Olimp chempionidan changalzor qiroligacha – Tarzanning g‘aroyib taqdiri

**Olimpiya Chempionidan Changalzor Hukmdorigacha: Tarzanning Gʻaroyib Hayot Yoʻli**

Jonni Vaysmyuller, dunyoning eng mashhur Tarzanlaridan biri, kino ssenariysidan ham qiziqarliroq hayot kechirgan. Bolaligida poliomiyelitga chalingan zaif bola besh karra Olimpiya chempioni, Gollivud yulduzi, besh marta uylangan erkak va hayotining oxirida boyligidan ayrilib, ogʻir sinovlarga duch kelgan afsonaviy aktyorga aylangan.

**Tarzan emas, Avvaliga Olimpiya Chempioni Edi**

Jonni Vaysmyuller 1904-yil 2-iyunda Avstro-Vengriyaning Freydorf qishlogʻida (hozirgi Ruminiya hududi) tugʻilgan. Chaqaloqligida oilasi AQShga koʻchib kelgan. Bolaligida poliomiyelit bilan kasallanganidan soʻng, unga jismoniy mashqlar tavsiya etilgan. U suzishni tanlagan va bu qaror uning butun hayotini oʻzgartirib yuborgan.

Vaysmyuller suvda shunchalik tez suzardiki, qisqa vaqt ichida oddiy sportchidan dunyo rekordchisiga aylangan. Uning 50 dan ortiq jahon rekordini oʻrnatgani qayd etilgan.

1924-yilda Jonni Parij Olimpiadasida 100 va 400 metrga erkin usulda suzishda hamda 4x200 metrga estafetada oltin medallarni qoʻlga kiritgan. Shuningdek, AQSh suv polosi terma jamoasi bilan bronza medaliga ham ega chiqqan.

1928-yilda Amsterdam Olimpiadasida yana ikkita oltin medal qoʻshilgan. Natijada uning Olimpiadadagi hisobi 5 ta oltin va 1 ta bronza medalni tashkil etgan.

**Chempion Boʻlish Uchun Oʻz Shaxsini Yashirgan**

Vaysmyullerning fuqaroligi masalasi Olimpiadaga saralash paytida muammo tugʻdirgan. U AQSh pasportini olish uchun ukasiga tegishli tugʻilganlik haqidagi hujjatlardan foydalangani haqida maʼlumotlar bor. Shu bois Jonnining 1924-yilgi Olimpiadada AQSh nomidan qatnashishi atrofida keyinchalik ham bahslar paydo boʻlgan. Qizigʻi shundaki, bu sir uning sportdagi ulkan shuhrati ortida yillar davomida sirligicha qolgan.

Vaysmyullerning sportdagi eng katta yutuqlaridan biri – 100 metrga erkin suzishni bir daqiqadan kam vaqtda bosib oʻtgan birinchi inson sifatida tilga olinishidir.

Jonni professional sportdan magʻlubiyatsiz ketgan. Ammo uning oldida hali dunyodagi eng mashhur oʻrmon qahramoni – Tarzan bor edi.

**"Qizni Koʻtara Olaysanmi?"**

1930-yillarning boshida Gollivud yangi Tarzanni qidirayotgan edi. Boʻy-basti kelishgan, baquvvat, sportchi va kamera oldida tabiiy koʻrinadigan Vaysmyuller ideal nomzod edi. Uning oʻzi keyinchalik ekran sinovini eslab, studiya oddiygina topshiriq berganini aytgan: daraxtga chiqa olasanmi, qizni koʻtara olasanmi? Uning javobi amalda isbotlangan: "Uddalayman".

1932-yilda Jonni Vaysmyuller bosh rolni oʻynagan "Maymun odam Tarzan" filmi ekranga chiqqan. Va shu zahoti uning ikkinchi hayoti boshlangan.

Sobiq sportchi Tarzanni shunchalik mahorat bilan yaratganki, odamlar Jonnini unutgan. 1932-1948-yillar mobaynida Vaysmyuller Tarzan timsolidagi 12 ta filmda rol oʻynagan. Uning Tarzani avvalgi ekran talqinlaridan koʻra jismonan ancha kuchli va kamgap qahramon edi. Mashhur "Tarzan hayqirigʻi" esa kino tarixida alohida hodisaga aylangan. Ammo bu qichqiriq toʻliq tabiiy holda yozib olinmagan. Ovoz rejissurasida Vaysmyullerning ovozi maxsus qayta ishlangan va kino tarixida qolgan mashhur hayqiriq paydo boʻlgan.

