Oʻzbekistonda 14 yoshga toʻlmagan bolalarni zoʻrlaganlik uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi taklif etilmoqda

Oʻzbekistonda 14 yoshga toʻlmagan bolalarni zoʻrlaganlik uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish taklif etilmoqda

Oʻzbekistonda bolalarga nisbatan sodir etilgan oʻta ogʻir jinsiy jinoyatlar uchun javobgarlikni kuchaytirish, jumladan, 14 yoshga toʻlmagan bolani zoʻrlaganlik uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini belgilash rejalashtirilmoqda. Tegishli qonun loyihasi 29 sentyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan birinchi oʻqishda qabul qilindi.

Hujjat tashabbuskori «Adolat» partiyasi fraktsiyasi boʻldi. U bolalarni zoʻravonlikning barcha shakllaridan himoya qilish tizimini takomillashtirishga qaratilgan. Oʻzgartirishlarni Jinoyat, Jinoyat-protsessual kodekslariga, Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksga va bir qator boshqa qonun hujjatlariga kiritish taklif etilmoqda.

Qonun loyihasida voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy xususiyatdagi oʻta ogʻir jinoyatlar uchun jazoni sezilarli darajada kuchaytirish koʻzda tutilgan.

Xususan, 14 yoshga toʻlmagan shaxsni zoʻrlaganlik yoki jinsiy ehtiyojni zoʻrlik ishlatib gʻayritabiiy shaklda qondirganlik uchun uzoq muddatga ozodlikdan mahrum qilish yoki umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinlash taklif etilmoqda.

Bundan tashqari, bolalarning jinsiy erkinligiga qarshi jinoyat sodir etgan shaxslar daʼvo muddati oʻtganligi sababli jinoiy javobgarlikdan ozod qilinishi mumkin emas. Ularga nisbatan jazoni ijro etish muddati oʻtganligi munosabati bilan jazodan ozod qilish ham tatbiq etilmaydi.

Ushbu oʻzgartirishlarni tayyorlash Prezidentning 2026 yil 16 fevraldagi «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasini amalga oshirish toʻgʻrisidagi farmonida (PF-22) koʻzda tutilgan edi. Hujjatda xotin-qizlar va bolalarga nisbatan zoʻravonlikka qarshi kurashishning samarali tizimini yaratish va, xususan, 14 yoshga toʻlmagan bolalarga nisbatan jinsiy jinoyatlar uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilishgacha boʻlgan jazoni belgilash topshirilgan edi.

Ushbu topshiriqni bajarish muddati 2026 yil 1 aprelgacha etib belgilangan edi.

Qonunchilik palatasi tegishli oʻzgartirishlar kiritilgan qonun loyihasini 29 sentyabr kuni — belgilangan muddatdan deyarli olti oy oʻtib birinchi oʻqishda qabul qildi.

Farmonda, shuningdek, voyaga yetmaganlarga nisbatan jinsiy va zoʻravonlik jinoyatlarini tergov qilishni prokuratura organlariga oʻtkazish hamda bolalar va xotin-qizlarga nisbatan zoʻravonlik holatlari boʻyicha ishlarni maxsus tayyorgarlikdan oʻtgan tergovchilar va sudyalar tomonidan koʻrib chiqilishi nazarda tutilgan edi.

Oʻzgartirishlarning alohida bloki tergov va sud jarayonida bolani himoya qilishga taalluqlidir. Zoʻravonlikdan jabr koʻrgan voyaga yetmaganlarni soʻroq qilishni majburiy tartibda videotasvirga olish taklif etilmoqda.

Jinsiy erkinlikka qarshi jinoyat qurboni boʻlgan bola va gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi oʻrtasidagi yuzlashtirishni maxsus tartibda oʻtkazish taklif qilinmoqda.

