Oʻzbekistonning qaysi hududlari surilma xavfiga eng koʻp uchraydi?

Oʻzbekistonning qaysi hududlari koʻchkilarga eng zaif hisoblanadi?

Yuqori seysmiklik va iqlim oʻzgarishlari fonida koʻchkilar Markaziy Osiyoning togʻli hududlari uchun tabiiy xavflardan biri boʻlib qolmoqda. Yevraziya taraqqiyot banki (YETB) tadqiqotida Oʻzbekistonning shunday hodisalar potentsial xavfi mavjud boʻlgan hududlari orasida Toshkent viloyatining Ohangaron tumani va Toshkent — Oʻsh koridorining ayrim uchastkalari tilga olingan. U yerda koʻchkilar nafaqat turar joylarga, balki transport va muhandislik infratuzilmasiga ham zarar yetkazishga qodir.

Tadqiqot mualliflari mintaqadagi koʻchki xavfini togʻ relyefi, yuqori seysmik faollik va surilishga moyil boʻlgan yonbagʻirlarning qurilish bilan egallanishi bilan bogʻlaydilar. Qoʻshimcha omillar sifatida ular kuchli yogʻingarchilik, qor erishi va zilzilalarni ataydilar.

Potentsial xavfli zonalar Markaziy Osiyoning boshqa davlatlarida ham mavjud. Qirgʻizistonda bu togʻli va togʻoldi hududlari, Tojikistonda — Ayniy tumani va Dushanbening ayrim uchastkalari, Qozogʻistonda esa — Olmaota va Olmaota viloyatining togʻoldi hududlaridir.

Koʻchkilar qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligi haqida 2026 yil sentyabr oxirida Nepalda yuz bergan voqealar guvohlik berdi. Kuchli jalalar 304 ta koʻchkini keltirib chiqardi, 31 ta koʻprik va yuzlab uylarga zarar yetkazdi. Natijada 20 kishi halok boʻldi. Elektr uzatish tarmoqlari tayanchlarining vayron boʻlishi, shuningdek, umumiy quvvati 358 megavatt boʻlgan 12 ta gidroelektr stantsiyasining oʻchishiga va sanoat korxonalarining elektr taʼminoti cheklanishiga olib keldi.

Xalqaro ekspertlarning baholashicha, Markaziy Osiyoda koʻchki xavfidan yuzaga keladigan potentsial toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻqotishlar 3,59 milliard dollarga yetishi mumkin. Bu summa modellashtirish yordamida olingan boʻlib, xavf zonasidagi obʼyektlarning poʻlat yoʻqotilishini nazarda tutadi. Gap haqiqatda koʻrilgan yoʻqotishlar haqida emas, balki mumkin boʻlgan zararni baholash haqida bormoqda.

Xavflarni kamaytirish uchun YETB qurilishni rejalashtirishda koʻchki, sel va suv toshqini xavfi xaritalarini hisobga olishni, shuningdek, beqaror yonbagʻirlarda va daryo oʻzanlarida qurilishni cheklashni tavsiya qiladi.

Bundan tashqari, ekspertlar monitoring va ogohlantirish tizimlarini rivojlantirishni, evakuatsiya yoʻnalishlarini hamda transport qatnovi, suv taʼminoti va elektr taʼminotining zaxira variantlarini oldindan belgilashni taklif qilmoqdalar. Ularning fikricha, bunday choralar mumkin boʻlgan zararni kamaytirishga va tabiiy ofatlar yuz bergan taqdirda oʻta muhim infratuzilmaning ishlashini taʼminlashga yordam berishi kerak.

Eslatib oʻtamiz, 2026 yilning yanvar–sentyabr oylarida Oʻzbekistonda 2,2 mingta zilzila qayd etilgan. Seysmik faollikni monitoring qilish uchun 108 ta stantsiyadan iborat milliy tarmoqqa Qirgʻiziston, Tojikiston va Qozogʻistonning yana 57 ta stantsiyasi ulandi.