Oq uy Si Tszinpinning tarixiy tashrifi uchun qizil gilam toʻshaydi
Tramp va Si Vashingtonga koʻp kunlik tashrif davomida savdo-sotiqdan tortib sunʼiy intellektgacha boʻlgan bir qator masalalarni muhokama qilishlari kutilmoqda.
**Oq uy Si Tszinpinning tarixiy tashrifi uchun katta kutib olish marosimiga tayyorgarlik koʻrmoqda**
AQSh Prezidenti Donald Tramp shu hafta Vashingtonda Xitoy yetakchisi Si Tszinpinni qabul qilishga tayyorgarlik koʻrmoqda. Dunyoning ikki superdavlati rahbarlari muhokama qiladigan masalalar qatorida sunʼiy intellekt, savdo va Tayvan bor.
Si Tszinpinni chorshanba kuni Endryus harbiy-havo bazasida Trampning shaxsan oʻzi kutib olishi kutilmoqda, payshanba kuni esa Oq uyda kutib olish marosimi boʻlib oʻtadi, unda harbiy samolyotlar parvozi va 500 ga yaqin harbiy xizmatchi ishtirok etadi.
Bu tashrif Si Tszinpinning oxirgi 10 yildan ortiq vaqt ichida AQShga ilk tashrifi va AQSh prezidenti ikkinchi muddatga qaytganidan beri Tramp bilan uchinchi uchrashuvi boʻladi.
Ushbu yuqori darajadagi davlat tashrifi oʻtgan yili imzolangan AQSh-Xitoy savdo bitimining amal qilish muddati noyabr oyida tugashi arafasida yuz bermoqda.
2025 yil oktyabr oyida Tramp va Si Tszinpin Janubiy Koreyada uchrashganda erishilgan ushbu savdo sulhi Vashingtonni Xitoy tovarlariga bojlarni keskin oshirishni toʻxtatib turishga majbur qildi, Pekin esa ishlab chiqarish uchun hayotiy muhim boʻlgan nodir yer elementlari eksportiga cheklovlarni yumshatdi.
Ekspertlarning taʼkidlashicha, ular tashrif davomida ushbu kelishuvni uzaytirish boʻyicha qandaydir bayonot berilishini diqqat bilan kuzatishadi.
Si Tszinpinning juma kuni yakunlanadigan Vashingtonga tashrifi koʻplab marosimlarni, jumladan, hashamatli tushliklar, xususiy ekskursiyalar va chiqishlarni oʻz ichiga oladi.
Tashqi aloqalar kengashining Osiyo tadqiqotlari boʻyicha ilmiy xodimi Devid Sekis Tramp tomonidan rejalashtirilgan dabdabali qabulni «haqiqatan ham misli koʻrilmagan» deb atadi.
«Si Tszinpinni Endryus harbiy-havo bazasida kutib olishdan tortib, u uchun samolyotlar parvozini tashkil etishgacha — bu AQShning birorta ittifoqchisiga koʻrsatilmaydigan iltifotdir, — dedi Sekis, — Xitoy kabi raqib haqida gapirmasa ham boʻladi».
«Bu juda, juda hayratlanarli», — deya davom etdi u.
Tramp Si Tszinpin bilan muzokaralarida bir nechta masalalarni, ayniqsa bojlar va savdo masalasini koʻtarishi kutilmoqda.
AQSh prezidenti uzoq vaqtdan beri Amerikaning Xitoy bilan savdo taqchilligidan shikoyat qilib keladi, AQSh Aholini roʻyxatga olish byurosining soʻnggi maʼlumotlariga koʻra, bu koʻrsatkich 91 milliard dollardan (68,2 milliard funt sterling) oshadi.
Shuningdek, Xitoyning AQShga nodir yer elementlari eksporti kamaygan.
AQSh va Xitoy rasmiylari seshanba kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi doirasida savdo muzokaralarini oʻtkazdilar, biroq Si Tszinpinning tashrifi oldidan sezilarli natijaga erisha olmadilar, deb xabar berdi bir nechta manba BBC'ga.
Oq uyning rejalaridan xabardor manbalarga koʻra, muzokaralar tarifsiz savdo masalalari va qishloq xoʻjaligi eksporti boʻyicha ehtimoliy kelishuvga qaratilgan.
AQSh muzokarachilari Si Tszinpin kelganidan keyin chorshanba kuni Vashingtonda xitoylik hamkasblari bilan muzokaralarni davom ettirishi kutilmoqda.
