Oʻzbekistonda xorijiy hamkorlardan pul olmagan eksportchilar uchun jarimalar yumshatiladi
Qonunchilik palatasi yengillashtiruvchi holatlar mavjud boʻlganda sudlarga tashqi savdo aktivlarini oʻz vaqtida qaytarmaganlik uchun jarimalarni 50 foizga kamaytirish imkonini beruvchi tuzatishlarni maʼqulladi. Ular orasida — xalqaro sanktsiyalar, toʻlov tizimlarining cheklovlari va mablagʻlarning kamida yarmini qaytarish bor. Qonun Senatga yuborildi.
Oʻzbekistonda xorijiy hamkorlardan pul ololmagan eksportchilar uchun jarimalar yengillashtiriladi
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi yengillashtiruvchi holatlar mavjud boʻlganda tashqi savdo aktivlarini qaytarish muddatlarini buzganlik uchun jarimalarni ikki baravarga kamaytirishni nazarda tutuvchi tuzatishlarni maʼqulladi.
Deputatlar «Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida»gi qonunning 11−1-moddasiga tegishli oʻzgartishlarni 20 oktyabr kuni ikkinchi va uchinchi oʻqishda qabul qildi. Hujjat Senatga koʻrib chiqish uchun yuborildi.
Qonun loyihasi xorijiy kontragentlarning harakatlari, xalqaro toʻlov tizimlarining cheklovlari va ularga bogʻliq boʻlmagan boshqa holatlar tufayli mablagʻlarni yoki boshqa aktivlarni oʻz vaqtida qaytara olmayotgan tadbirkorlarni himoya qilishga qaratilgan.
Tashabbusni koʻrib chiqishda eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, 2024 yilda iqtisodiy sudlar tomonidan 3500 ta tadbirkorga umumiy summasi 752 mlrd soʻmlik jarima solingan. 2025 yilda bunday holatlar soni 9100 taga, sanktsiyalar summasi esa 3,3 trln soʻmgacha oshgan.
Ishlab chiquvchilarning fikricha, amaldagi qonunchilik tadbirkor oʻz majburiyatlarini halollik bilan bajarishga harakat qilayotgan, ammo unga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra aktivlarni qaytarishga erisha olmayotgan vaziyatlarni yetarlicha hisobga olmaydi.
Qonun loyihasida quyidagi holatlardan loaqal bittasi mavjud boʻlganda sud tomonidan jarimani 50 foizga kamaytirish nazarda tutilgan:
Koʻrsatilgan holatlar moliyaviy sanktsiyani qoʻllash toʻgʻrisidagi ish koʻrib chiqilayotganda sud tomonidan hisobga olinishi kerak. Bunda jarimaning kamaytirilishi qolgan tashqi savdo qarzdorligining uzilganini yoki kompaniyaning uni qaytarishga erishish majburiyatidan ozod etilishini anglatmaydi.
Yigʻilishda parlamentning Korruptsiyaga qarshi kurashish va sud-huquq masalalari qoʻmitasi aʼzosi Ulugʻbek Qobulov qonun loyihasini ikkinchi oʻqishga tayyorlashda deputatlar uchta qoidani aniqlashtirib olganini maʼlum qildi.
Birinchisi tadbirkorning halol harakatlarini tasdiqlashga tegishli.
«Fraktsiyalar yigʻilishlarida ushbu normani aniqlashtirish taklif qilindi. Natijada, rezident oʻz huquqlarini himoya qilish uchun sudga, arbitrajga murojaat qilgan yoki majburiy undirishning boshqa choralarini qoʻllagan holatlar yengillashtiruvchi holatlarga kiritildi», — dedi deputat.
Bir vaqtning oʻzida yengib boʻlmas kuch holatlari — fors-major belgilangan tartibda tasdiqlangan holatlar uchun ogovorka nazarda tutilgan.
Ikkinchi oʻzgarish qaytarilgan aktivlar ulushiga tegishli.
«Agar ikkinchi oʻqishda aktivlarning 50 foizdan ortigʻini qaytarish nazarda tutilgan boʻlsa, ikkinchi oʻqishda bu koʻrsatkich 50 foiz va undan ortiq deb belgilandi. Buning sharofati bilan aktivlarning teng yarmi qaytarilgan holatlar ham tegishli imtiyoz qoʻllaniladigan sohaga bir maʼnoli ravishda kiritiladi», — deb tushuntirdi Qobulov.
Uchinchi tuzatish xalqaro cheklovlar bilan bogʻliq. Dastlabki tahrirda «hammaga maʼlum boʻlgan xalqaro sanktsiyalar» iborasi qoʻllanilgan edi. Ikkinchi oʻqishga tayyorgarlik koʻrishda «hammaga maʼlum boʻlgan» soʻzlari chiqarib tashlandi.
Tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha aktivlarni qaytarishning umumiy muddati toʻlov yoki eksport qilingan sanadan eʼtiboran 180 kunni tashkil etadi. Agar u tugagandan soʻng kechiktirish yana 45 kundan (kichik biznes uchun — 90 kun) oshib ketsa, jarimalar qoʻllanilishi mumkin: kechiktirish 360 kungacha boʻlganda qaytarilmagan aktivlar summasining 5 foizi, 360 kundan 545 kungacha — qoʻshimcha 10 foiz va 545 kundan oshganda — yana 35 foiz. Umumiy hisobda sanktsiyalar 50 foizga yetadi.
Prezidentning 2026 yil 27 avgustdagi farmonida 2027 yil 1 yanvardan eʼtiboran loaqal bitta yengillashtiruvchi holat mavjud boʻlganda jarimalarni ikki baravarga kamaytirish nazarda tutilgan. Qonun loyihasi ushbu mexanizmni mustahkamlaydi va uni qoʻllash shartlarini aniqlashtiradi. Imtiyoz davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan kompaniyalarga, shuningdek, shunday kompaniyalar kapitalining kamida 50 foiziga egalik qiladigan tashkilotlarga tatbiq etilmaydi.
Bundan tashqari, 2027 yil 1 yanvargacha tadbirkorlarga farmon kuchga kirgunga qadar yuzaga kelgan muddati oʻtgan eksport qarzdorligini oʻz mablagʻlari hisobidan uzishga ruxsat berildi. Bunda undirilmagan jarimalar uzilgan qarzdorlikka mutanosib ravishda bekor qilinadi. Bunday tushumlar eksport tushumi hisoblanmaydi va NDSning nol stavkasiga huquq bermaydi.