Oʻzbekiston madaniy merosni asrab-avaylash choralarini kuchaytiradi va xalqaro hamkorlikni kengaytiradi

Oʻzbekiston madaniy merosni muhofaza qilish choralarini kuchaytirish va xalqaro hamkorlikni kengaytirishni rejalashtirmoqda

Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev madaniy merosni yanada asrab-avaylash, muzey ishini rivojlantirish va mamlakat madaniyatini xalqaro maydonda targʻib qilishga oid takliflar bilan tanishdi.

YUNESKO bilan hamkorlikka alohida eʼtibor qaratildi. Jahon merosi qoʻmitasining 48-sessiyasida Oʻzbekistonning «Toshkent modernistik arxitekturasi. Markaziy Osiyoning zamonaviyligi va anʼanalari» nominatsiyasi Jahon merosi roʻyxatiga kiritildi. Unga poytaxtning 10 ta ramziy obʼyekti kirdi. Bu Oʻzbekistonning soʻnggi 25 yil ichida YUNESKO roʻyxatiga kiritilgan birinchi milliy obʼyekti boʻldi.

Yangi maqom munosabati bilan Toshkent modernistik arxitekturasini asrash va targʻib qilish boʻyicha 2026–2030 yillarga moʻljallangan Davlat dasturini amalga oshirish koʻzda tutilgan. Bundan tashqari, «Zomin togʻlari» nominatsiyasini YUNESKOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritish uchun tayyorlash masalasi koʻrib chiqilmoqda.

Tarixiy obʼyektlarni asrab-avaylash boʻyicha bevosita katta hajmdagi ishlar olib borilmoqda. Soʻnggi yillarda ularni restavratsiya qilish uchun davlat byudjetidan 466,4 milliard soʻm yoʻnaltirildi. 305 ta obʼyekt boʻyicha loyiha-smeta hujjatlari tayyorlandi, 55 ta obʼyektda ishlar yakunlandi, yana 152 tasida ishlar davom etmoqda.

Hukumat sohani raqamlashtirishni tezlashtirishni rejalashtirmoqda. Madaniy merosning yagona raqamli platformasini, obʼyektlarning raqamli egizaklarini, Heritage Open Data tizimini hamda sunʼiy yoʻldosh maʼlumotlari, IoT-sensorlari, videoanalitika va sunʼiy intellekt texnologiyalaridan foydalanadigan vaziyatlar markazini tashkil etish koʻzda tutilgan. 2030 yilgacha barcha madaniy meros obʼyektlarini raqamlashtirish rejalashtirilgan.

Sayyohlar oqimini tartibga solish uchun Visitor Management tizimini joriy etish, raqamli chiptalardan foydalanishni kengaytirish va sayyohlar oqimini prognoz qilish taklif etilmoqda. Zarurat tugʻilganda, ayrim obʼyektlar uchun tashrif buyuruvchilar soniga cheklovlar joriy etilishi mumkin.

Kadrlar tayyorlashga alohida eʼtibor qaratilgan. Buxoroda ixtisoslashtirilgan oliy restavratsiya maktabini ochish, Arxeologiya instituti filiallarini rivojlantirish va restavratorlarni litsenziyalashni joriy etish taklif qilinmoqda.

Yangi loyihalar qatorida Toshkent mozaika maktabini asrab qolish, mutaxassislar tayyorlash hamda restavratsiya va monumental sanʼat ishlab chiqarishning zamonaviy texnologiyalarini rivojlantirish uchun ixtisoslashtirilgan mozaika markazini tashkil etish ham bor.

Shuningdek, «Ichan-Qalʼa» muzey-qoʻriqxonasi hududida «Olloqulixon karvon saroyi» savdo markazini tashkil etish rejalashtirilgan. Loyiha savdo-sotiqni tartibga solish, tarixiy muhitning anʼanaviy qiyofasini saqlab qolish hamda hunarmandlar, koʻrgazmalar va yarmarkalar uchun yangi imkoniyatlar yaratishga qaratilgan.

Samarqandda Aga Khan Trust for Culture bilan hamkorlikda Bibixonim majmuasini konservatsiya va restavratsiya qilish loyihasi amalga oshirilmoqda. U yodgorlikni ilmiy oʻrganish, arxeologik va muhandislik tadqiqotlari, materiallar tahlili, loyihaviy yechimlarni ishlab chiqish va mahalliy mutaxassislarni tayyorlashni nazarda tutadi.

Bundan tashqari, Prezident huzurida Madaniy boyliklarni repatriatsiya qilish boʻyicha komissiya tuzish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. U turli tarixiy davrlarda mamlakat tashqarisiga olib chiqib ketilgan tarixiy yodgorliklar, arxeologik artefaktlar, nodir qoʻlyozmalar va sanʼat asarlarini izlab topish, huquqiy himoya qilish va Oʻzbekistonga qaytarish bilan shugʻullanadi.

Yakunda Madaniy merosni rivojlantirishning 2027–2035 yillarga moʻljallangan strategiyasi kontseptsiyasi taqdim etildi. Hujjat sohani raqamlashtirish, moddiy va nomoddiy merosni asrash, madaniy boyliklarni qaytarish, tabiiy merosni muhofaza qilish va restavratsiya ishini rivojlantirishni nazarda tutadi.

Prezident taqdim etilgan takliflarni takomillashtirish va ularning amaliy ijrosini taʼminlash boʻyicha topshiriqlar berdi.