«Oyiga 300 funt sterling energiya toʻlovi toʻlasak ham, haliyam sovqotyapmiz»

«Oyiga 300 funt sterling toʻlab ham, haligacha sovqotyapmiz»

Pensioner ayolning aytishicha, energiya narxlari oshishda davom etayotgan bir paytda, bu qishda issiqlikni saqlash va isitish uchun pul toʻlashga harakat qilish «daxshatli» boʻladi.

Vustershir grafligining Reddich shahridan boʻlgan Pet Snell oʻtgan qishda insultga chalingan turmush oʻrtogʻi Jonning qulayligini taʼminlash uchun uyni isitishga juda katta ehtiyoj sezganlarini aytdi.

«Hatto qatʼiy belgilangan tarifda ham energiya toʻlovlarimiz oyiga 300 funt sterlingni tashkil etdi va biz baribir sovqotdik», dedi u.

Snell narxlarning yanada oshishidan xavotir bildirdi, chunki Angliya, Shotlandiya va Uelsdagi millionlab xonadonlar payshanba kunidan boshlab, Ofgem regulyatorining energiya narxlari boʻyicha eng soʻnggi yuqori chegarasi kuchga kirganda, yanada yuqori toʻlovlarga duch kelishadi. Regulyatorning maʼlum qilishicha, standart oʻzgaruvchan tariflardagi odatiy xonadonlar yiliga taxminan 60 funt sterling koʻproq toʻlaydi va bu yillik toʻlovlarni 1 723 funt sterlinggacha oshiradi.

Snellning soʻzlariga koʻra, bu qoʻshimcha xarajatlar uning oilasi energiya isteʼmolini allaqachon qatʼiy nazorat qilayotgan bir paytga toʻgʻri keldi.

«Biz hatto haroratni 18 darajadan yuqoriga koʻtarganimiz yoʻq va xonalarning aksariyati yopiq edi.

Dekabr, yanvar va fevral oylarida bu qanchaga tushishini oʻylashni ham istamayman».

Snell uning qatʼiy belgilangan tarifi oktyabr oyi oxirida tugashini, bu esa tez orada yanada yuqori xarajatlarga duch kelishlari mumkinligini anglatishini qoʻshimcha qildi.

Hukumatning bildirishicha, xonadonlar maishiy elektr energiyasi toʻlovlaridan QQSning olib tashlanishi hisobiga biroz yengillik oladilar, bu esa narxlar oʻsishini jilovlashga yordam bergan, shuningdek, «Issiq uy chegirmasi» (Warm Home Discount) dasturi talablarga javob beradigan xonadonlarga bu qishda toʻlovlaridan 150 funt sterling chegirma beradi.

Snell shaharda bu qishda isitish va boshqa zarur narsalarni qanday taʼminlash haqida qaygʻurayotgan yagona odam emas.

Yana bir pensioner Lorreyn Stivenson imkon qadar energiya isteʼmolini allaqachon qisqartirayotganini aytdi.

«Men yolgʻiz yashayman va kichik uyda turaman, shuning uchun qiynalaman, chunki faqat pensiya bilan yashash oson emas», dedi u. «Har qanday kamayish yordam beradi.

Qishki yoqilgʻi toʻlovini (winter fuel payment) olishni intizorlik bilan kutaman. Odamlar bu unchalik yordam bermaydi deyishadi, lekin qish oylarida bu haqiqatan ham yordam beradi, chunki tabiiyki, siz ancha koʻp toʻlaysiz».

U qoʻshimcha qildi: «Uyni juda issiq tutmaysiz, lekin sovqotib ham boʻlmaydi, toʻgʻrimi? Ayniqsa, yoshingiz oʻtgan sari».

Narxlar oshishidan xavotirda boʻlganlar orasida bundan taxminan bir yil oldin oilasi bilan Afgʻonistondan Buyuk Britaniyaga kelgan Najibulloh Rahimiy ham bor.

U BBC’ga hozirda ish qidirayotganini va nafaqalari cheklanishini kutayotganini aytdi, bu esa uy-joy xarajatlari oshib borayotgan bir paytda oilasi qanday kun kechirishidan xavotir uygʻotmoqda.

«Gaz toʻlovi, elektr toʻlovi, internet toʻlovlari va bolalar uchun pul hozir men uchun qiyinchilik tugʻdirmoqda», dedi u.

Uning soʻzlariga koʻra, qishki yuqori energiya toʻlovlarining qoʻshimcha yuki allaqachon qiyin boʻlgan vaziyatni yanada ogʻirlashtiradi.

Reddichlik buxgalter Kelli Birkett uydan turib ishlaydi. U ikki farzandning onasi, turmush oʻrtogʻi esa oʻzini oʻzi band qilgan.

Ikkalasi ham daromad topsa-da, energiya xarajatlari baribir oila byudjetiga bosim oʻtkazmoqda va ular oilaviy hordiq chiqarishlarni qisqartirishmoqda.

