O‘zbekistonda islomiy banking: qanday arxitekturani tanlash va IT infratuzilmasini qanday tayyorlash kerak?

O‘zbekistonda islomiy banking: qaysi arxitekturani tanlash va IT infratuzilmasini qanday tayyorlash kerak?

O‘zbekistonda islomiy moliyaga ehtiyoj shakllandi: qonun qabul qilindi va Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, o‘ndan ortiq tijorat banki yangi vositalarni joriy etishga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Islomiy oynani ishga tushirish tezligi avval qabul qilinadigan qarorlarga bog‘liq. “Mijozlarga qanday mahsulotlarni taklif qilish kerak?” “Hisob va nazoratni qanday yo‘lga qo‘yish kerak?” “Yangi yo‘nalishni mavjud infratuzilmaga qanday singdirish mumkin?” Shu bosqichdagi xatolar qo‘shimcha xarajatlarga olib keladi va kimning arxitekturasi hamda IT poydevori islom oynasini xavfsiz integratsiya qilishga birinchi bo‘lib tayyor bo‘lsa, o‘sha yutadi.

O‘zbekiston banklari ishonchli IT baza va xalqaro tajribaga tayangan holda bu yo‘lni tezroq bosib o‘tishi mumkin. Bunday imkoniyatni Green Light tizim integratori, Profinch xalqaro kompaniyasi va Oracle vendorining hamkorligi ta’minlamoqda. Ular birgalikda “O‘zbekistondagi Islom banki — yuqori darajadagi muloqot” yopiq uchrashuvini o‘tkazdilar. 17-sentabr kuni Toshkentda islomiy bankingni joriy etish uchun mas’ul banklar va bo‘linmalar rahbarlari uchun tadbir bo‘lib o‘tdi. Tadbirning asosiy mavzusi IT-landshaftni tayyorlash va mahsulot mantig‘ining amaliy masalalari bo‘ldi.

Tadbirning markaziy qismi xorijiy islom banklari vakillari bilan panel muhokamasi bo‘ldi. Muhammad Adil Siddiqiy (Bank Nuriya, O‘mon), Fayzan Ahmad (Trustbank Amanah, Surinam) va Xolid Al-Xukani (Alizz Islamic Bank, O‘mon) islomiy bankingni ishga tushirishni real misollarda tahlil qildi — jarayonlar qanday yo‘lga qo‘yilgani, jamoalar qanday tayyorlangani, mahsulotlar iqtisodiyoti qanday baholangani va shariat boshqaruvi qanday tashkil etilgani haqida so‘z yuritildi. Uchrashuv ishtirokchilari xorijiy hamkasblari bilan O‘zbekistonda islomiy biznesni joriy etish va rivojlantirish vazifalarini muhokama qildi. Amaliy qiyinchiliklar va ularni bartaraf etish usullariga alohida e’tibor qaratildi.

Islom banki fuqarolar va tadbirkorlarning moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirishga qodir. Mahsulotlarning islom tamoyillariga muvofiqligi muhim bo‘lgan mijozlar uchun u qo‘shimcha imkoniyatlar ochadi, banklarga esa mahsulot turlarini kengaytirish va yangi mijozlarni jalb qilish imkonini beradi. Shu bilan birga, raislar va aksiyadorlar uchun asosiy savol — “iqtisodiyot va o‘sish salohiyatiga ega barqaror yo‘nalishni qanday qurish kerak?”.

Joriy etish jamoalari esa belgilangan muddatlarda ishga tushirishni ta’minlash va o‘zgarishlardan qochishdan manfaatdor.

“Islom oynasi — bu keng ko‘lamli infratuzilma loyihasi bo‘lib, yangi mahsulotlarning ishga tushirilishi bankning IT landshaftiga bir vaqtning o‘zida to‘rtta yo‘nalishda ta’sir ko‘rsatadi”, — dedi Green Light kompaniyasining O‘zbekistondagi savdo bo‘yicha direktori Artyom Sklyarov.

Banklar korporativ tarmoqlarning izolyatsiyalangan segmentlarini yaratishi, parallel hisob-kitob konturi uchun yangi server quvvatlarini ajratishi, mijozlarga xizmat ko‘rsatish kanallarini (aloqa markazlari) ta’minlashi va eng muhimi, ma’lumotlarni ajratish hamda kirishni nazorat qilish bo‘yicha axborot xavfsizligining qat’iy mexanizmlarini yaratishi zarur.

Apparat va tarmoq tayyorligi dasturiy ta’minot darajasidagi puxta arxitektura bilan to‘ldirilishi kerak. Profinch kompaniyasining Markaziy Osiyo va Kavkaz bo‘yicha mintaqaviy direktori Kirill Alyakin kompaniyaning islomiy bankingni yo‘lga qo‘yishga yondashuvini namoyish etdi va uni Yaqin Sharq hamda Afrika mamlakatlarida joriy etishning muvaffaqiyatli misollarini taqdim etdi. Amalga oshirilgan loyihalar misolida u to‘plangan tajriba to‘g‘ri ishga tushirish modelini tanlashga, odatiy xatolardan qochishga va islomiy mahsulotlarning bozorga chiqish vaqtini qisqartirishga qanday yordam berishini ko‘rsatdi.

