Oʻzbekistonda shisha va bankalar uchun garov joriy etish va chiqindilar ustidan nazoratni kuchaytirish nazarda tutilmoqda

Oʻzbekistonda butilka va bankalar uchun zalog joriy etish va chiqindilar nazoratini kuchaytirish nazarda tutilmoqda

Oʻzbekistonda «Chiqindilar toʻgʻrisida»gi qonunning yangi tahriri tayyorlandi, unda chiqindilarning yagona tasnifi, ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilarning masʼuliyatini kengaytirish, shuningdek, qurilish, tibbiyot va xavfli chiqindilar bilan bogʻliq ishlarni amalga oshirishning yangi qoidalari nazarda tutilgan. Takliflar orasida — plastik va shasha butilkalar hamda alyuminiy bankalar uchun majburiy zalog boʻlib, isteʼmolchilar idishni topshirganda uni qaytarib olishlari mumkin boʻladi.

Qonun loyihasi 20 oktyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasida koʻrib chiqildi. Milliy ekologiya va iqlim oʻzgarishi qoʻmitasi raisi oʻrinbosari Iskandar Qutbiddinov deputatlardan hujjatni birinchi oʻqishda qoʻllab-quvvatlashni soʻradi.

U yangi qonunni qabul qilish zaruratini amaldagi hujjat 24 yil oldin qabul qilingani bilan izohladi. Bu davr mobaynida chiqindilar hajmi va tarkibi oʻzgardi, xususiy operatorlar, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlari va raqamli hisobga olish tizimlari paydo boʻldi.

Yigʻilishda bildirilgan maʼlumotlarga koʻra, 2025 yilda mamlakatda 15,1 million tonna maishiy chiqindi hosil boʻlgan, biroq ularni saralash ulushi bor-yogʻi 5,2 % ni tashkil etgan. Plastik va shisha idishlar, shuningdek, alyuminiy bankalarni qayta ishlash darajasi hali ham 6,2 % darajasida qolmoqda.

Ushbu muammoni hal qilish uchun majburiy depozit tizimini joriy etish taklif qilinmoqda: ichimlik sotib olishda isteʼmolchi oʻrov-idish uchun zalog toʻlaydi, bu mablagʻ unga boʻsh idishni topshirgandan keyin qaytarib beriladi. Ishlab chiqaruvchilar va savdo tashkilotlariga zarur infrastrukturani yaratish uchun oʻtish davri berilishi rejalashtirilmoqda.

Yana bir oʻzgarish qurilish chiqindilariga tegishli. Qutbiddinovning soʻzlariga koʻra, 2017 yildan 2025 yilgacha bunday chiqindilar hajmi 1,2 million tonnadan 1,9 million tonnagacha ortgan. Qonun loyihasida ularni yigʻish va olib chiqish xarajatlarini loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olish nazarda tutilgan.

Hujjat, shuningdek, xavflilikning beshta sinfi boʻyicha boʻlingan chiqindilarning yagona tasnifini joriy etishni, ularni tashishni litsenziyalashni va xavfli chiqindilar uchun transportga qoʻyiladigan maxsus talablarni nazarda tutadi. Tibbiy va biologik chiqindilarni yigʻish, tashish va zararsizlantirish uchun alohida qoidalar belgilash rejalashtirilmoqda.

Bundan tashqari, Oʻzbekistonga chiqindilarni saqlash yoki koʻmish uchun olib kirishni taqiqlash, ularning tranziti qoidalarini aniqlashtirish va poligonlar ustidan, shu jumladan ulardan foydalanish toʻxtatilgandan keyin ham nazoratni kuchaytirish taklif etilmoqda. Qayta yuklash stantsiyalari uchun turar joy binolaridan minimal masofa 300 metr etib belgilangan.

Qonun loyihasi ishlab chiqaruvchilar va import qiluvchilarning masʼuliyatiga ham daxldor. Tovarlar va oʻrov-idishlarning alohida turlari uchun chiqindilarni yigʻish va qayta ishlash boʻyicha majburiyatlarni, nazarda tutilgan hollarda esa — utilizatsiya yigʻimini toʻlashni belgilash taklif qilinmoqda.

Alohida blok chiqindilarni olib chiqish xizmatlari uchun toʻlovga bagʻishlangan. Hujjatda tariflarning iqtisodiy asoslanishiga, ularni mahalliy kengashlar tomonidan tasdiqlanishiga va aholi uchun eʼlon qilinishiga qoʻyiladigan talablarni mustahkamlash taklif etilmoqda. Yigʻilgan mablagʻlarni ijrochilar oʻrtasida amalda bajarilgan ishlarni hisobga olgan holda taqsimlash nazarda tutilmoqda.

Muhokama davomida deputat Narimon Umarov hujjatni ikkinchi oʻqishgacha takomillashtirishni taklif qildi. U chiqindilardan takroriy foydalanish va tsirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini mustahkamlash, Vazirlar Mahkamasini vakolatli organlar roʻyxatiga kiritish, shuningdek, chiqindilar bilan ishlaydigan obʼyektlarni davlat tomonidan nazorat qilish va doimiy monitoring qilish mexanizmini belgilab qoʻyishni zarur deb hisoblaydi.

Deputatning fikricha, aniq nazorat mexanizmisiz yangi talablarni bajarish qiyin boʻladi. Misol tariqasida u sistematik nazorat talab qilinadigan poligonlar va sanoat chiqindilari yigʻuvchilarini koʻrsatib oʻtdi.

Avvalroq Oliy Majlisda qurilish vaziri Sherzod Hidoyatov Toshkentda 720 dan ortiq noqonuniy qurilgan koʻp qavatli uylar borligini maʼlum qilgan edi. Keyinroq Qurilish vazirligi bunday uylar atigi 61 ta ekanini aniqlashtirdi.