Oʻzbekiston energetika gigantlari yengil yugurishadi

Oʻzbekiston energetika gigantlari yengil harakat qilishni boshlaydi

Oʻzbekiston energetika kompaniyalari nosohaviy aktivlarining sezilarli qismidan xalos boʻlishi va resurslarini asosiy faoliyatga yoʻnaltirishi mumkin. Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirishga qaratilgan yangi kursning bunday samarasini Energetika geosiyosati va diplomatiyasi markazi eksperti Hayot Ibrohimov qayd etmoqda. Uning sharhi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi tomonidan eʼlon qilindi.

Gap Prezidentning 2026 yil 28 avgustdagi «Iqtisodiyotda davlat ishtirokini qisqartirish va xususiylashtirish jarayonlarini jadallashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi Farmoni haqida bormoqda.

Ekspertning fikricha, ushbu hujjat yoqilgʻi-energetika kompleksi uchun alohida strategik ahamiyatga ega. Koʻp yillar davomida sohaning yirik korxonalari, jumladan, «Oʻzbekneftgaz» AJ, «Oʻztransgaz» AJ, «Oʻzbekgidroenergo» AJ va hududiy elektr tarmoqlari tuzilmalari oʻzlarining asosiy ishlab chiqarish faoliyatiga bevosita bogʻliq boʻlmagan aktivlarni saqlash bilan ham bir vaqtda shugʻullanib kelgan.

Bunday obʼyektlar qatoriga avtomobillarga yoqilgʻi quyish shoxobchalari, neft bazalari, idoraviy uy-joy fondi, taʼmirlash ustaxonalari, shuningdek, foydalanilmayotgan ishlab chiqarish maydonlari kiradi.

Bu kabi aktivlarning xususiylashtirish dasturiga oʻtkazilishi energetika kompaniyalariga balanslarini yengillashtirish va resurslarni boʻshatish imkonini berishi kerak. Natijada kapital qoʻyilmalarni asosan sohaning asosiy yoʻnalishlariga — geologiya-qidiruv va burgʻilash ishlariga, qazib olishni qoʻllab-quvvatlashga, energetika va tarmoq infratuzilmasini modernizatsiya qilishga, shuningdek, energiya resurslari hisobini raqamlashtirishga yoʻnaltirish mumkin boʻladi.

Ekspert alohida samarani mahalliy infratuzilmaning xususiylashtirilishi bilan bogʻlamoqda.

Uning baholashicha, yuzlab AYOQSh va qayta yuklash bazalarining sotilishi motor yoqilgʻisini taqsimlash bozorida raqobatni kuchaytirishi mumkin. Xususiy mulkdorlar rezervuar quvvatlarini yangilash, obʼyektlarni modernizatsiya qilish va multimodal infratuzilmani rivojlantirish uchun ragʻbatga ega boʻladilar.

Farmonning yana bir elementi — shaffof texnik shartlarga ega boʻlgan 8 ming gektarga yaqin tijorat yerlarining realizatsiya qilinishidir. Qayd etilishicha, bunday yondashuv yangi obʼyektlarni rivojlantirishni texnologik ulanish va hududiy taqsimlash tarmoqlariga tushadigan yuklama nuqtai nazaridan yanada prognoz qilinadigan qilishi kerak.

Shu bilan birga, davlat strategik aktivlar ustidan nazoratdan butunlay voz kechish niyatida emas. Ayrim korxonalarni xususiylashtirishda davlatning «maxsus ishtiroki» — oltin aktsiya mexanizmi saqlanib qoladi. Bu xususiy kapital rolining kengayishini milliy energetika xavfsizligi uchun ahamiyatga ega boʻlgan masalalar ustidan nazoratni saqlab qolish bilan birlashtirish imkonini berishi lozim.

Shu tariqa, energetikadagi xususiylashtirish nafaqat davlat aktivlarini sotish sifatida koʻrilmoqda. Uning vazifasi — asosiy biznesni nosohaviy mulkdan ajratish, kapitalni boʻshatish va yirik kompaniyalarni bevosita ishlab chiqarish hamda energiya taʼminoti ishonchliligiga taʼsir qiluvchi omillarga eʼtibor qaratishga majbur qilishdan iborat.