O‘zbekiston va Markaziy Osiyoda charm-poyabzal sanoati 2026 yilning I yarim yilligida

**O‘zbekiston va Markaziy Osiyo charm-poyabzal sanoati: 2026 yilning birinchi yarim yilligi tahlili**

2026 yilning birinchi yarmida charm-poyabzal sanoati tashqi bozorlardagi o‘zgaruvchanlik va kuchaygan global raqobat sharoitida rivojlandi. Bunday vaziyatda ishlab chiqarish hajmini oshirish, xomashyoni chuqur qayta ishlash va eksport yo‘nalishlarini kengaytirish tarmoq barqarorligining asosiy omillariga aylandi. O‘z xomashyo bazasi va rivojlanish salohiyatiga ega Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun bu ayniqsa muhimdir. Ushbu tahlil Markaziy Osiyoning to‘rtta davlatidagi vaziyatni ko‘rib chiqadi, Turkmaniston bo‘yicha ma’lumotlar ochiq manbalarda mavjud emas.

**O‘zbekistonda charm-poyabzal sanoati**

2026 yilning birinchi yarmida O‘zbekistonda charm, charm buyumlari va poyabzal ishlab chiqarishda yuqori o‘sish sur’atlari kuzatildi. Ishlab chiqarish hajmi 2,8 trillion so‘mga (227 million dollar) yetib, 2025 yilning shu davriga nisbatan 16,9%ga o‘sdi. Taqqoslash uchun, bir yil avval bu ko‘rsatkich 4,8%ni tashkil etgan edi.

Shu bilan birga, yarim yillik davomida o‘sish sur’atlari biroz sekinlashgani qayd etildi. Xususan, to‘rt oy yakunlari bo‘yicha ishlab chiqarish o‘sishi 39,4%ni, besh oyda esa 44,3%ni tashkil etgan.

Tashqi savdo dinamikasi esa bir xil bo‘lmadi. 2026 yil yanvar-iyun oylarida charm-poyabzal sanoati mahsulotlari eksporti (TIF TNning 41-43 va 64-guruhlari bo‘yicha) 31,5 million dollarni tashkil etib, 6,1%ga qisqardi. Shu bilan birga, poyabzal eksporti sezilarli darajada o‘sdi – 1,7 barobarga, ya’ni 2025 yilning birinchi yarmidagi 7,4 million dollardan 12,4 million dollarga yetdi.

Natijada, poyabzalning charm-poyabzal mahsulotlari umumiy eksportidagi ulushi 22%dan 39%ga oshdi. Bu shuni anglatadiki, tarmoq eksportining umumiy hajmi qisqarganiga qaramay, uning tarkibi yuqori qayta ishlash darajasiga ega tayyor mahsulotlar foydasiga yaxshilandi.

Ishlab chiqarishning o‘sishi va eksportning 6,1%ga qisqarishi o‘rtasidagi farq ishlab chiqarish hajmining kengayishi ko‘p jihatdan ichki bozorga yo‘naltirilganini ko‘rsatadi. Import statistikasi ham buni tasdiqlaydi: charm-poyabzal mahsulotlari importi 3%ga qisqarib, 33 million dollarni tashkil etdi.

**Markaziy Osiyo mamlakatlarida charm-poyabzal sanoati**

2026 yilning birinchi yarmida mintaqada ishlab chiqarishning eng yuqori o‘sish sur’atlari Qozog‘istonda qayd etildi. Charm, charm buyumlari va poyabzal ishlab chiqarish hajmi 30,1%ga o‘sdi. Taqqoslash uchun, 2025 yilning birinchi yarmida ishlab chiqarish 11,4%ga qisqargan edi. Shu tariqa, Qozog‘istonda pasayishdan ishlab chiqarishning faol tiklanishiga o‘tish kuzatildi.

Shu bilan birga, tashqi talab ancha sekin o‘sdi. Yanvar-may oylarida charm-poyabzal mahsulotlari eksporti atigi 1,3%ga oshib, 26 million dollarni tashkil etdi. Poyabzal eksporti 10,6%ga o‘sib, 17 million dollarga yetdi. Uning hissasiga jami eksportning qariyb uchdan ikki qismi to‘g‘ri keladi.

Qozog‘istonda charm-poyabzal mahsulotlari importi 2026 yilning besh oyida 33%ga qisqarib, 154 million dollarni, jumladan, poyabzal importi 25%ga kamayib, 100 million dollarni tashkil etdi.

Qirg‘izistonda vaziyat ancha sust bo‘ldi. Birinchi yarmida ishlab chiqarish 12,4%ga qisqardi. Ishlab chiqarishdagi pasayish eksportning kamayishi bilan birga kechdi. Yanvar-may oylarida mahsulot yetkazib berish 25,8%ga qisqarib, 8,7 million dollarni tashkil etdi. Bevosita poyabzal eksporti esa qariyb ikki barobar – 50,2%ga kamayib, 3,7 million dollarga tushdi.

