Nima uchun Hindiston Saylov komissiyasi yana tanqidlar markazida qoldi

Nima uchun Hindiston Saylov komissiyasi yana tanqidlar ostida qoldi

Hindiston muxolifat partiyalari Bosh saylov komissari Gyanesh Kumarni isteʼfoga chiqishga chaqirdi.

Hindiston Saylov komissiyasi (ECI) oʻz rahbari bilan bogʻliq qonunbuzarliklar toʻgʻrisidagi yangi ayblovlar fonida navbatdagi ishonch inqiroziga duch kelmoqda.

Dunyodagi eng yirik demokratik davlatning eng ishonchli davlat institutlaridan biri boʻlgan uch aʼzodan iborat ushbu organ Bosh saylov komissari (CEC) Gyanesh Kumar tomonidan boshqariladi va uning tarkibiga komissarlar Suxbir Singx Sandxu hamda Vivek Joshi kiradi.

Soʻnggi mojaro Indian Express gazetasidagi xabardan soʻng boshlandi, unda aytilishicha, soʻnggi bir necha oy ichida Bosh saylov komissari Kumar saylovchilar maʼlumotlar bazasining yaxlitligi, yangi saylovchilarni roʻyxatga olish jarayoniga kiritilgan oʻzgartirishlar va saylov roʻyxatlarining xavfsizligi masalasida oʻz hamkasblari tomonidan bir necha bor eʼtirozlarga duch kelgan.

Xabarga koʻra, komissarlar Sandxu va Joshi ularning xabarisiz qabul qilingan bir qancha qarorlarga qarshi chiqishgan. Qoʻshimcha qilinishicha, soʻnggi 10 oy ichida Sandxu va Joshi kamida 14 marta xabardor qilinmay qoldirilgan.

Bir holatda, xabarda aytilishicha, ikki komissar hatto Hindiston hukumatining eng yuqori martabali mulozimi boʻlgan bosh kotibga shikoyat xati yuborgan.

Ushbu maʼlumotlarning oshkor boʻlishi katta shov-shuvga sabab boʻldi va muxolifat yetakchilari Kumarning isteʼfosini talab qilmoqda. Sandxu va Joshi ushbu xabar yuzasidan ommaviy ravishda izoh berishmadi, biroq ECI oʻz bayonotida «turlicha qarashlar» «qaror qabul qilish jarayoni»ning bir qismi ekanini bildirdi.

Ushbu xabar komissiya tomonidan saylov maʼlumotlar bazasini umummilliy miqyosda bahsli tarzda qayta koʻrib chiqish amalga oshirilayotgan bir paytda paydo boʻldi.

Saylov komissiyasining taʼkidlashicha, SIR abbreviaturasi bilan yaxshi maʼlum boʻlgan ushbu Maxsus intensiv qayta koʻrib chiqishdan maqsad roʻyxatlarda hech qanday huquqqa ega boʻlmagan nomlar qolmasligini taʼminlashdir.

Uning qayd etishicha, avvalgi qayta koʻrib chiqish deyarli 25 yil oldin amalga oshirilgan va vafot etgan, mamlakatni tark etgan yoki yangi manzilga koʻchib oʻtgandan keyin bir nechta joyda roʻyxatdan oʻtgan shaxslarni aks ettirish uchun saylovchilar roʻyxatini yangilash zarur.

Biroq, bu jarayon boshidanoq bahs-munozaralarga sabab boʻldi, muxolifat partiyalari Bosh saylov komissari Kumarni saylovlar paytida Bosh vazir Narendra Modining «Bharatiya Janata Partiyasi» (BJP) foydasiga saylovchilar roʻyxatini soxtalashtirishda aybladi. BJP ham, Saylov komissiyasi ham bu ayblovlarni rad etdi.

Shunday boʻlsa-da, soʻnggi oshkor boʻlgan maʼlumotlar ancha jiddiy deb qaralmoqda, chunki ular Saylov komissiyasining ichidan turib, uning rahbari qanday faoliyat yuritayotgani haqida bildirilgan xavotirlarni oʻz ichiga oladi.

Indian Express xabariga koʻra, Bosh saylov komissari Kumar soʻnggi oylarda saylovchilar maʼlumotlar bazasining yaxlitligi boʻyicha ikki hamkasbi tomonidan bir necha bor soʻroqqa tutilgan.

Boshidanoq qayta koʻrib chiqishning ishonchliligiga shubhalar mavjud edi, buning natijasida Hindiston boʻylab 130 million ism saylovchilar roʻyxatidan oʻchirildi.

Millionlab saylovchilar ham rasmiy idoralarga oʻz ismlari yoʻqligidan shikoyat qilib, saylovchi sifatida roʻyxatdan oʻtishning yangi SIR jarayoni juda murakkab ekanini va koʻpchilikda yoʻq boʻlgan hujjatlarni talab qilishini aytishdi.

Oʻzini «boshidanoq SIR tanqidchisi boʻlganman» deb taʼriflagan sobiq Bosh saylov komissari S.Y. Qurayshi PTI axborot agentligiga komissarlar Sandxu va Joshining nima uchun «jim turganiga» doim hayron boʻlganini aytdi.

«[Endi] tushundimki, ular juda sekin va jimgina norozilik bildirishgan, eslatmalar yozishgan. Bu yaxshi ish, ularga boʻlgan hurmatim oshdi», dedi u.

Bu maʼlumotlar, shuningdek, SIR muxolifat saylovchilarini BJP foydasiga chiqarib tashlash uchun ishlatilayotganini va Hindistondagi saylovlar endi erkin va adolatli emasligini bir necha bor taʼkidlab kelayotgan muxolifat partiyalari va tanqidchilarga yangi qurol berdi.

Chorshanba kuni gʻazablangan muxolifat siyosatchilari yana bir bor Hindistondagi saylov jarayonining halolligini shubha ostiga olishdi va Bosh saylov komissari Kumarning lavozimida qolishga haqqi yoʻqligini aytib, uning isteʼfosini talab qilishdi, baʼzilari esa hatto uni hibsga olishga chaqirdi.

Bu hujumga Kongress partiyasining katta rahbari va deputat Rahul Gandi boshchilik qildi, u komissiyani bir necha bor «muxolifatdan ovozlarni oʻgʻirlashda» ayblagan. Chorshanba kuni u komissiya va uning xodimlarini «davlatga xiyonat»da ham aybladi.

«Ovoz oʻgʻirlash (chori) Hindiston xalqiga qarshi jinoyat va konstitutsiyamizga toʻgʻridan-toʻgʻri hujumdir. Buni tashkil qilgan BJP, RSS [Rashtriya Svayamsevak Sangh] va Saylov komissiyasi davlatga xiyonat qildi. Adolat qaror topadi», deb yozdi u X ijtimoiy tarmogʻida. U shuningdek, komissiya va uning xodimlariga qarata «vaqtingiz keladi. Qutulib qola olmaysiz» degan 15 soniyalik videoni ulashdi.

Mintaqaviy «Mamata Butunhindiston Trinamul Kongressi» yetakchisi Mamata Banerji Kumarni hibsga olishga chaqirdi va yaqinda boʻlib oʻtgan saylovlarda BJPga boy bergan Gʻarbiy Bengaliyada SIRdan oldingi saylovchilar roʻyxatidan foydalangan holda yangi saylovlar oʻtkazishni talab qildi. SIR paytida shtatda kamida 2,7 million saylovchi roʻyxatdan oʻchirilgan — Banerji va uning tarafdorlari bu ularga oʻnlab oʻrinlar va saylovdagi gʻalabaga qimmatga tushganini aytishmoqda.

Indian Express xabari va muxolifat bayonotlaridan bir necha soat oʻtgach, Saylov komissiyasi oʻz yondashuvini himoya qilib bayonot berdi.

«Turlicha qarashlar va kuzatuvlar istalgan muassasadagi muhokamalarning normal qismidir. Ular yakuniy qaror qabul qilinishidan oldingi qaror qabul qilish jarayonining bir qismidir.

Nafaqat uch komissar, balki komissiyaning har bir xodimi saylov tizimini takomillashtirish boʻyicha komissiyaga oʻz takliflarini berishga toʻliq vakolatlidir», deyiladi bayonotda.

Bayonotda qayd etilishicha, «ancha kengroq tasdiqlar, qarorlar, koʻrsatmalar va tashabbuslarni eʼtibordan chetda qoldirib, 10 oylik davr ichidagi ayrim aniq ichki eslatmalar va kuzatuvlarga» eʼtibor qaratish manzaraning faqat bir qismini taqdim etadi.

Shuningdek, unda soʻnggi oylarda komissiya «40 ga yaqin yangi tashabbuslarni joriy etgani va butun mamlakat boʻylab saylovchilar roʻyxatini qayta koʻrib chiqishni (jumladan, SIR) oʻz ichiga olgan koʻplab saylov islohotlarini amalga oshirgani» aytilgan. «Bu qarorlarning barchasi oʻtgan bir yil davomida toʻliq komissiyaning bir ovozdan qabul qilgan qarorlari natijasidir».

BJP ham Bosh saylov komissari Kumarni qoʻllab-quvvatlab, muxolifatning tanqidini «qoralash kampaniyasi» deb atadi va kelishmovchilikni «jonli demokratiya belgisi» deb taʼrifladi.

Partiya matbuot kotibi Sambit Patra matbuot anjumanida «2014 yilda Modi hukumati hokimiyatga kelganidan beri muxolifat partiyalari birin-ketin qulamoqda», dedi. Ular saylovlarda gʻalaba qozona olmaganliklari sababli «mamlakat institutlariga putur yetkazishga» harakat qilmoqdalar, dedi u.

Biroq saylov maʼlumotlar bazasi boʻyicha bahslar yanada chuqurlashishi mumkin. Banerji muxolifat partiyalari Kumar Bosh saylov komissari boʻlib qolgunga qadar norozilik namoyishlarini davom ettirishini aytdi.

Yaqinda taʼlim vazirini isteʼfoga chiqishga majbur qilgan Hindistonning nufuzli, