Nima uchun o‘zbekistonliklar ko‘proq Qozog‘istonda ta’lim olishni tanlamoqda?

**Nima uchun o‘zbekistonliklar Qozog‘istonda ta’lim olishni afzal ko‘rmoqda?**

Bugungi kunda xalqaro darajadagi ta’lim olish shunchaki imkoniyat emas, balki ongli tanlovdir. Oliy ta’lim bozoridagi o‘zgarishlar va Qozog‘istonning bu jarayondagi o‘rni haqida Nazarbayev University vitse-prezidenti, fan doktori va xalqaro ekspert Asel Uvaliyeva so‘zlab berdi.

Global beqarorlik, ta’lim narxlarining oshishi, viza tartiblarining kuchayishi va xavfsizlik masalalari fonida Qozog‘iston ta’lim olish uchun barqaror va qulay muhit sifatida ko‘rilmoqda.

So‘nggi yillarda ko‘plab oilalar chet elda ta’lim olishga intilib, Qozog‘iston oliy o‘quv yurtlarini ko‘pincha muqobil sifatida ko‘rib chiqmayapti. Bu, asosan, mahalliy ta’lim sifati yetarli emasligi haqidagi stereotip bilan bog‘liq. Oliy o‘quv yurtlarining asosiy vazifasi esa bu stereotipni bartaraf etishdir.

Bunga misol qilib, bugungi kunda Markaziy Osiyodagi yetakchi tadqiqot universitetlaridan biri bo‘lgan Nazarbayev University (NU)ni keltirish mumkin. Xalqaro reytinglar ham buni tasdiqlaydi. Nufuzli Times Higher Education reytingiga ko‘ra, NU bir yil ichida 100 pog‘onaga ko‘tarilib, dunyoning eng yaxshi universitetlarining 23 foizi qatoridan joy olgan. Muhimi, universitet ro‘yxatdagi ko‘plab oliygohlar singari yuzlab yillar avval emas, atigi 15 yil oldin tashkil etilgan. Bu 15 yillik universitet uchun haqiqatan ham ajoyib ko‘rsatkichdir.

Ushbu oliy ta’lim muassasasini o‘qish uchun o‘zbekistonlik talabalar ham tanlamoqda. Bu yil NUga 26 nafar o‘zbekistonlik o‘qishga qabul qilindi. NUda iqtidorli xorijiy talabalar uchun maxsus “Abay” granti joriy etilgan.

Bozor talablariga javob berish uchun NU Gonkong universiteti – The Hong Kong University of Science and Technology (HKUST), SOAS University of London bilan ikki tomonlama diplom dasturlarini ishga tushirdi va yaqinda The Hong Kong Polytechnic University (PolyU) bilan hamkorlik memorandumini imzoladi. Shu bilan birga, Qozog‘istonda o‘qish London yoki Gonkongga qaraganda ancha arzon bo‘ladi.

Markaziy Osiyoda hozirda kuchli universitetlar klasteri shakllanmoqda, ularning bitiruvchilari global va mahalliy bozorlarda yuqori baholanmoqda. Universitet ma’lumotlariga ko‘ra, NU bitiruvchilarining 96 foizi o‘qishni tugatgandan so‘ng birinchi yili ishga joylashadi va Google, Amazon, Apple, Meta kabi yirik texnologik kompaniyalarda, shuningdek, Qozog‘istonning yirik xususiy va kvazidavlat tuzilmalarida karera quradi. Shuningdek, NU bitiruvchilari jahon universitetlari – Oxford, Harvard, Sapienza University of Rome, MIT grant dasturlariga qabul qilinmoqda.

Universitet tashkil etilganidan buyon 12000 dan ortiq mutaxassis tayyorladi. Ular orasida top-menejerlar, tadbirkorlar, startap asoschilari, fan va tibbiyot vakillari bor. NU bitiruvchilari bo‘lgan startapchilar, sun’iy intellekt va konsalting sohasidagi mutaxassislar, davlat boshqaruvchilari, ijtimoiy tadbirkorlar, olimlar turli sohalarda faoliyat yuritmoqda.

Bitiruvchilarning o‘rtacha yoshi 30-35 yosh. Universitet hozir bitiruvchilardan ajoyib yutuqlarni kutmaydi, lekin ular kelajakda bo‘lishi aniq. Netvorking omilini alohida ta’kidlash joiz. Aloqalar ko‘pincha Qozog‘istondan tashqarida qoladigan xorijdagi ta’limdan farqli o‘laroq, NU mamlakat ichida professional hamjamiyatni shakllantiradi. Bitiruvchilar nafaqat ta’lim oladilar, balki uzoq muddatli hamkorlik aloqalarini ham o‘rnatadilar.

