Oʻzbekistonda islom bankchiligi shakllanayotgani sababli islom obligatsiyalari uchun huquqiy baza tayyorlanmoqda
Oʻzbekiston islom moliyasi uchun huquqiy bazani yaratishdan yangi moliyaviy mahsulotlarni joriy etishga oʻtmoqda, 2026–2030 yillarga moʻljallangan «yoʻl xaritasi» beshta ustuvor yoʻnalish boʻyicha 39 ta chora-tadbirni nazarda tutadi, dedi Markaziy bank raisi Timur Ishmetov Samarqandda oʻtkazilgan islom moliyasi boʻyicha xalqaro forumda.
Oʻzbekistonda islom banking shakllanishni boshlar ekan, islom obligatsiyalari uchun huquqiy asoslar yaratilmoqda
"Yoʻl xaritasi" qonunchilikdagi oʻzgarishlar, mutaxassislarni tayyorlash, moliyaviy savodxonlik, xalqaro hamkorlik va islom bankingini qoʻllab-quvvatlash uchun zarur boʻlgan infratuzilmani oʻz ichiga oladi. Uning amalga oshirilishi nobank moliya tashkilotlari tomonidan toʻplangan tajribaga tayanishi, shuningdek, bozorni yangi islom bank xizmatlari uchun ochishi kutilmoqda.
Oʻzbekistondagi 11 ta mikromoliya tashkiloti allaqachon murobaha, ijara, mudoraba va mushoraka kabi islom moliyaviy mahsulotlarini taklif etmoqda. Ishmetovning taʼkidlashicha, sohani nobank tashkilotlari orqali rivojlantirish bozorga ushbu instrumentlarni sinovdan oʻtkazish va ulardan foydalanishda amaliy tajriba orttirish imkonini berdi.
2026 yilda Muhim bosqichga erishildi — Oʻzbekiston islom bankingini joriy etish toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi. Qonun toʻlaqonli islom banklarini va anʼanaviy banklar tarkibida maxsus islom bankingi boʻlinmalarini tashkil etish uchun huquqiy asos yaratadi.
Markaziy bank, shuningdek, islom moliyasi uchun ikki bosqichli boshqaruv modelini joriy etdi va besh aʼzodan iborat Islom moliyasi kengashini tuzdi. Kengash tegishli standartlarga rioya qilinishini taʼminlashga, qaror qabul qilishni takomillashtirishga va xavf-xatarlarni boshqarishni mustahkamlashga yordam berishi kerak.
Huquqiy baza, shuningdek, islom moliyaviy bitimlari shunchaki tuzilishdagi farqlar tufayli soliqqa tortish maqsadlarida anʼanaviy bitimlardan farqli ravishda baholanishining oldini olishga qaratilgan soliq betarafligi mexanizmlarini ham oʻz ichiga oladi.
Keyingi qadam — islom moliyasi tamoyillariga muvofiqlashtirilgan islom qimmatli qogʻozlari, jumladan, sukuk uchun huquqiy bazani yaratishdir. Hukumat "Kapital bozori toʻgʻrisida"gi qonunning sukukga bagʻishlangan alohida bobi boʻlgan yangi tahrirdagi loyihasini tayyorladi. Agar u maʼqullansa, suveren va korporativ sukuklarni chiqarish uchun huquqiy asos yaratiladi, dedi Ishmetov.
Oʻzbekiston, shuningdek, oʻz meʼyoriy-huquqiy bazasini islom moliyasi boʻyicha xalqaro standartlarga muvofiqlashtirmoqda. Markaziy bank 2025 yilda Islom moliyaviy xizmatlari kengashiga (IFSB) va 2026 yilda Islom moliyaviy muassasalari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkilotiga (AAOIFI) aʼzo boʻldi. Ikkala tashkilotga aʼzolik mamlakatga xalqaro standartlar va qaror topgan amaliyotlarni mahalliy bozorga moslashtirishga yordam berishi kutilmoqda.
Ishmetovning taʼkidlashicha, keyingi ilgarilash davlat idoralari, xalqaro moliya institutlari, akademik ekspertlar va bozor ishtirokchilari oʻrtasidagi muvofiqlikka bogʻliq boʻladi. Islom taraqqiyot banki, Osiyo taraqqiyot banki, Xalqaro moliya korporatsiyasi va AAOIFI mumkin boʻlgan hamkorlar qatoriga kiradi.
Ushbu muassasalar bilan hamkorlik kasbiy tayyorgarlikni, yangi moliyaviy instrumentlarni joriy etishni va soha uchun amaliy yechimlarni ishlab chiqishni qoʻllab-quvvatlashga yordam berishi mumkin. Markaziy bankning galdagi vazifalari — "yoʻl xaritasi"ni oʻz vaqtida amalga oshirish, undagi chora-tadbirlar uchun masʼul tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirish va erishilayotgan yutuqlarni muntazam monitoring qilishdan iborat.