Oʻzbekiston muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda zoonoz patogenlarning yuqishini oldini olish choralarini kuchaytirmoqda

Oʻzbekiston muhofaza etiladigan tabiiy hududlarda zoonoz patogenlarning yuqishini oldini olish choralarini kuchaytirmoqda

Muhofaza etiladigan va saqlab qolinadigan tabiiy hududlarda zoonoz patogenlar yuqishi xavfini kamaytirish tabiatni muhofaza qilish, veterinariya sektorlari va sogʻliqni saqlash sohasining muvofiqlashtirilgan harakatlarini talab qiladi. Tegishli salohiyatni mustahkamlash maqsadida 21–22 sentyabr kunlari Toshkentda «Yagona salomatlik» yondashuvi va bioxavfsizlik boʻyicha amaliy trening boʻlib oʻtdi. Unda muhofaza etiladigan tabiiy hududlar mutaxassislari, shuningdek, butun Oʻzbekistondan kelgan yovvoyi tabiat, chorvachilik, ekotizimlar va inson salomatligi boʻyicha ekspertlar birlashdi.

Zoonoz kasalliklarning yuqishi patogen yovvoyi yoki uy hayvonidan insonga oʻtganda sodir boʻladi. Bunday yuqish ehtimolini kamaytirish «Yagona salomatlik» yondashuviga muvofiq yovvoyi hayvonlar, uy chorvasi, odamlar va atrof-muhit oʻzaro taʼsir qiladigan joylardagi xavflarni tushunishni va boshqarishni talab qiladi.

«Tabiatni muhofaza qilish „Yagona salomatlik“ yondashuvining muhim qismidir. Ekotizimlar va yovvoyi hayvonlar populyatsiyasi salomatligini qoʻllab-quvvatlash hamda yovvoyi hayvonlar, uy chorvasi va odamlar qayerda va qanday oʻzaro taʼsir qilishini yaxshiroq tushunish orqali biz zoonoz kasalliklar yuqishi xavfining oldini olish va kamaytirishga koʻmaklasha olamiz», – deb taʼkidladi Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqi (XTMI) Tabiatni muhofaza qilish harakatlari dasturining katta dastur menejeri Dao Nguyen. «Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar, shuningdek, ularni boshqaradigan va oʻrganadigan odamlar bioxilma-xillikni saqlash va sogʻliqni saqlash sohasida kengroq xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha saʼy-harakatlarni birlashtirishda asosiy rol oʻynaydi».

«Yagona salomatlik» sohasidagi milliy ustuvorliklarni belgilash jarayoni doirasida Oʻzbekiston sakkizta ustuvor zoonoz kasallikni aniqladi: Qrim-Kongo gemorragik isitmasi, kuydirgi, quturish, brutsellyoz, zoonoz tuberkulyoz, oʻlat, gripp va exinokokkoz. Trening davomida mamlakat uchun dolzarb boʻlgan ushbu va boshqa misollardan inson, hayvonlar va atrof-muhit oʻzaro taʼsiri chorrahasidagi potentsial kasallik xavflarini, shuningdek, muhofaza etiladigan tabiiy hududlar xodimlarining bunday xavflarni aniqlash va ular haqida xabardor qilishdagi rolini koʻrib chiqish uchun foydalanildi.

«Yovvoyi tabiat bilan bevosita ishlaydigan odamlar – masalan, reyndjerlar, inspektorlar va tadqiqotchilar – koʻpincha hayvonlarning gʻayrioddiy xulq-atvorini, kasallik belgilarini yoki ularning oʻlimi holatlarini birinchi boʻlib payqashadi. Ularning xavflarni tanish, kuzatuvlarni hujjatlashtirish va tegishli organlarga maʼlumotlarni tezkorlik bilan uzatish qobiliyatini mustahkamlash erta ogohlantirish va muvofiqlashtirilgan chora koʻrishga muhim hissa qoʻshishi mumkin», – dedi Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Zoologiya instituti katta ilmiy xodimi Yelena Bikova. «Baʼzan biz, amaliyotchi mutaxassislar va tadqiqotchilar, zoonoz patogenlar yuqishi xavfini yetarlicha baholamaymiz va kundalik ishimizda muhim bioxavfsizlik choralarini eʼtibordan chetda qoldirishimiz mumkin. Bu kabi treninglar juda muhim, chunki ular biz duch keladigan xavflarni yaxshiroq tushunishga, xabardorlikni oshirishga va tegishli bioxavfsizlik choralariga rioya qilish kundalik ishimizning ajralmas qismiga aylanishini taʼminlashga yordam beradi», deb taʼkidladi Bikova.

