Ozarbayjonda maktablarda roʻmol oʻrashga qoʻyilgan taqiq kamdan-kam uchraydigan norozilik namoyishlariga va Turkiya bilan dahanaki jangga sabab boʻldi
Hijob oʻragan oʻquvchilarning maktablarga kiritilmasligiga sabab boʻlgan qoidalarga qarshi norozilik namoyishlari boʻlib oʻtdi.
Ozarbayjonda maktabda roʻmol oʻrashga qoʻyilgan taqiq kutilmagan noroziliklarga va Turkiya bilan kelishmovchilikka sabab boʻldi
«Menga maktabga kela olmaysan demoqchimisiz?» deydi toʻq koʻk rangli islomiy roʻmol oʻragan oʻsmir qiz videoda maktab kirishida xodim bilan tortishar ekan.
Ushbu videolavha ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqaldi va unda hijobli bir guruh qizlar uning orqasida turib, u soʻzida davom etar ekan, qarsak chalayotgani koʻrinadi: «Nima uchun men oʻz dinimdan voz kechishim kerak?»
Oʻtgan dushanba kuni Ozarbayjon taʼlim vazirligi maktab formasi boʻyicha yangi qoidalarni amalga oshirishni boshladi va hijob oʻragan oʻquvchi qizlarni maktabga kirirtmadi. Norozilik namoyishlari poytaxt Boku va baʼzi janubiy tumanlarda, jumladan Masalli va Jaliloboddagi davlat maktablari oldida boshlanib ketdi.
10,5 million aholisi boʻlgan ushbu neft va gaz ishlab chiqaruvchi mamlakatda norozilik namoyishlari kamdan-kam uchraydigan hodisadir.
Ozarbayjon konstitutsiyaga koʻra dunyoviy davlatdir va hukumat ushbu tamoyilga qatʼiy amal qiladi.
Prezident Ilhom Aliyev 2003 yildan beri boshqarib kelmoqda va oʻzgacha fikrlashga toqat qilmaydi. Oppozitsiyachi siyosatchilar va koʻplab mustaqil jurnalistlar qamoqda.
Ozarbayjon ikki qoʻshni — Turkiya va Eron oʻrtasida joylashgan. Ozarbayjonliklar turkiy xalqlar guruhiga kiradi va turk tiliga yaqin tilda gapiradi, bu esa Turkiyani uning eng yaqin ittifoqchisiga aylantiradi.
Lekin janubdagi Eron kabi Ozarbayjon ham asosan shialardan iborat — aholining 60% dan ortigʻi oʻzini shia musulmoni deb biladi, turklarning aksariyati esa sunniylardir.
Ichki ishlar vazirligi dushanba kuni qoidalarni bloklashga va «jamoat tartibini qoʻpol ravishda buzishga» uringan 37 kishini hibsga olganini maʼlum qildi.
21 sentyabrda tasdiqlangan qoidalar davlat maktablarida «taʼlimda dunyoviylik tamoyiliga» zid boʻlgan kiyimlarni taqiqlaydi. Ularda hijob alohida tilga olinmagan. Shunga oʻxshash qoidalar 6 oktyabr kuni oʻqituvchilarga ham tatbiq etildi.
Videolardan birida Boku tashqarisidagi Balaxanidagi 69-sonli maktab oldidagi oʻquvchilar «Hijob hech kimga taʼlim olishga xalaqit bermaydi» degan bannerni ushlab turishibdi.
Videolarda poytaxt Boku va uning atrofidagi norozilik namoyishlari koʻrsatilgan.
Seshanba kuni poytaxtning Mashtagʻa tumanidagi maktab oldida norozilik bildirgan Shahiza Husanova ismli ona hibsga olindi.
Germaniyada joylashgan Ozarbayjon tilidagi mustaqil Meydan TV nashriga bergan intervyusida Husanovaning eri Ogʻa unga ogahlantirish berilganini aytdi: «Yo farzandingning hijobini yechib maktabga yuborasan, yoki qamoqqa tushasan».
Doʻstlari seshanba kuni «Leyli maktabga borsin» deb nomlangan onlayn platformani ishga tushirgan faol Ilkin Husanov bilan ham aloqani yoʻqotdilar. U darslarga kiritilmagan oʻquvchilarga koʻngilli oʻqituvchilardan bepul darslar taqdim etadi.
Doʻstining soʻzlariga koʻra, Husanov chorshanba kuni soat 16:00 larda Bokudagi uyini shaxsi aniqlanmagan erkaklar bilan tark etgan va oʻshandan beri uning telefoni oʻchirilgan.
