,2 milliard soʻm yoki qariyb 70 million dollar ajratildi, Tashabbusli byudjet (Ishtirokli byudjet) tashabbuslariga esa 3,2 trillion soʻm yoki 272 million dollardan koʻproq mablagʻ yoʻnaltirildi. Ichimlik suvi taʼminoti va oqova suv tarmoqlarini yaxshilashga yana 837,2 milliard soʻm yoki 71,2 million dollardan koʻproq mablagʻ ajratildi.
Umumiy byudjet subsidiyalari 13 trillion soʻmni yoki 1,1 milliard dollardan koʻproqni tashkil etdi. Ushbu mablagʻning 5,5 trillion soʻmi yoki 468 million dollardan koʻprogʻi ijtimoiy ahamiyatga ega sohalarga, jumladan, nodavlat maktabgacha taʼlim tashkilotlari, jamoat transporti hamda ijara yoki oʻqish toʻlovlariga yoʻnaltirildi. Energetika va issiqlik taʼminoti sohalarida tariflar va xarajatlar oʻrtasidagi farqni qoplash uchun qariyb 5 trillion soʻm yoki 425 million dollardan koʻproq mablagʻ sarflandi.
Hisobotni koʻrib chiqish jarayonida deputatlar Hisob palatasi tomonidan davlat mablagʻlaridan foydalanishda aniqlangan kamchiliklarni ham tahlil qildilar. Ijtimoiy va ishlab chiqarish infratuzilmasini rivojlantirish dasturi doirasidagi markazlashtirilgan investitsiya xarajatlari rejalashtirilgan darajaning 88,6 foizi miqdorida amalga oshirildi. Fanga yoʻnaltirilgan xarajatlar rejaning 85,4 foizini, obodonlashtirish xarajatlari esa 89,2 foizini tashkil etdi.
Deputatlar ushbu sohalarda mablagʻlarning toʻliq oʻzlashtirilmagani yuzasidan tushuntirishlar talab qildilar hamda yilning birinchi yarmida berilgan soliq va bojxona imtiyozlarining samaradorligini shubha ostiga oldilar. Yigʻilishda soliq va bojxona imtiyozlarining iqtisodiy va ijtimoiy taʼsirini joriy monitoring qilish hali ham talab darajasida emasligi taʼkidlandi. Shuningdek, vazirlik va idoralardagi ichki audit xizmatlari faoliyati, ayniqsa, byudjet mablagʻlaridan noqonuniy yoki nooʻrin foydalanishni erta bosqichda aniqlash va oldini olish mexanizmlari yuzasidan xavotirlar bildirildi.
Deputatlar byudjet xarajatlari va maqsadli koʻrsatkichlar ustidan nazoratni kuchaytirishni, investitsiya dasturlariga kiritilgan loyihalarning belgilangan muddatlarda ishga tushirilishini taʼminlashni hamda soliq va bojxona imtiyozlarini tarmoqlar va korxonalar kesimida batafsilroq baholashni taklif qildilar. Shuningdek, ular vazirlik va idoralardagi ichki audit boʻlinmalarining masʼuliyatini oshirishga va davlat mablagʻlaridan nooʻrin foydalanish sabablarini bartaraf etish boʻyicha profilaktika choralarini kuchaytirishga chaqirdilar.
Davlat byudjeti ijrosi toʻgʻrisidagi hisobot yalpi majlisdan oldin dastlab siyosiy partiyalar fraktsiyalari va parlament qoʻmitalari tomonidan koʻrib chiqilgan edi. Koʻrib chiqish davomida deputatlar byudjet daromadlari va xarajatlari, hududlarni rivojlantirish, davlat dasturlari va davlat xarajatlarining taʼsiri bilan bogʻliq 60 dan ortiq masalalarni koʻtardilar. Tegishli vazirlik va idoralar koʻtarilgan savollarga javob berdilar.