OABR: Markaziy Osiyo iqtisodiyoti yarim yilda 6 foizga oʻsdi

**YEABR: Markaziy Osiyo iqtisodiyoti yarim yilda 6 foizga oʻsdi**

Markaziy Osiyo mamlakatlarining yalpi ICHM hajmi 2026 yilning birinchi yarim yilligida 6 foizga oʻsdi. Oʻzbekiston 8,5% va Qirgʻiziston Respublikasi 11,1% koʻrsatkich bilan surʼatlar boʻyicha yetakchiga aylandi — har ikki davlat investitsiyalarning ikki xonali oʻsishini va yuqori isteʼmol faolligini namoyish etdi. Bu haqda Yevroosiyo taraqqiyot bankining (YEABR) yangi Makroiqtisodiy sharhida aytiladi.

YEABR qayd etishicha, mintaqadagi oʻsishning asosiy omillari investitsiyalar, infratuzilma loyihalari va barqaror isteʼmol talabi boʻldi. Qozogʻistonda iqtisodiyot 2026 yilning yanvar–iyul oylarida 4,1 foizga oshdi: xomashyo boʻlmagan tarmoqlar 5,4 foizga oʻsib, neft qazib olishning kamayishini qisman qopladi, qurilish, qayta ishlash sanoati, transport va savdo esa eng tez surʼatlarda oʻsdi.

Mintaqada inflyatsiya 6,4% darajasida mustahkamlandi, biroq mamlakatlar kesimida manzara turlicha: Belarus, Qozogʻiston va Oʻzbekistonda sekinlashish kuzatilgan boʻlsa, Armaniston, Qirgʻiziston Respublikasi va Tojikistonda tashqi narxlar bosimi fonida u tezlashdi.

YEABR tahlilchilarining koʻrsatishicha, jahon iqtisodiyoti energetik shokka qaramay barqarorlikni saqlab qolmoqda. 2026 yilning mart oyidan boshlab Ormuz boʻgʻozi orqali tranzit uzilishlar bilan amalga oshirilmoqda, bu esa birinchi yarim yillikda Brent markali neft narxini oʻrtacha bir barrel uchun 91 dollargacha koʻtardi — bu bir yil oldingi darajadan 27 foizga yuqoridir.

AQSh va Yevropada benzinning birja narxlari yillik hisobda taxminan 40 foizga oshdi, AQShdagi tijorat va strategik neft zaxiralari esa 17 iyulga kelib fevral oxiridagi darajadan taxminan 15 foizga past boʻldi.

Bank baholashiga koʻra, agar yetkazib berishdagi cheklovlar bir-ikki chorak davomida saqlanib qolsa, shokning jahon iqtisodiyotiga taʼsiri kuchayishi mumkin. Shu bilan birga, energiya tashuvchilarning yuqori narxlari Rossiya va Qozogʻistonning eksport tushumlarini qoʻllab-quvvatlamoqda, energiya resurslarini netto-import qiluvchi mamlakatlar esa import va logistikaning qimmatlashishiga duch kelmoqda.

Mintaqaning alohida iqtisodiyotlari orasida Armaniston ICHMi birinchi yarim yillikda xizmatlar (jumladan, turizm), qurilish va togʻ-kon sanoati tufayli 6,0 foizga oʻsdi; isteʼmol xarajatlari 5,7 foizga, investitsiyalar esa 7,9 foizga oshdi. YEABR prognoziga koʻra, yil yakunlari boʻyicha Armaniston ICHM oʻsishi 6,0 foizni tashkil etadi.

Belarus iqtisodiyoti birinchi yarim yillikdagi 1,5 foizlik oʻsishdan keyin yanvar–iyul oylarida 2,1 foizga oshdi, bunda iyul oyida oʻsish, bank tahlilchilari baholashiga koʻra, iyundagi 3,5 foizga nisbatan 5,4 foizgacha tezlashdi — bunga asosiy hissani qishloq xoʻjaligi va sanoat dinamikasining yaxshilanishi qoʻshdi. Yangi shoklar boʻlmagan taqdirda, Belarus iqtisodiyotining oʻsishi 2026 yil yakunlari boʻyicha 2 foizdan oshishi mumkin.

Qozogʻiston ICHMi yanvar–iyul oylarida 4,1 foizga oʻsdi, asosiy kapitalga investitsiyalar esa kapital qoʻyilmalarni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash fonida 7,7 foizga oshdi.