Rasmiylar hech qanday izoh bermadi, ammo doʻstlari uni hibsga olingan deb hisoblashadi. Payshanba kuni platformaning Instagram sahifasiga kirib boʻlmadi.
Norozilik namoyishlari boshlanganidan beri foydalanuvchilar virtual shaxsiy tarmoqsiz (VPN) Instagram va TikTokka kirishda qiyinchiliklarga duch kelayotganini xabar qilishmoqda.
Namoyishlarning aksariyati Bokuning atrofidagi diniy konservativ mahallalarda va Eron bilan 765 km (475 mil) chegaraga yaqin janubiy tumanlarda boʻlib oʻtdi.
Rasmiylar aholisining aksariyati etnik ozarbayjonliklar boʻlgan Eronning diniy taʼsiridan azaldan shubhalanib kelishadi.
13 oktyabrga oʻtar kechasi Ozarbayjon Maxsus aloqa va axborot xavfsizligi davlat xizmati «xorijiy hakerlar guruhi» 100 dan ortiq davlat veb-saytlariga hujum qilganini maʼlum qildi.
Oʻzini 313 Team (Cyber Islamic Resistantse) deb atagan eronparast guruh masʼuliyatni oʻz zimmasiga oldi.
Ozarbayjon rasmiylari qoidalarni himoya qildilar. Deputat Nigar Arpadarai 1neoʻs.az veb-saytiga bolalar hijob oʻrashni oʻzlari tanlamaganini, balki oilalari taʼsirida ekanini aytdi.
«Bola dinni tanlash erkinligiga ega emas. Bu kattalarning anglangan imtiyozidir», dedi u.
Nizo endi Bokuning eng yaqin ittifoqchisi boʻlgan Turkiyaga ham tarqaldi, u Ozarbayjonning 2020 yilda Togʻli Qorabogʻ boʻyicha Armaniston bilan urushida muhim yordam koʻrsatgan edi.
Ikki mamlakat oʻzlarini «bir millat, ikki davlat» deb taʼriflaydilar.
Dindor musulmon boʻlgan Prezident Rejep Tayyip Erdogʻan «eʼtiqodli avlod» yaratish haqida gapirgan edi.
Uning bosh maslahatchisi Oqtay Saral Ozarbayjon cheklovlarini «qabul qilib boʻlmaydigan» deb atadi va Bokuni «ushbu xatoni tuzatishga» chaqirdi.
«Roʻmol toʻsiq emas; bu eʼtiqod talabidir!» deb yozdi Saral X da.
Turkiyaning hukmron AK Partiyasidan bir necha deputatlar ham bunga qoʻshildilar.
Ankaradagi Ozarbayjon elchixonasi oldida Hizb ut-Tahrirga aloqador Islomiy harakat boʻlmish Koʻklyu Degʻishim va Istanbuldagi konsulligi oldida konservativ islomiy Oʻzgүr-Der guruhi tomonidan kichik mitinglar oʻtkazildi.
Prezident Aliyevning Yangi Ozarbayjon partiyasi Turkiya rasmiylarini «ochiqchasiga tuhmatona» axborot kampaniyasi va «asossiz ayblovlarda» ayblab, Oqtay Saralning bayonotlari aloqalarga zarar yetkazishi mumkinligidan va Ozarbayjonning ichki ishlariga aralashmaslikdan ogohlantirdi.
Shu oy boshida Ilhom Aliyevning oʻzi hech kim «bizning turmush tarzimizga burnini suqmasligi kerak» degan edi.
Nizomning ortida yana bir keskinlik manbai boʻlishi mumkin. Turk namoyishchilari roʻmol qoidalarini Ozarbayjonning Bokuga qurol sotadigan va Ozarbayjon neftini sotib oladigan Isroillik bilan yaqin aloqalari bilan bogʻlashdi.
Turkiyaning Isroil bilan munosabatlari Gʻazo tufayli izdan chiqdi, ammo Ozarbayjon ikkala mamlakat bilan ham munosabatlarni saqlab qolishga harakat qilmoqda.
Bu murakkab muvozanatni saqlashdir. Payshanba kuni Isroil Prezidenti Isaak Gertsog Bokuda Ozarbayjon tomonidan oʻtkazilgan mintaqaviy xavfsizlik sammitida soʻzga chiqganida, Turkiya, Eron va boshqa mamlakatlar delegatsiyalari zali tark etishdi.