Agar zoʻravonlik bolaga yaqin boʻlgan shaxs tomonidan sodir etilgan boʻlsa, sudgacha boʻlgan ish yuritishda va sud muhokamasida vasiylik va homiylik organi vakili ishtirok etishi shart boʻladi.

Zoʻravonlikdan jabr koʻrgan yoki uning guvohi boʻlgan bolalarga oilaning moddiy ahvolidan qatʼi nazar, davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatish ham taklif etilmoqda.

Qonun loyihasida nafaqat zoʻravonlik sodir etgan shaxslar, balki bolani himoya qilish boʻyicha oʻz majburiyatlarini lozim darajada bajarmaganlar uchun ham javobgarlik koʻzda tutilgan.

Xususan, bolaga gʻamxoʻrlik qilishni lozim darajada amalga oshirmaganlik, bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar qarorlarini bajarmaganlik yoki ularning bajarilishiga toʻsqinlik qilganlik uchun javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.

Shuningdek, voyaga yetmagan shaxsga qasddan badanga ogʻir yoki oʻrtacha ogʻir shikast yetkazishni hamda bir guruh shaxslar tomonidan 16 yoshga toʻlmagan bolaga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar sodir etishni ogʻirlashtiruvchi holatlar deb hisoblash taklif qilinmoqda.

Bundan tashqari, voyaga yetmagan shaxsni gʻayriijtimoiy xulq-atvorga jalb qilganlik uchun jazoni kuchaytirish rejalashtirilgan.

Alohida normalar ota-onalar va taʼlim muassasalari xodimlarining javobgarligiga taalluqlidir.

Bolalarni tarbiyalash borasidagi majburiyatlarni bajarmaganlik, jinsiy shilqimlik va nikoh yoshi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun maʼmuriy jazoni kuchaytirish taklif etilmoqda.

Agar pedagog taʼlim yoki tarbiya jarayonida bolaga nisbatan zoʻravonlik sodir etsa, buni ish beruvchining tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish uchun asos sifatida mustahkamlab qoʻyish taklif etilmoqda.

Qonun loyihasi bilan bolalarni ularning sogʻligʻiga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan axborotdan himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun ham javobgarlik joriy etilmoqda.

Yigʻilishda taʼkidlanganidek, hujjat mualliflari ushbu oʻzgartirishlar bolalarning hayoti, sogʻligʻi, shaʼni va qadr-qimmatini himoya qilishni kuchaytirish, zoʻravonlikning oldini olish va jabrlangan voyaga yetmaganlarning huquqlari tiklanishini taʼminlashga xizmat qiladi, deb umid qilmoqdalar.

Qonunchilikni kuchaytirish boʻyicha muhokamalar Namangan viloyati Uchqoʻrgʻon tumanidagi davlat bogʻchasining 5 yoshli tarbiyalanuvchisiga nisbatan sodir etilgan jinsiy zoʻravonlik boʻyicha shov-shuvli ish fonida yuz bermoqda. 12 sentyabr kuni Jinoyat kodeksining 118-moddasi 4-qismi (14 yoshga toʻlmagan shaxsni zoʻrlash) bilan jinoyat ishi qoʻzgʻatilib, bogʻcha xodimi K. M. qamoqqa olingan.

U shuningdek, bunday jinoyatlar uchun javobgarlikni maksimal darajada kuchaytirish boʻyicha takliflar tayyorlanayotganini maʼlum qildi.

2025 yil boshida Nemolchi.uz loyihasi bolalarga nisbatan jinsiy xususiyatdagi jinoyatlar maʼmuriy jinsiy shilqimlik sifatida tasniflangan holatlarni koʻrsatib oʻtgan edi, bu esa aybdorlarga jinoiy javobgarlikdan qutulib qolish imkonini bergan.

Jahon amaliyotida bolalarni himoya qilish barcha muassasalar va ularning xodimlari uchun majburiy boʻlgan qatʼiy standartlar, bayonnomalar va reglamentlarga asoslanadi.