Shubhasiz, bu yaxshi sarmoya. NU mintaqadagi eng kuchli akademik mahsulotlardan birini taklif etadi. Bu tadqiqot universiteti bo‘lib, uning vazifasi Qozog‘istonni jahon ta’limi, ilm-fani va innovatsiyalari orqali rivojlantirishdir. Bu asosiy farqdir, chunki aynan ilm-fan va sanoatning simbiozi kelajakda mamlakat taraqqiyotining drayveri hisoblanadi.

“Bizning ekotizimimiz tadqiqotlarga laboratoriyadan tashqariga chiqishga va real hayotda qo‘llanilishiga yordam beradigan tarzda qurilgan. NUda yaratilgan ko‘plab startaplar, ilmiy loyihalar hozirda Mirai Tech, Artisan Education kabi muvaffaqiyatli bozor mahsulotlari hisoblanadi. Yana bir farq — moslashuvchanlik. Biz global tendensiyalarni ko‘rib turibmiz, qanday kasblar kerak bo‘lishini tushunamiz va raqobatbardosh va talab yuqori bo‘lgan mutaxassislarni tayyorlash uchun dasturlarimizni o‘zgartirmoqdamiz”, — dedi Asel Uvaliyeva.

Bu yil universitetga rekord sondagi arizalar kelib tushdi, qariyb 12000 nafar abituriyent NUga o‘qishga kirish istagini bildirdi. Shu bilan birga, o‘qishga kirayotganlarning sifati yildan-yilga ortib bormoqda. Maktab o‘quvchilarining bilim darajasi ancha yuksalgan. Grantni hamma ham qo‘lga kirita olmadi, chunki ularning soni cheklangan, biroq universitetda to‘lov-shartnoma asosida o‘qib, xuddi shunday bilim olish mumkin.

NUda juda ko‘plab magistrlar tahsil oladi. Bu yil esa universitet PhD talabalari uchun 200 ta grant ajratdi, chunki u doktorantlarni maqsadli ravishda tayyorlash niyatida. Ular uchun Oliy biznes maktabi va Oliy davlat siyosati maktabida ishdan ajralmagan holda uch yillik DBA va DPA dasturlari yo‘lga qo‘yilgan. Kelgusi yili universitet ishlaydigan mutaxassislar uchun bir yillik o‘qish muddatiga ega Professional Masters dasturlarini ishga tushiradi.

Bundan tashqari, Google kabi yirik transmilliy kompaniyalar universitetga qiziqish bildirib, u bilan hamkorlik imkoniyatlarini ko‘rib chiqmoqda.

Bugungi kunda NUda o‘qish narxi yiliga 12 ming dollarni tashkil etadi. Shu bilan birga, talaba tubdan boshqacha ta’lim darajasiga ega bo‘ladi: xalqaro professor-o‘qituvchilar tarkibi, faqat ingliz tilida o‘qitish, ilmiy tadqiqotlar bilan shug‘ullanish va Q1 darajasidagi jurnallarda nashr etish imkoniyati, shuningdek, rivojlanish uchun to‘liq infratuzilma va ekotizim — zamonaviy kutubxona, atletika va tibbiyot markazlari, shinam yotoqxonalar.

Ota-onalar uchun xavfsizlik eng muhim omil bo‘lib qolmoqda. Universitet kampusi 24 soatlik kuzatuv tizimiga ega bo‘lgan to‘liq avtonom muhit sifatida faoliyat yuritadi. Yotoqxonalardan tortib o‘quv binolarigacha bo‘lgan barcha infratuzilma yopiq yo‘laklar bilan bog‘langan, bu ayniqsa iqlim sharoitlarini hisobga olgan holda muhim ahamiyatga ega.

“Agar chet eldagi o‘rta darajadagi universitetda talabaning yashash narxi va NUda o‘qish narxini solishtirsak, Qozog‘istonda xalqaro darajadagi sifatli ta’limni tanlash aniq bo‘ladi. Talabalar chet elda kutilgan sifatli ta’lim ololmay, o‘quv yili o‘rtasida bizga o‘tkazilayotganini tobora ko‘proq kuzatmoqdamiz”, — deydi oliygoh vitse-prezidenti.

Bu asosiy omillardan biridir. NU nafaqat akademik muhit, balki shaxs rivojlanishi uchun ham makondir. Universitetda sport va robototexnikadan tortib madaniy va ijodiy tashabbuslarga qadar bo‘lgan 100 dan ortiq talabalar klublari faoliyat yuritmoqda. Oliy ta’lim muassasasi ongli ravishda akademik bilimlar va an’anaviy qadriyatlar o‘rtasida muvozanat o‘rnatadi.