Qirgʻiziston Respublikasi ICHMi yanvar–iyul oylarida real ish haqi, kreditlash va davlat dasturlarining oʻsishi tufayli 11,1 foizga oshdi: investitsiyalar 58,8 foizga oʻsdi. YEABR tahlilchilari Qirgʻiziston 2026 yil yakunlari boʻyicha mintaqada oʻsish surʼatlari boʻyicha yetakchilikni saqlab qolishini kutishmoqda.

Rossiya ICHMi birinchi yarim yillikda 0,6 foizga oshdi, bunda ikkinchi chorakda oʻsish birinchi chorakdagi 0,2 foizlik pasayishdan keyin 1,3 foizgacha tezlashdi. Asosiy koʻmakni isteʼmol talabi va byudjet xarajatlari taʼminladi, investitsiyalar esa uzoq davom etgan yuqori real foiz stavkalari fonida ikkinchi chorakda 6,6 foizga qisqardi.

Tojikiston iqtisodiyoti birinchi yarim yillikda 8,2 foizga oʻsdi — eksport rekord darajada 65,4 foizga, asosiy kapitalga investitsiyalar esa 18,4 foizga oshdi. YEABR prognoziga koʻra, yil yakunlari boʻyicha mamlakat ICHMi 8,3 foizga koʻpayadi.

Oʻzbekiston ICHMi 2026 yilning birinchi yarim yilligida 8,5 foizga oʻsdi — bu oxirgi besh yildagi eng yuqori yarim yillik surʼatdir. Asosiy hissani xizmatlar, sanoat va qurilish qoʻshdi, asosiy kapitalga investitsiyalar 17,5 foizga, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar hajmi esa 32,5 foizga oshdi.

YEABR tahlilchilari Oʻzbekiston iqtisodiyoti 2026 yil yakunlari boʻyicha taxminan 8 foizga oʻsishini kutishmoqda. Shu bilan birga, sharhga koʻra, mamlakatda inflyatsiya maqsadli daraja yoʻnalishida sekinlashishda davom etmoqda.

Mintaqada inflyatsiya 2026 yilning oʻrtalarida 2025 yil oxiridagi 6,5 foizga nisbatan 6,4 foizni tashkil etdi. Rossiyada inflyatsiya bir martalik omillar taʼsirida oʻtgan yilning oxiriga nisbatan tezlashdi. Belarusda narxlarning oʻsish surʼati 4,3 foizgacha pasaydi va Milliy bankning 7 foizlik chegara darajasidan pastligicha qolmoqda.

Qozogʻistonda yuqori stavka hamda hukumat va Milliy bankning qoʻshma chora-tadbirlari inflyatsiyani avgust oyida 2025 yil oxiridagi 12,3 foizga nisbatan 9,8 foizgacha sekinlashtirish imkonini berdi. Energiya tashuvchilar va oziq-ovqat mahsulotlari jahon narxlarining oʻsishi, aksincha, Armaniston, Tojikiston va Qirgʻizistonda inflyatsiyaning tezlashishiga olib keldi.

Mintaqa markaziy banklari tiyib turuvchi pul-kredit sharoitlarini saqlab qolmoqda. Qayta moliyalash stavkasi Armanistonda 6,5%, Belarusda 9,25% va Tojikistonda 7,0% ni tashkil etmoqda. Qirgʻizistonda hisob stavkasi 12% darajasida, Oʻzbekistonda asosiy stavka — 14%. Rossiya Banki iyul oyida asosiy stavkani 14 foizgacha pasaytirdi, Qozogʻiston Milliy banki esa bazaviy stavkani 16,25 foizgacha pasaytirib, siyosatni yumshatishni davom ettirdi.

Sharhning alohida tahliliy bloki Qozogʻistonning suveren reytingini oshirish istiqbollariga bagʻishlangan. YEABR tahlilchilari moʻʼtadil davlat qarzi, sezilarli tashqi aktivlar va iqtisodiyotning barqaror oʻsishini reytingni yanada oshirish salohiyatini tasdiqlovchi omillar deb atashadi — bu xulosa yaqinda S&P Global Ratings agentligi tomonidan Qozogʻiston reytingining barqaror prognoz bilan «BBB» darajasigacha oshirilgani bilan ham quvvatlanadi.