Nima uchun Kanada AQShning (ehtimoli juda kam boʻlgan) bosqiniga tayyorgarlik koʻrmoqda

Nima uchun Kanada AQShning (ehtimoli juda kam boʻlgan) bosqiniga tayyorgarlik koʻrmoqda

Bosh vazir Mark Karni oʻtgan hafta bir paytlar tasavvur qilib boʻlmaydigan ehtimolga: AQSh bosqiniga tayyorgarlik koʻrayotganini tan oldi.

U xavf past va ehtimollik juda kam ekanini aytdi, ammo New York Times gazetasiga bergan intervyusida Donald Tramp prezidentligi davrida AQSh-Kanada munosabatlari qayta shakllanayotgan bir paytda har bir stsenariyni baholash uning burchi ekanini bildirdi.

«Bu shunchaki xavflarni boshqarish», dedi Karni.

Trampning global tariflari va Kanadani 51-shtatga aylantirish haqidagi takroriy istagi Kanadani Amerika hujumiga qarshi harbiy oʻyinlar oʻtkazishga undadi.

2025 yilda AQSh prezidenti AQShning Kanadaga qarshi kuch ishlatishi «ehtimoldan juda yiroq» ekanini aytdi. Buning oʻrniga, u siyosiy maqsadlarga erishish uchun iqtisodiy bosim oʻtkazishda davom etishini bildirdi.

«Prezident Tramp buyuk Kanada xalqini himoya qilish uchun hammadan koʻra koʻproq ish qildi», deb maʼlum qildi Oq uy shu hafta BBC’ga bergan bayonotida.

BBC bilan suhbatlashgan harbiy ekspertlar ham ikki davlatning mudofaa sohasidagi koʻplab hamkorlik yoʻllarini tilga olib, bosqin ehtimolini juda kam deb hisoblashadi.

Shunday boʻlsa-da, bu masala kanadaliklarning xayolida ekani aniq.

Yanvar oyida, AQSh Venesuelada Nikolas Maduroni qoʻlga olganidan soʻng, Leger soʻrovnomasi kanadaliklarning 30 foizdan koʻprogʻi AQSh bosqini ehtimoli bor deb hisoblashini koʻrsatdi.

Kanada va AQSh oʻrtasidagi urush murakkab va tasavvur qilish deyarli imkonsiz boʻlardi, deydi 34 yil davomida Qirollik Kanada harbiy-havo kuchlarida xizmat qilgan va bir nechta rahbarlik lavozimlarini egallagan isteʼfodagi general-leytenant Kristofer Kouts.

«Men butun faoliyatim davomida harbiy operatsiyalarda qatnashganman va biz hech qachon AQSh hududidan harbiy hujum uyushtirilishi ehtimolini koʻrib chiqmaganmiz», dedi u BBC’ga.

NATO missiyalarida xizmat qilgan Koutsning aytishicha, Kanada va AQSh harbiy mudofaaning koʻplab sohalarida birgalikda ishlaydi.

Ikkala davlat ham Shimoliy Atlantika alyansi aʼzosi boʻlib, u aʼzo mamlakatlardan biriga hujum qilingan taqdirda boshqa aʼzo davlatni himoya qilishni talab qiladi.

Ikki davlat, shuningdek, Shimoliy Amerika aerokosmik mudofaa qoʻmondonligi (NORAD) doirasida Arktikani birgalikda himoya qilish missiyalarini amalga oshiradi va tez-tez razvedka maʼlumotlarini almashib turadi.

Shu sababli, Kouts AQShning Kanadaga harbiy hujumi anʼanaviy qurolli hujum bilan emas, balki kiberurush kabi yashirin usullar bilan boshlanishiga ishonadi.

Ikkinchi jahon urushidan keyin Kanada va AQSh XX asrning ikkinchi yarmida tabiiy ittifoqchilarga aylandi va iqtisodiy, harbiy hamda madaniy jihatdan chuqur integratsiyalashdi.

Ammo bu har doim ham shunday boʻlmagan. Aslida, Kanada oʻzligining markaziy qismi XVIII va XIX asrlarda AQSh ekspansionizmiga koʻrsatilgan qarshilikdir, deydi Kanada urush muzeyi tadqiqotchisi Tim Foran.

«Amerika Qoʻshma Shtatlaridan qoʻrqish Kanada deb atalmish siyosiy loyihaning asosini tashkil etadi», dedi u.

Kanada hozirgi AQSh hududidagi koloniyalar isyon koʻtarganda, Britaniya tojiga sodiq qolgan Britaniya Shimoliy Amerikasi koloniyalari guruhi sifatida tashkil topgan.

Kanada tashkil etilishidan oldin AQSh Britaniya Shimoliy Amerikasi koloniyalariga bostirib kirishga urinib, 1775 yilda Monrealni egallab olgan va Kvebek shahrini deyarli qoʻlga kiritayozgan edi.

1812 yilgi urush paytida amerikaliklar oʻsha paytdagi Yuqori Kanada, Quyi Kanada va dengizboʻyi koloniyalariga bir necha bor bostirib kirishdi va bu urush durang bilan yakunlandi. Oʻsha urushda Britaniya qoʻshinlari qasos sifatida Oq uyni yoqib yuborgani bilan mashhur.

Foranning aytishicha, oʻsha paytda keyinchalik Kanadaga aylangan koloniyalar mudofaa uchun Buyuk Britaniya va uning Qirollik flotiga, shuningdek, yirik janglarda general sifatida xizmat qilgan mahalliy xalqlarga tayangan.

Kanada Birinchi jahon urushidan keyin Amerikaning kuchayib borayotgan qudrati va taʼsiriga javoban AQSh bilan urush qilish masalasini yana koʻrib chiqdi.