Noto‘g‘ri hisob modeli, tizimni haddan tashqari takomillashtirish yoki ma’lumotlar bilan bog‘liq kech aniqlangan muammolar budjetni oshirishi va ishga tushirishni kechiktirishi mumkin. Shunga o‘xshash loyihalar tajribasi ushbu xavflarni oldindan aniqlashga yordam beradi. Bank amaliy bilimlarga ega bo‘ladi: birinchi bitimga qadar qanday jarayonlarni tayyorlash, nimalarni bosqichma-bosqich joriy etish va qaysi yechimlar mahsulot qatorini kengaytirish imkonini berishini bilib oladi.

Shu bilan birga, xalqaro amaliyot mahalliy talablar, to‘lov infratuzilmasi va bank jarayonlariga moslashishni talab qiladi.

Green Light va Profinch O‘zbekistonda bank IT yechimlarini mahalliylashtirish va joriy etish tajribasiga ega bo‘lib, bu mahsulot modelini mahalliy sharoitlarda texnik amalga oshirish bilan bog‘lash imkonini beradi.

Muvaffaqiyatli joriy etish “hamma narsani qanday bo‘lsa, shundayligicha avtomatlashtirish” degan odatiy yondashuvdan voz kechishdan boshlanadi. Openbank kuzatuv kengashi a’zosi va islomiy bankingni joriy etish bo‘yicha tajribali mutaxassis Baxtovar Yusufi shunday fikrda. ABTda CRM, ERP, konveyer va hisobotlarni joylashtirishga urunilsa, tizim “monolit”ga aylanadi. Uni yangilash qiyinlashadi, texnik qarzlar va xavf-xatarlar ortadi.

Yechim — Lean Core, ya’ni yengillashtirilgan yadro. Unda faqat bosh daftar, balanslar va tranzaksiyalarni ommaviy qayta ishlash qoladi. KYC, biznes jarayonlarini boshqarish, asosiy vositalar va xo‘jalik xarajatlari hisobi uning tashqarisiga chiqariladi. Shu bilan birga, islomiy mahsulotlarni Sidecar tamoyili bo‘yicha ishga tushirish xavfsizroq: ixtisoslashtirilgan modullar amaldagi tizim bilan parallel ishlaydi. Bank bozorga tez kirib keladi va asosiy ABCni xavf ostiga qo‘ymasdan integratsiyalarni tekshiradi.

Tadbir davomida muvaffaqiyatli boshlashning boshqa shartlari ham muhokama qilindi: birinchi bosqich mahsulotlarining real to‘plami, islomiy operatsiyalarni alohida hisobga olish, vakolatlarni taqsimlash va nazorat qilish. Ma’lumotlar va xodimlarni tayyorlash platformani sozlash bilan bir vaqtda amalga oshirilishi kerak: qoldiqlarni solishtirish, sinov migratsiyasi va o‘qitish bankning ishga tushirishga tayyorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

“Bunday yondashuvning texnologik asosi Oracle FLEXCUBE for Islamic Banking hisoblanadi. FLEXCUBE AAOIFI standartlarini qo‘llab-quvvatlaydi va dunyoning 100 dan ortiq islomiy banklarida ishlaydi”, — deya ta’kidladi Oracle vakillari.

Platforma dunyoning islomiy banklarida, jumladan, Yaqin Sharqdagi yirik o‘yinchilar orasida qo‘llaniladi.

Green Light infratuzilma bazasi va Profinch ekspertizasi bilan birgalikda bu O‘zbekiston banklariga yangi yo‘nalishni rivojlantirish uchun ishonchli asos yaratadi.

Global tajribani O‘zbekistonda IT joriy etish amaliyoti bilan birlashtirgan holda, Green Light va Profinch banklarga asosli qarorlar qabul qilishda va strategiyadan samarali mahsulotlarga tezroq o‘tishda yordam beradi. Bu ishlarning maqsadi sifatli bank xizmatlari bozorini rivojlantirish, mijozlar uchun imkoniyatlarni kengaytirish va O‘zbekistonning gullab-yashnashiga hissa qo‘shishdir.

13 yil davomida Markaziy Osiyo bozorida Green Light integratori 300 dan ortiq loyihalarni, jumladan, O‘zbekistonning Aloqabank, HamkorBank, InfinBANK, Octobank va boshqa moliya institutlari uchun loyihalarni amalga oshirdi. Ushbu tajribaga tayanib, Green Light xalqaro Profinch kompaniyasi bilan hamkorlikda banklarga arxitekturani o‘rganish va loyihalashdan tortib, integratsiya va islom oynasini yanada qo‘llab-quvvatlashgacha bo‘lgan butun yo‘lni bosib o‘tishda yordam beradi.