Tramp va Si Tszinpin oʻrtasida koʻtarilishi kutilayotgan yana bir muhim mavzu sunʼiy intellekt boʻlib, Bush Xitoy jamgʻarmasidan Devid Fayrshteynning aytishicha, bu masala ushbu tashrif oldidan «kun tartibining eng yuqori pogʻonasiga tez koʻtarildi».
Xitoy va AQSh sunʼiy intellekt sohasidagi qurollanish poygasi deb ataladigan jarayonga kirishgan. Ammo yaqinda paydo boʻlayotgan texnologiya bilan bogʻliq bir qator yirik xavfsizlik hodisalaridan soʻng, Tramp maʼmuriyatiga sunʼiy intellektni tartibga solish va uning rivojlanishini sekinlashtirish boʻyicha bosim kuchaydi.
Senator Berni Sanders shu hafta X ijtimoiy tarmogʻida shunday yozdi: «Butun insoniyat manfaati uchun Tramp va Si Tszinpin juda kech boʻlmasdan oldin sunʼiy intellektni toʻxtatib turish va superintellektni taqiqlash boʻyicha HOZIROQ shartnoma tuzishlari kerak».
Trampning Oq uydagi sobiq maslahatchisi Stiv Bennon va Kongressdagi baʼzi respublikachilar ham sunʼiy intellekt tahdidlaridan ogohlantirishgan.
Ushbu texnologiyani AQSh iqtisodiyoti uchun muhim va global kuchlar kurashidagi front deb biladigan prezident esa ikkilanib turibdi.
U Xitoyni sunʼiy intellekt poygasida magʻlub etishni asosiy maqsad deb hisoblaydi. «Sunʼiy intellektda kim gʻalaba qozonsa, oʻsha yutadi», — degan edi Tramp.
Fayrshteyn BBC'ga bergan intervyusida Tramp va Si Tszinpin sunʼiy intellekt sohasidagi ehtimoliy hamkorlikni muhokama qilishini kutayotganini aytdi.
AQSh Moliya vaziri Skott Bessent xitoylik hamkasbi Xe Lifen bilan uchrashdi va ular savdo hamda sunʼiy intellekt boʻyicha «juda muvaffaqiyatli» muzokaralar oʻtkazganini aytdi.
BBC bilan suhbatlashgan ekspertlarning fikricha, shu haftaga rejalashtirilgan Tramp va Si Tszinpin oʻrtasidagi koʻplab uchrashuvlar davomida sunʼiy intellekt yoki boshqa masalalarda katta yutuqlarga erishilishi dargumon.
Tayvan yana bir davom etayotgan diplomatik bahs mavzusi boʻlib qolmoqda.
AQSh Kongressi Tayvanga koʻp milliard dollarlik qurol sotishni maʼqulladi, bu hali Trampning imzosini talab qiladi. U Xitoyga nisbatan taʼsir chorasi sifatida bu masalani hal qilishni hozircha kechiktirdi.
Xitoy uzoq vaqtdan beri oʻzini oʻzi boshqaradigan Tayvan bilan «qayta birlashishga» vaʼda berib keladi va kuch ishlatish imkoniyatini istisno qilmagan.
Fayrshteynning aytishicha, u Si Tszinpin Trampdan qurol sotishni kechiktirishni uzaytirishga rozi boʻlishini yoki umuman sotishdan voz kechishini xohlashini kutmoqda.
Si Tszinpin ham, Tramp kabi, oʻz mamlakatida iqtisodiy bosimlarga duch kelmoqda va tashrifdan AQSh-Xitoy savdo aloqalarini chuqurlashtirishni muhokama qilish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Ammo bu Tramp uchun siyosiy qiyinchilik tugʻdirishi mumkin. Uning kabinetining baʼzi aʼzolari va tarafdorlari Xitoyga katta shubha bilan qarashadi.
AQSh va Xitoy oʻrtasidagi har qanday yangi kelishuvlarga toʻsqinlik qilayotgan yaqqol toʻsiqlarga qaramay, Tramp Si Tszinpin bilan toʻgʻridan-toʻgʻri shaxsiy aloqani ushbu jarayon uchun juda muhim deb bilishi aniq.
«Tramp nima boʻlishidan qatʼi nazar, Xitoy bilan qarama-qarshilikka asoslangan munosabatlarga ega boʻlmasligimiz kerak degan qarorga keldi», — dedi AQSh-Xitoy munosabatlari boʻyicha milliy qoʻmita prezidenti Stiven Orlins.
«U Prezident Si bilan qanchalik koʻp uchrashsa, bu munosabatlar shunchalik kamroq qarama-qarshilikka ega boʻlishiga ishonadi, — deya davom etdi Orlins, — va u haq».