Charm-poyabzal mahsulotlari importi ham o‘tgan yilga nisbatan sezilarli darajada – 65%ga qisqarib, 35 million dollarni tashkil etdi. Bunday keskin o‘zgarishlar Qirg‘iziston orqali o‘tadigan tranzit va reeksport oqimlaridagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Tojikistonda ham ishlab chiqarish dinamikasi salbiy bo‘ldi. Yanvar-iyun oylarida ishlab chiqarish o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 28,1%ga qisqardi.

Umuman, mintaqadagi vaziyat bir xil emas. O‘zbekiston va Qozog‘iston charm-poyabzal mahsulotlari ishlab chiqarishni oshirmoqda, Qirg‘iziston va Tojikistonda esa pasayish kuzatilmoqda. Shu bilan birga, O‘zbekiston tayyor poyabzal eksportining eng yuqori o‘sish sur’atlari bilan ajralib turibdi.

**Tashqi bozorlardagi vaziyat**

2026 yilning birinchi yarmida jahon charm-poyabzal sanoati yuqori raqobat, ayrim bozorlarda talabning cheklanganligi va yirik ishlab chiqaruvchi mamlakatlarda turlicha dinamika sharoitida rivojlandi.

Dunyodagi eng yirik poyabzal ishlab chiqaruvchi va eksportchi mamlakat – Xitoyda tashqi yetkazib berish hajmi qisqardi. Charm-poyabzal mahsulotlari eksporti 5,2%ga kamayib, 40 milliard dollarni tashkil etdi. Poyabzal eksporti esa 7,3%ga qisqarib, 22 milliard dollarga tushdi.

Vetnam, aksincha, ishlab chiqarishni oshirishda davom etdi. Yanvar-iyun oylarida charm va poyabzal mahsulotlari ishlab chiqarish qariyb 4%ga o‘sdi.

Turkiyada charm-poyabzal sanoatida murakkab vaziyat saqlanib qoldi. May oyida ushbu tarmoqda ishlab chiqarish 2025 yil mayiga nisbatan qariyb 6%ga past bo‘ldi. Yanvar-iyun oylarida mahsulot eksporti 8%ga qisqarib, 829 million dollarni tashkil etdi. Poyabzal eksporti yanada ko‘proq – 13,2%ga kamayib, 462 million dollarga tushdi.

Rossiyada o‘tgan yildagi sust dinamikadan so‘ng 2026 yilning birinchi yarmida ishlab chiqarish bosqichma-bosqich tiklana boshladi. Yarim yil yakunlariga ko‘ra, charm-poyabzal sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi amalda o‘tgan yil darajasida saqlanib, o‘sish 0,4%ni tashkil etdi. Iyun oyiga kelib esa dinamika sezilarli yaxshilandi.

Shu tariqa, yirik ishlab chiqaruvchilar orasida ko‘rib chiqilayotgan davrda eng barqaror ijobiy ishlab chiqarish dinamikasini Vetnam saqlab qoldi, Xitoy va Turkiyada esa eksport yetkazib berish hajmi qisqardi. Bundan tashqari, Xitoyning Markaziy Osiyoga eksporti 20%ga kamayib, 1,5 milliard dollarni, Turkiyaning yetkazib berish hajmi esa 4%ga qisqarib, 50 million dollarni tashkil etdi.

Yirik eksportchilar dinamikasining zaiflashishi nazariy jihatdan Markaziy Osiyo ishlab chiqaruvchilari uchun mintaqaviy bozorda qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi. Biroq ishlab chiqarish va eksport ko‘lamlari o‘rtasidagi farq hozircha sezilarli bo‘lib qolmoqda.

**Xulosa**

2026 yilning birinchi yarmida mintaqada eng yuqori ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari Qozog‘iston va O‘zbekistonda qayd etildi. Qirg‘iziston va Tojikistonda, aksincha, pasayish kuzatildi. Shu bilan birga, O‘zbekiston poyabzal eksportining yuqori o‘sish sur’atlari bilan ajralib turibdi. Bu mamlakatning Markaziy Osiyo charm-poyabzal sanoati markazlaridan biri sifatidagi mavqeini mustahkamlash uchun imkoniyat yaratadi.

Birinchi yarim yillik natijalari O‘zbekiston va mintaqada charm-poyabzal sanoatining keyingi rivojlanishi ko‘p jihatdan xomashyo va oraliq mahsulotlar ishlab chiqarishdan to‘liq qo‘shilgan qiymat zanjirlarini shakllantirish hamda raqobatbardosh tayyor poyabzal ishlab chiqarishni kengaytirishga o‘tish qobiliyatiga bog‘liq bo‘lishini ko‘rsatadi.

Umuman, o‘z chorvachilik va xomashyo bazasiga ega Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun charm va poyabzal ishlab chiqarishni izchil rivojlantirish mintaqa ichida to‘liq ishlab chiqarish zanjirlarini shakllantirish, tayyor mahsulot importiga qaramlikni kamaytirish va milliy ishlab chiqaruvchilarning tashqi bozorlardagi raqobatbardoshligini oshirish imkonini beradi.