Uning eng mashhur hamkori Jeyn rolini ijro etgan Morin OʻSallivan edi. Mazkur juftlikning ekrandagi munosabati shu qadar mashhur boʻldiki, obrazlari bir-biridan ajralmas darajaga yetgan.

Tarzanning oʻgʻli Boy rolini esa Jonni Sheffild ijro etgan. Vaysmyuller uning suvdan qoʻrqmasligini koʻrib, suzishni shaxsan oʻrgatgan. Ular bir necha yil davomida juda yaqin munosabatda boʻlishgan.

**Ekranda Tarzan, Hayotda esa...**

Tarzan rolidan keyin Vaysmyuller yana bir mashhur qahramon – Jangli Jimni oʻynagan. U 16 ta "Jungle Jim" filmida va keyin televizion serialning 26 ta qismida ishtirok etgan.

Ammo Tarzanning shuhratini qaytarish oson emas edi. 1950-yillarda u aktyorlikdan asta-sekin chetlashgan va biznes bilan shugʻullanishga kirishgan. Ammo tadbirkorlik ishlari muvaffaqiyatli kechmagan.

Vaysmyuller oʻzining filmlaridan taxminan 2 million dollar ishlaganini aytgan. Ammo bu boylikning katta qismidan judo boʻlgan. U, hatto tadbirkor sifatida oʻzini omadsiz hisoblab, kino biznesida qolgani yaxshiroq boʻlishini aytgan.

Gap shundaki, Vaysmyuller oʻz boyligini dabdabali hayot, kemalar va boshqa xarajatlarga sarflab yuborgan edi. Keyinchalik basseyn qurilishi kompaniyasi, sogʻlom oziq-ovqat doʻkonlari va boshqa bizneslar bilan shugʻullangan, ammo ular katta muvaffaqiyat keltirmagan.

**Shaxsiy Hayoti Ham Kinodan Qolishmasdi**

Jonni Vaysmyuller besh marta uylangan. Ikkinchi rafiqasi meksikalik mashhur aktrisa Lupe Veles edi. Ularning nikohi janjallar, ajrashishlar va yarashishlar bilan kechgan va 1939-yilda rasman tugagan.

Uchinchi rafiqasi Beril Skottdan uch farzandi – Jon Skott, Vendi Enn va Xaydi Elizabet tugʻilgan. Xaydi 1962-yildagi avtomobil halokatida vafot etgan. Bu fojia Vaysmyuller hayotidagi eng ogʻir zarbalardan biri boʻlgan.

**Tarzanning Oxirgi Yillari**

Hayotining soʻnggi yillarida Vaysmyuller avvalgi shuhratidan ancha uzoqda edi. U 1970-yillar boshida Las-Vegasdagi "Caesars Palace" mehmonxonasida mehmonlarni kutib oluvchi oddiy vakil sifatida ishlagan.

Jonni Vaysmyullerning hayotida gʻalati bir qarama-qarshilik bor edi: millionlab odamlar uni ekranda oʻlmas Tarzan sifatida eslashardi, ammo haqiqiy hayoti juda murakkab edi – kasallik, Olimpiadadagi ulkan gʻalaba, Gollivuddagi shon-shuhrat, muvaffaqiyatsiz biznes, oilaviy fojialar va keksalikdagi ogʻir kunlar...

Ammo 1920-yillarda basseynda rekord oʻrnatgan yigit ham, 1930-40-yillarda daraxtdan daraxtga sakragan Tarzan ham bitta odam edi. Vaysmyuller Olimpni, Gollivudni zabt etdi. Tarzanga aylandi. Ammo hayotiy kurashlarda boshqa barcha insonlar kabi oddiy odam edi. Va ehtimol, uning eng katta merosi ham shu: Olimpiada chempionining nomi sport tarixida qoldi, Tarzanning hayqirigʻi esa kino tarixida abadiy yashadi.

Jonni Vaysmyuller 80 yoshga ham yetmadi, u 1984-yil 20-yanvarda Meksikaning Akapulko shahrida 79 yoshida vafot etdi.