Treningda 20 ga yaqin kishi, jumladan, «Soygʻali» majmua landshaft buyurtmaxonasi, «Janubiy Ustyurt» milliy tabiat bogʻi, Chotqol davlat biosfera qoʻriqxonasi va «Zarafshon» milliy tabiat bogʻidan reyndjerlar, inspektorlar va tadqiqotchilar ishtirok etdi. Ularga Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi, Virusologiya instituti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Zoologiya instituti hamda Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzuridagi Ipakchilik va jun sanoatini rivojlantirish qoʻmitasi va Chorvachilik va yaylovlarni rivojlantirish agentligi vakillari va ekspertlari qoʻshildi.

Texnik sessiyalar, amaliy mashgʻulotlar va real stsenariylar doirasida ishtirokchilar bioxavfsizlik, hayvonlar bilan xavfsiz muomala qilish, nazorat va erta ogohlantirish, kasallik avj olishini tekshirish va yovvoyi hayvonlar kasalliklari xavfini tahlil qilish, shuningdek, barqaror turizm va mahalliy jamoalar bilan oʻzaro hamkorlik masalalarini koʻrib chiqdilar. Amaliy mashgʻulotlar shaxsiy himoya vositalarini tanlash va ulardan xavfsiz foydalanishni, shuningdek, yovvoyi hayvonlarning oʻlimi holatlari bilan bogʻliq xavflarni baholashni oʻz ichiga oldi. Ishtirokchilar, shuningdek, XTMIning «Yagona salomatlik» yondashuvi boʻyicha tegishli yoʻriqnoma materiallari va ularni muhofaza etiladigan va saqlab qolinadigan tabiiy hududlarda amaliy qoʻllash bilan tanishdilar. «Oʻzbekistonda „Yagona salomatlik“ va bioxavfsizlik boʻyicha trening oʻtkazilganidan juda xursandman, chunki u ham mahalliy jamoalar, ham tabiatni muhofaza qilish uchun katta ahamiyatga ega boʻlgan masalalarni qamrab oladi. Bogʻimiz uzun shaklga ega, atrofi oʻralmagan va aholi punktlari bilan chegaradosh, u yerdan uy chorvasi bogʻ hududiga kirib, yovvoyi hayvonlar bilan oʻzaro taʼsirga kirishishi mumkin. Biz, shuningdek, kasallik yuqishi xavfini tugʻdirishi mumkin boʻlgan daydi itlar muammosiga ham duch kelmoqdamiz. Umid qilamanki, ushbu trening ushbu xavflarni boshqarishdagi salohiyatimizni mustahkamlaydi va ekotizimlar, yovvoyi tabiat va mahalliy jamoalar holatini yaxshilashga yordam beradi», — dedi Zarafshon milliy bogʻi ilmiy xodimi Aleksandra Zaslavskaya.

«Zoonoz patogenlar yuqishi xavfini kamaytirish har bir kishi oʻz rolini hamda qachon boshqa mutaxassislarni jalb qilish kerakligini tushunganda eng samarali boʻladi», – deb taʼkidladi treningni olib borgan yovvoyi tabiat veterinari va bioxavfsizlik boʻyicha mutaxassis, «Yagona salomatlik» ilmi doktori Mark Valitutto. «Muhofaza etiladigan tabiiy hudud xodimi birinchi boʻlib gʻayrioddiy narsani payqashi mumkin, veterinariya mutaxassisi hayvonlar sogʻligʻi uchun ehtimoliy oqibatlarni oʻrganishi mumkin, sogʻliqni saqlash mutaxassislari esa odamlar uchun potentsial xavflarni baholashi mumkin. Bizning maqsadimiz – maʼlumotlarni chora koʻrishga eng yaxshi tayyorlangan tomonlarga tez va xavfsiz yetkazilishini taʼminlashdir».

Trening yakunida ishtirokchilar oʻzlarining alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlari uchun «Yagona salomatlik» yondashuvi doirasida harakat rejalarini ishlab chiqdilar. Dala mashgʻulotlari natijalari va ikki kun davomida olingan bilimlarga tayanib, ular kuzatuv tizimini mustahkamlash, kasallik tarqalishining potentsial xavflarini boshqarish hamda tabiatni muhofaza qilish, ilmiy tadqiqotlar va bioxavfsizlik sohasidagi mutaxassislar oʻrtasidagi muvofiqlashtirishni yaxshilash boʻyicha amaliy chora-tadbirlarni belgilab oldilar.