U Kanada armiyasi generallarining chegaradosh shaharlarga qilgan maxfiy safarlari asosida shakllantirilgan rejani ishlab chiqdi. Generallar oʻzlarini sayyoh qilib koʻrsatib, razvedka uchun koʻpriklar va shosselarni suratga olishgan.

Ular, shuningdek, dushmanni yaxshiroq tushunish uchun mahalliy aholi bilan suhbatlashishgan.

Oʻsha paytda urush boʻlishi ehtimoli kam edi, deydi Kanada urush muzeyining XX asrdagi Kanada boʻyicha mutaxassisi Endryu Burch, ammo kanadaliklar baribir tayyor boʻlishni xohlashgan.

«Bu harbiylar qiladigan ishlarning bir qismidir», dedi u. «Ular har xil stsenariylarni tasavvur qilishadi».

Trampning ikkinchi prezidentligi davrida Kanada-AQSh munosabatlari yomonlashdi.

AQSh bosqini ehtimoli juda kam boʻlsa ham, Konnektikut shtatidagi Nyu-Xeyven universiteti milliy xavfsizlik boʻyicha dotsenti Mettyu Shmidt kanadaliklarning tayyorgarlik koʻrayotgani global tartib qanchalik keskin oʻzgarganini koʻrsatishini aytdi.

Uning qoʻshimcha qilishicha, Kanada rahbarlari Amerika harbiylari bilan qanchalik yaqin hamkorlik qilishni davom ettirish borasida qiyin savollarga javob berishlari kerak — bu sheriklik ularga, agar AQSh Kanadaga biror tarzda zarar yetkazmoqchi boʻlsa, qimmatli maʼlumotlarni taqdim etadi.

«Bu haqiqatan ham Amerika Qoʻshma Shtatlari bilan munosabatlarga zarar yetkazmoqda va maʼlum darajada asosli qoʻrquv mavjud», dedi u.

Amerikaliklar Trampning Kanadani 51-shtatga aylantirish haqidagi soʻzlarini jiddiy qabul qilmasliklari mumkin, dedi u, ammo kanadaliklar buni jiddiy qabul qilishmoqda va agar kerak boʻlsa, oʻzlarini himoya qilishga tayyor.

Xoʻsh, agar bu sodir boʻlsa, qanday koʻrinishda boʻladi?

Urushning boshlangʻich bosqichi juda qisqa boʻlishi mumkin.

Shu yil boshida Globe and Mail gazetasi xabar berganidek, Kanada harbiylari tomonidan qoʻllanilgan modelga koʻra, AQSh hujumi bir hafta ichida Kanadaning strategik pozitsiyalarini yakson qiladi.

Uning harbiylari tezda son jihatdan ortda qoladi, bu esa Kanada kuchlarini dushmanni bostirish uchun partizan urushi usullariga oʻtishga majbur qiladi.

Yanvar oyida gazeta hukumatning yuqori lavozimli mulozimlariga tayanib xabar berishicha, Frantsiya va Buyuk Britaniya kabi ittifoqchi davlatlardan Kanadani qoʻllab-quvvatlash va himoya qilish soʻraladi.

Ushbu nazariy model Kanada bir asr ichida birinchi marta Amerika hujumiga qarshi reja tuzganini anglatadi.

Koutsning aytishicha, bu model harbiy jangovar rejalashtirishning eng yengil koʻrinishidir.

Uning aytishicha, Kanada oʻz NATO ittifoqchilaridan farqli oʻlaroq, har qanday quruqlikdagi bosqin sodir boʻlgan taqdirda tayyor javob rejasiga ega boʻlishda orqada qolgan edi va hozirda oldindan aytib boʻlmaydigan geosiyosat davrida bu boʻshliqni toʻldirmoqda.

Uning soʻzlariga koʻra, buning bir qismi yaqinda Kanada mudofaa vazirining harbiylar sonini keskin kengaytirish, jumladan, 300 000 gacha yengil tayyorgarlikdan oʻtgan fuqarolik askarlarini qoʻshish haqidagi chaqirigʻida namoyon boʻldi.

Kanadaga bostirib kirish AQSh tomoni uchun ham oson boʻlmasligi mumkin.

Hatto ulkan armiyasi boʻlsa ham, AQSh Kanada bilan urush uchun qoʻllab-quvvatlash olishga qiynaladi, dedi Shmidt.

«Menimcha, agar Kanadaga bostirib kirish haqida buyruq berilsa, juda koʻp sonli amerikalik ofitserlar isteʼfoga chiqqan boʻlardi», dedi u.

«Ular buni noqonuniy va axloqsiz buyruq deb bilishadi».

Shmidtning aytishicha, Kanada va Amerika askarlari muntazam ravishda birgalikda mashgʻulotlar oʻtkazadi va bir-birlarini oʻzaro hurmat qiladi.

Ammo agar munosabatlar jang darajasigacha yomonlashsa, Shmidt AQSh eʼtiborini Kanadaning neft va minerallar kabi qimmatli resurslarini egallashga hamda siyosiy rahbariyatni yoʻq qilishga qaratishi mumkinligini aytdi.

«Siz xuddi Venesuelada koʻrganingizdek operatsiyani koʻrishingiz mumkin edi», dedi u AQSh harbiylarining shu yil boshida Venesuelaning sobiq prezidenti Maduroni qoʻlga olish boʻyicha harakatlariga ishora qilib.

Garchi u AQShning harbiy salohiyati kattaroq ekanini tan olsa-da, «har bir askar hisobiga» Kanada askarlari qarshilik koʻrsata olishini aytdi.