Oltinga eng koʻp tayanadigan iqtisodiyotlar maʼlum boʻldi
Oltin dunyoning yirik iqtisodiyotlari uchun hamon asosiy zaxira aktivlaridan biri boʻlib qolmoqda. Biroq uning markaziy banklar umumiy zaxiralaridagi ulushi mamlakatlar kesimida keskin farq qiladi - ayrim davlatlarda 80 foizdan oshsa, Kanadada bu koʻrsatkich nolga teng. Xitoy esa 2 306 tonna oltinga ega boʻlishiga qaramay, qimmatbaho metall uning xalqaro zaxiralarining atigi 8,6 foizini tashkil etadi.
Oltin zaxiralariga eng koʻp tayanadigan iqtisodiyotlar aniqlandi.
Visual Capitalist tomonidan taqdim etilgan infografikada 2025-yilda markaziy banklarning zaxiralarida oltinning ulushi boʻyicha ayrim mamlakatlar va ularning iqtisodiyotlari taqqoslangan. Ushbu reyting World Gold Council’ning 2025-yil dekabr holatidagi maʼlumotlariga asoslangan.
Reytingning yuqori pogʻonalarida asosan Gʻarb iqtisodiyotlari joylashgan. Toʻrtta mamlakatda markaziy bank zaxiralarining qariyb 80 foizi oltin hissasiga toʻgʻri keladi. Niderlandiya 72,9 foizlik koʻrsatkich bilan birinchi beshlikni yakunlagan.
Bu holat shuni koʻrsatadiki, oltin milliy valyutalarni taʼminlash vositasi sifatidagi avvalgi mavqeini yoʻqotgan boʻlsa-da, ayrim rivojlangan mamlakatlarning rasmiy zaxiralarining asosiy qismini hanuz tashkil etmoqda.
**Xitoyda 2 306 tonna oltin mavjud**
Xitoy misoli shuni koʻrsatadiki, oltin zaxirasining mutlaq hajmi mamlakat zaxiralari tuzilishi haqida toʻliq tasavvur bera olmaydi. Chunki oltinning ulushi nafaqat mamlakat qancha qimmatbaho metall saqlashiga, balki uning umumiy xalqaro zaxiralari qanchalik katta ekani va ular qanday aktivlardan tashkil topganiga ham bogʻliq.
Xitoy 2 306 tonna oltin zaxirasiga ega. Bu keltirilgan maʼlumotlar toʻplamida beshinchi, jahon miqyosida esa oltinning mutlaq hajmi boʻyicha oltinchi koʻrsatkich sifatida qayd etilgan.
Shunga qaramay, oltin Xitoyning xalqaro zaxiralarida atigi 8,6 foiz ulushga ega. Zaxiralarning asosiy qismi xorijiy valyuta va xorijiy valyutada ifodalangan boshqa aktivlardan tashkil topgan.
Yaponiyada ham vaziyat shunga yaqin. Mamlakat 846 tonna oltin saqlaydi, ammo uning rasmiy zaxiralardagi ulushi 8,7 foizni tashkil qiladi.
Hindistonda esa oltinning ahamiyati yuqoriroq. Mamlakat 880 tonna oltin zaxirasiga ega boʻlib, qimmatbaho metall uning rasmiy zaxiralarining 17,7 foizini tashkil etadi.
**Rossiyada 2 326 tonna oltin**
Forbes Rossiya Markaziy banki maʼlumotlariga tayanib xabar berishicha, 2025-yil dekabr oyi boshida Rossiyaning oltin zaxiralari 2 326 tonnani tashkil etgan.
Ushbu koʻrsatkich boʻyicha Rossiya dunyoda beshinchi oʻrinni egallagan. Demak, Rossiyadagi oltinning mutlaq hajmi Xitoynikidan biroz koʻproq.
Shu bilan birga, davlatlarning oltin zaxiralarini baholashda ikki xil koʻrsatkichni farqlash muhim: mamlakatda saqlanayotgan oltinning tonnadagi hajmi va oltinning barcha rasmiy zaxiralardagi foiz ulushi. Katta miqdorda oltinga ega mamlakatda uning umumiy zaxiralardagi ulushi nisbatan past boʻlishi mumkin.
**Kanadada rasmiy oltin zaxirasi yoʻq**
Reytingning eng oxirgi pogʻonasida Kanada joylashgan. Qizigʻi shundaki, Kanada dunyodagi yirik oltin ishlab chiqaruvchilardan biri boʻlishiga qaramay, mamlakatning rasmiy oltin zaxiralari mavjud emas.
Kanada ixtiyorida qolgan soʻnggi davlat oltin zaxiralari 2016-yilda sotib yuborilgan. Shundan keyin Kanada Banki zaxiralarida oltinning ulushi 0 foizga tushgan.
Biroq oltindan butunlay voz kechish qarori birdaniga qabul qilinmagan. Bu siyosat bir necha oʻn yil davomida bosqichma-bosqich amalga oshirilgan.
1970-yillar boshida Bretton-Vuds xalqaro valyuta tizimi barham topgach, oltinning milliy valyutalarni taʼminlashdagi avvalgi roli pasaydi. Shundan soʻng Kanada oʻz xalqaro zaxiralari tarkibini asta-sekin boshqa moliyaviy aktivlar tomon yoʻnaltira boshladi.
1970–1980-yillarda Kanada oltin zaxirasining 90 foizdan ortigʻini sotgan. 1980-yillar boshida esa federal hukumat oltin zaxiralarini qisqartirish siyosatini davom ettirishga rasman qaror qilgan.
Natijada mamlakat davlat zaxiralarida boshqa davlatlarning obligatsiyalari va turli moliyaviy aktivlarning ahamiyati oshgan.
Kanada Moliya vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yuqori sifatli qarz qimmatli qogʻozlari davlat zaxiralarini boshqarish maqsadlariga oltinga nisbatan koʻproq mos keladi. Bunga ularning yuqori likvidligi, foizli daromad keltirishi va oltinga nisbatan kamroq oʻzgaruvchanligi sabab qilib koʻrsatilgan.
Shu tariqa, 2025-yil maʼlumotlari davlatlarning oltinga munosabati keskin farq qilishini koʻrsatadi: ayrim iqtisodiyotlarda u rasmiy zaxiralarning asosini tashkil etsa, Xitoy va Yaponiya kabi yirik iqtisodiyotlarda ulushi 10 foizga ham yetmaydi, Kanada esa davlat zaxiralarida oltin saqlashdan butunlay voz kechgan.