«Shunchaki yashash uchun emas, balki hayotdan zavqlanish va oilangiz, doʻstlaringiz hamda bolalaringiz bilan xotiralar yaratish uchun pulingiz qolmasligi juda alamli.

Oila sifatida biz juda qattiq mehnat qilamiz va nima uchun, deb oʻylaymiz? Menimcha, siyosatchilar buni «tushunishmaydi» va tushunmaganliklari sababli, oʻzlarini yetarlicha harakat qilyapmiz deb oʻylashadi, lekin unday emas».

Narxlarning oshishi Ofgem tomonidan tartibga solinadigan defolt tariflaridagi taxminan 22 million xonadonga taʼsir qiladi, qatʼiy belgilangan tarif shartnomalariga ega boʻlgan 11 millionga yaqin xonadon esa narxlarning zudlik bilan oʻzgarishini sezmaydi.

Standart oʻzgaruvchan tarifdagi odatiy xonadonning yillik toʻlovlari taxminan 60 funt sterlingga oshib, 1 723 funt sterlingni tashkil etadi, garchi toʻlanadigan yakuniy summa baribir qancha energiya isteʼmol qilinishiga bogʻliq boʻladi.

Ofgem’ning bildirishicha, narxlar oshishiga asosan Yaqin Sharqdagi mojarolar bilan bogʻliq ulgurji gaz narxlarining koʻtarilishi sabab boʻlgan. Regulyatorning taʼkidlashicha, narxlar hali ham 2022 yildagi energiya inqirozining eng yuqori choʻqqisiga qaraganda taxminan 52 foizga past, garchi xayriya va isteʼmolchilar guruhlari koʻplab xonadonlar hali ham inqirozdan oldingi darajadan ancha yuqori boʻlgan xarajatlar bilan kurashayotganidan ogohlantirgan boʻlsa-da.

Hukumat maishiy elektr energiyasi toʻlovlaridan QQSning olib tashlanishi narxlar oʻsishini cheklashga yordam berganini aytdi, Ofgem hisob-kitoblariga koʻra, aks holda toʻlovlar taxminan 45 funt sterlingga yuqori boʻlar edi. Talablarga javob beradigan xonadonlar, shuningdek, bu qishda 150 funt sterling miqdoridagi «Issiq uy chegirmasi»ni olishlari mumkin.

BBC Reddichda suhbatlashgan koʻpchilik uchun xavotir nafaqat oyiga 5 funt sterlinglik oʻsish, balki sovuq ob-havo kelganda va oila byudjetlari allaqachon tarang boʻlgan paytda bu nimani anglatishi bilan bogʻliq edi.

«Biz shunchaki boshqa narsani qisqartirishimiz kerak boʻladi», dedi Stivenson.

«Lekin sovqotib oʻtirib boʻlmaydi-ku».

«Act on Energy» energiya boʻyicha maslahat xayriya tashkilotidan Kerolayn Forchunning aytishicha, koʻplab xonadonlar energiya narxining soʻnggi paytlardagi oshishi taʼsirini hali toʻliq his qilishmagan, chunki yoz oylarida energiya isteʼmoli odatda kamayadi.

«Narxlar chegarasi iyul oyida koʻtarildi va hammamiz hali isitish tizimini yoqmaganimiz sababli, buni hali sezmadik», dedi u.

«1 oktyabrdan u yana koʻtarilishi kutilmoqda va yanvarda ham oshishi prognoz qilinmoqda, shuning uchun biz bundan xabardor boʻlishimiz kerak».

Forchunning taʼkidlashicha, isteʼmolchilar oʻz tariflarini muntazam ravishda tekshirib turishlari kerak va bitta yetkazib beruvchida qolish eng yaxshi foyda keltiradi deb oʻylamasliklari lozim.

U xonadonlarni «Issiq uy chegirmasi» kabi qoʻllab-quvvatlash dasturlariga mos kelish-kelmasligini tekshirishga va toʻlovlardan orqada qolishdan xavfsirasalar, ertaroq maslahat olishga chaqirdi.

Harorat pasaygan sari, u odamlarga energiyadan ehtiyotkorlik bilan foydalanishni va isitishni eng koʻp vaqt oʻtkazadigan xonalarga qaratishni maslahat berdi.

«Agar haqiqatan ham qiynalayotgan boʻlsangiz, xonani emas, oʻzingizni isiting», dedi u.

Uning soʻzlariga koʻra, xonadonlar bir vaqning oʻzida bir nechta moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelayotgani sababli, xayriya tashkilotiga yordam soʻrab murojaat qiluvchilar soni ortgan.

«Bu shunchaki bitta kichik muammoga ega boʻlishdek oddiy emas», dedi u.

«Odamlarning hayoti ancha murakkablashib ketdi».