«Oʻzlarini koʻrsatmoqchi». Shaxmat boʻyicha Oʻzbekiston ikkinchi terma jamoasi murabbiyi bilan intervyu

«Oʻzlarini koʻrsatishni xohlashadi». Shaxmat boʻyicha Oʻzbekiston ikkinchi terma jamoasi murabbiyi bilan intervyu

Samarqanddagi Butunjahon shaxmat olimpiadasida Oʻzbekiston mezbon mamlakat sifatida ochiq va ayollar sektsiyalarida uchtadan jamoa bilan ishtirok etdi. Ayniqsa, 30-raqam ostida start olgan va turnirning birinchi yarmidayoq uning kashfiyotlaridan biriga aylangan erkaklar ikkinchi terma jamoasi alohida eʼtiborni tortmoqda.

Olimpiada boshlanishida Oʻzbekiston ikkinchi terma jamoasining oʻrtacha reytingi 2532 punktni tashkil etdi. Jamoa tarkibidan besh nafar grossmeyster (ular haqida batafsil bu yerda) joy oldi: Jahongir Vohidov (2527), Abdimalik Abdisalimov (2548), Muhammadzohid Suyarov (2540), Humayun Begmuratov (2514) va Ortiq Nigʻmatov (2484).

«Gazeta» sharhlovchisi Georgiy Shvanov jamoa murabbiyi va kapitani, ukrainalik grossmeyster va ikki karra olimpiya chempioni Pavel Elyanov bilan suhbatlashdi. Suhbat 22 sentyabr kuni — olti turdan keyingi dam olish kunida boʻlib oʻtdi. Oʻsha paytga kelib Oʻzbekiston-2 jamoasi bitta magʻlubiyat bilan beshta gʻalabaga erishgan, jumladan, Ispaniyani magʻlub etib, 10 jamoaviy ochko jamgʻargan edi.

Elyanov yosh oʻzbek grossmeysterlari, jamoaviy oʻyin tamoyillari, ularning oldiga haddan tashqari yuqori maqsadlar qoʻyishni istamasligi, Ukraina terma jamoasi tajribasi va shaxmatni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashning roli haqida gapirib berdi. Shuningdek, murabbiy Jahongir Vohidovning nima uchun taxta ortida kam koʻrinish bergani va shaxmatchilar nima uchun oʻyindan butunlay chalgʻiy olishlari kerakligini tushuntirdi.

— Muvaffaqiyatlarimni, ayniqsa, jamoaviy musobaqalardagi yutuqlarimni qisqacha taʼriflaydigan boʻlsam (chunki hozir bu eng dolzarb mavzu), men ikki karra olimpiya chempioni va boshqa musobaqalarning koʻp karra sovrindoriman. Ukraina terma jamoasida 2003 yildan beri oʻynayman.

Shu bois, terma jamoa safida eng yuqori darajada oʻynash tajribam ancha keng. Hozir men bu tajribamni murabbiy va kapitan sifatidagi faoliyatimga koʻchirmoqdaman. Masalan, uch yil davomida Gruziya ayollar terma jamoasi murabbiyi boʻlganman. Bizda ham medallar boʻlgan — jamoaviy jahon chempionatida oltin, Chennaydagi Olimpiadada kumush. Shunday ekan, men jamoaviy musobaqalarni anchagina koʻrganman.

Biroq oʻyin joyida boʻlish, tarkibni aniqlash va umuman terma jamoa mexanizmini toʻliq boshqarish talab etiladigan kapitanlik rolida birinchi martaman. Bu men uchun juda qiziq, yangi chaqiriq. Shuning uchun Olimpiada boshlanishini katta ishtiyoq bilan kutgandim va hozir ham koʻtarinki kayfiyatdaman. Hal qiluvchi turlarni intiqlik bilan kutyapman.

Eng muhim turlar doim oxirida boʻladi — bu, qoida tariqasida, oxirgi uchta turdir. Hozir bizda eng kuchli raqiblar bilan uchrashuvlar boshlanyapti. Ertaga Frantsiya terma jamoasiga qarshi oʻynaymiz.

— Menga oʻtgan yilning oxirida murojaat qilishdi. Oʻshanda men hali Gruziya terma jamoasi murabbiyi edim va yangi chaqiriq vaqti keldi deb qaror qildim. Gruziya terma jamoasi bilan ishlash qiziq edi, lekin bu jamoa ancha tajribali, hamma narsani koʻrgan va koʻp gʻalaba qozongan. Men oʻz tajribamni yosh oʻyinchilarga yetkazishni xohlardim va bu aynan hamma narsa ideal tarzda mos kelgan vaziyat boʻldi.

Jamoamiz juda yosh ekanini bilamiz. Ehtimol, ularning baʼzilari birinchi terma jamoaning boʻlajak aʼzolaridir. Shuning uchun men bu chaqiriqni mamnuniyat bilan qabul qildim va bundan aslo afsuslanmayman.

— Birinchidan, ularning barchasi allaqachon grossmeyster ekanini aytish kerak. Bu har qanday holatda ham jiddiy daraja. Toʻgʻri, oʻtgan yilning oxirida terma jamoani boshqarganimda, guruhim olti kishidan iborat edi va ularning faqat yarmi grossmeyster edi. Hozir eng yosh yigitlar bu unvonni qoʻlga kiritishga muvaffaq boʻlishdi. Men, albatta, ular qisqa vaqt ichida bunchalik kuchli oʻsishga erishganlaridan juda xursandman.

Menimcha, haqiqiy ishimiz yanvardan, birinchi jamoaviy yigʻindan soʻng yigitlar bilan yakka tartibdagi aniq ishlarga oʻtganimizdan keyin boshlandi. Toʻliq boʻlmagan bir yil ichida yigitlar — Muhammadzohid Suyarov va Humayun Begmuratovni nazarda tutyapman — reytinglarini taxminan 100 punktga oshirib, grossmeyster boʻlishdi. Ularning oʻsib borayotganini koʻrish men uchun juda yoqimli.

Jahongir Vohidov va ikkinchi terma jamoaning boshqa oʻyinchilari.

Terma jamoaning boshqa aʼzolari tajribaliroq, lekin baribir yosh. Siz toʻgʻri aytganingizdek, Jahongir — keng jamoatchilikka tanish ism. U juda kam oʻynadi, lekin oxirgi turnirni ajoyib tarzda oʻtkazdi. Kuchli Abu Dhabi Masters uning zafari bilan yakunlandi.

Bungacha Ortiq Nigʻmatov Italiyadagi ikkita turnirda juda muvaffaqiyatli ishtirok etdi — reytingini taxminan 30 punktga oshirdi.

Eng tajribali va faol oʻyinchi — Abdimalik Abdisalimov. Hozir u bizning terma jamoamizda eng yuqori performansga ega. U juda koʻp oʻynadi va birinchi jamoaga kirishni juda xohladi. Lekin menimcha, birinchi yarim yilda u haddan tashqari koʻp oʻynab yubordi va charchadi. Deyarli 100 ta partiya — bu katta yuklama, u biroz zoʻriqib qoldi.

Hozir uning dam olganini koʻrib turibmiz. Olimpiada oldidan u Italiyada juda yaxshi oʻynadi.

Formal jihatdan aynan u bizga oxirgi ikkita gʻalabani keltirdi. Ayniqsa, Ispaniya terma jamoasi ustidan qozonilgan gʻalaba juda qadrli. Bu koʻplab mashhur nomlarga ega juda kuchli jamoa. Mashhur oʻyinchi Aleksey Shirov biz bilan uchrashuvda zaxirada boʻlganini aytishning oʻzi kifoya.

Uchrashuv juda ishonchli oʻtdi — biror soniya ham gʻalabaga shubha boʻlmadi. Yigitlar juda azamat, hamma uchrashuv oldiga qoʻyilgan vazifalarni bajardi.

Abdimalik Abdisalimov. Foto: Yevgeniy Sorochin / Gazeta

— Men haddan tashqari ulkan maqsadlar qoʻymaslik tarafdoriman. Yigitlarimizga aytgandimki, har bir kishining vazifasi — har bir alohida partiyani eng yuqori darajada oʻynash. Va har bir kishi oʻz reytingini oshirishi kerak.

Menimcha, agar juda yuqori maqsadlar qoʻyilsa, bu yaxshilik bilan tugamasligi mumkin. Ular yosh, baʼzilari esa haddan tashqari ambitsiyali. Yoshlar uchun ruhiy toliqish (vigoraniye) xos xususiyatdir. Shuning uchun ularning ruhan sinib qolishiga olib keladigan sharoitlarni yaratmaslik maqsadga muvofiqdir.

Men hamkasblarim, xususan, Ukraina terma jamoasidagi sheriklarim orasida yigitlar oʻz kuchlarini notoʻgʻri baholab, oʻta yuqori maqsadlar qoʻygan bunday vaziyatlarni koʻp koʻrganman. Bu ularning ruhan sinishiga olib kelardi va hammasi ham ular uchun, ham jamoa uchun ayanchli yakunlanardi. Menimcha, muvozanat kerak. Kapitan sifatida mening vazifam ham aynan shundan iborat.

— Qiziq savol. Shuni ayta olamanki, Oʻzbekistonda shaxmatni qoʻllab-quvvatlash beqiyos darajada yuqori. Bu bilan Ukrainada hamma narsa juda yomon demoqchi emasman, garchi u yerda urush ketayotganini bilsak ham. Lekin umuman olganda, davlat va federatsiya nuqtai nazaridan qoʻllab-quvvatlash va ragʻbatlantirish solishtirib boʻlmaydigan darajada edi. Biz doimo raqobatchilarimiz bilan teng boʻlmagan sharoitlarda edik.

Oʻzbekiston soʻnggi yillarda yetakchi shaxmat mamlakatlaridan biri darajasiga koʻtarildi. Bu aynan toʻrt-besh yil oldin Chennaydagi gʻalaba bilan boshlandi. Bungacha esa, Ukraina terma jamoasi, jumladan, men ham oʻz choʻqqimizda boʻlganimizda, biz boshqa jamoalar bilan raqobatlashardik.

Bular, masalan, postsovet mamlakatlari haqida gapiradigan boʻlsak, AQSh, Xitoy, Ozarbayjon terma jamoalari edi. Bizning toʻgʻridan-toʻgʻri raqobatchilarimizda shaxmatchilarni qoʻllab-quvvatlash mutlaqo boshqa darajada edi. Biz doimo teng boʻlmagan sharoitlarda edik. Shuning uchun bizning muvaffaqiyatlarimiz qaysidir maʼnoda noyobdir.

Shu bilan birga, bizda sovet shaxmat maktabi anʼanalari boʻlganini ham aytish kerak.

Bizda yuqori malakali murabbiylar juda koʻp boʻlgan va hozir ham bor. Menimcha, aynan shu anʼanalar va fidoyilarning qoʻllab-quvvatlashi tufayli biz Ukrainada shunday muvaffaqiyatlarga erishdik.

Koʻryapmanki, Oʻzbekistonda shaxmat davlat dasturining, mamlakat imijining bir qismi hisoblanadi. Ukrainada esa bunday narsa yoʻq edi. Shaxmat hech qachon oldingi qatorlarda boʻlmagan, hatto sportda ham oʻninchi darajali rollarda edi.

Muhammadzohid Suyarov. Foto: Yevgeniy Sorochin / Gazeta

— Umuman olganda, Ukrainadan qaysidir paytda allaqachon birinchi oʻrinlarni kutishardi. Lekin oʻxshashliklar albatta bor, chunki bu yigitlar ham oʻzlarini koʻrsatishni juda xohlashadi.

Biz dunyoga nimagadir qodir ekanimizni isbotlashga harakat qilardik. Muvaffaqiyatlarimiz bizni tanishlari, yuqori darajadagi turnirlarga taklifnomalar olishimiz uchun tramplin edi. Va qaysidir paytda bu haqiqatan ham amalga oshdi. 2004 yilda, hali juda yosh terma jamoamiz boʻlganida, biz sensatsion tarzda chempion boʻlgandik. Oʻshanda mening avlodimdagi barcha yigitlar dunyoda tanila boshlagandi.

Shuning uchun ha, ikkinchi terma jamoadagi yigitlar, shubhasiz, shunga oʻxshash vaziyatdalar. Ular biroz soyada qolishgan, oʻzlarini koʻrsatishni xohlashadi va shuning uchun ularda motivatsiya juda yuqori.

— Ha, albatta, oʻziga xos jihatlari bor. Jamoa turnirda yashayotganda, bu oʻz mexanizmi boʻlib, uni baʼzan sozlab turish kerak, chunki har kimning oʻz ambitsiyalari bor. Jamoadagi barcha oʻyinchilarning kayfiyatini, ularning kuchli va zaif tomonlarini hisobga olish, buni tahlil qilish va qaror qabul qilish kerak.

Har bir uchrashuvda har bir taxtada mutlaqo turlicha vazifalar qoʻyilishi mumkin. Shuning uchun baʼzan qiyin qarorlar qabul qilishga toʻgʻri keladi — masalan, keyingi turda kim oʻynaydi. Va nafaqat kim, balki qanday oʻynashi kerak. Baʼzan kimnidir tiyib turish, baʼzan esa, aksincha, ayrim taxtalarda oʻyinni keskinlashtirish kerak boʻladi. Bular partiyadan oldin jamoa bilan birgalikda qabul qilinishi kerak boʻlgan qarorlardir.

— Ha, maʼlum bir mulohazalar bor edi. Baʼzi raqiblarimiz uchun bu jumboq boʻlishi mumkin, chunki u Filippinga qarshi oʻynamadi, ular umuman olganda top-jamoa emas, lekin ancha kuchli.

Biz raqiblarni biroz chalgʻitish uchun «urush tumani»dan foydalanishga harakat qilyapmiz. Umuman olganda, bizda ancha teng kuchli jamoa bor va agar kerak boʻlsa, har kim dam olishi mumkin. Tarkib doimiy ravishda oʻzgarib turganda, raqibga tayyorgarlik koʻrish qiyinroq boʻladi.

— Bu biror sir deb oʻylamayman, lekin terma jamoaning bir aʼzosi borganini ayta olaman. Men ham bordim — biroz koʻz-quloq boʻlish uchun.

Lekin buni salbiy holat deb hisoblamayman, chunki yosh yigitlar charchashadi va ularga qayta yuklanish (perezagruzka) kerak. Aslida, bu shaxmat kundalik tartibini rang-barang qilish, biroz chalgʻishning oddiy usuli.

Men barcha shogirdlarimga aytaman va shunday deb hisoblayman: har bir partiyadan keyin boʻlib oʻtgan voqeani butunlay unutish kerak. Miya dam olishi kerak, u ham tiklanishni talab qiladi.

Hamkasblarim avvalgi partiyalarni tahlil qilib, ularni doimo xayollarida aylantirib, oxir-oqibat butunlay ruhan charchab qolgan koʻplab holatlarni bilaman. Shaxmatchilar ham barcha oddiy odamlar kabi dam olishlari kerak. Ehtimol, oddiy odamga nima sodir boʻlayotgani unchalik koʻrinmas, lekin yuklamalar juda jiddiy.

Shaxmatchilar alohida partiyalardan keyin vazn yoʻqotganlari yoki butun bir turnir davomida sezilarli darajada ozib ketganlari maʼlum. Chunki eng yuqori darajadagi bu faoliyat juda katta energiya talab qiladi.

Menimcha, chalgʻib turish mumkin va boshqa hamkasblar bilan muloqot qilib bir necha soat vaqt oʻtkazishda hech qanday yomon narsa koʻrmayman. Hamma narsada muvozanat kerak.

— Men Oʻzbekistonga birinchi marta roppa-rosa bir yil oldin Grand Swiss musobaqasiga kelgandim. Oʻshanda Savitsky Plaza mehmonxonasida yashaganman va ha, juda yomon oʻynaganman. Lekin umuman olganda, hech qanday eʼtiroz boʻlmagan, hamma narsa menga yoqqandi.

Bu yerda ochilish marosimi hayotimdagi eng yorqin va unutilmas marosim boʻlganini aytishim kerak. Bu haqda nafaqat men, balki koʻpchilik gapirdi.

Dronlar bilan juda taʼsirli shou boʻldi, menimcha, hamma mamnun. Joylashtirish bilan bogʻliq muammolar boʻlganini bilamiz, lekin men bilgan qadar, hamma narsa iziga tushib ketdi.

Oʻzbekistonga kelgan bir necha martalik tashrifim davomida meni juda mehmondoʻstlik bilan kutib olishdi va oʻzimni muhim shaxsdek his qildim. Shaxmat federatsiyasiga bunday sharoitlar yaratib bergani uchun juda minnatdorman.

Pavel Elyanov bilan suhbat 22 sentyabr kuni — oltinchi turdan keyingi dam olish kunida boʻlib oʻtdi. Keyingi uchta uchrashuvda Oʻzbekiston ikkinchi terma jamoasi boshlangʻich reytingi boʻyicha undan sezilarli darajada ustun boʻlgan jamoalarga qarshi muvaffaqiyatli oʻyinlarini davom ettirdi.

7-turda Oʻzbekiston-2 Frantsiya bilan durang oʻynadi — 2:2. Toʻrtta partiyaning barchasi durang bilan yakunlandi. Birinchi taxtada Jahongir Vohidov Maksim Vashye-Lagrav bilan, Abdimalik Abdisalimov — Maksim Lagard bilan, Muhammadzoxid Suyarov — Mark’Andria Mauritstsi bilan, Ortiq Nigʻmatov — Jyul Mussar bilan ochko boʻlishib oldi.

8-turda oʻzbekistonliklar Angliyani magʻlub etishdi — 2,5:1,5. Vohidov Maykl Adams bilan, Abdisalimov — Gaveyn Jons bilan, Suyarov — Lyuk Maksheyn bilan durang oʻynadi. Yagona gʻalabani Deniyel Fernandesni magʻlub etgan va jamoaga ikki ochko keltirgan Humayun Begmuratov qoʻlga kiritdi.

Oʻzbekiston-2 yanada shov-shuvli natijaga 9-turda Niderlandiyani 3,5:0,5 hisobida tor-mor etib erishdi. Vohidov Anish Girini, Suyarov — Lyok van Velini, Nigʻmatov — Ervin l’Amini magʻlub etdi. Abdisalimov Yorden van Forest bilan durang oʻynadi.

Shu tariqa, dam olish kunidan keyingi uch turda ikkinchi terma jamoa imkoni boʻlgan olti jamoaviy ochkodan beshtasini qoʻlga kiritdi. Toʻqqiz turdan keyin Oʻzbekiston-2 hisobida 15 ochko bor edi — bu peshqadamlik qilayotgan mamlakat asosiy terma jamoasidan atigi bir ochko kam demakdir. Hindiston va Armaniston bilan birgalikda Oʻzbekistonning ikkinchi jamoasi eng yaqin taʼqibchilar guruhiga kirdi.

Bundan bir kun oldin Elyanov «Gazeta»ga uning oʻyinchilari «biroz soyada» ekani va «oʻzlarini koʻrsatishni xohlashlari» haqida gapirgan edi. Keyingi uch tur natijalari jamoa bunga erishganini koʻrsatdi.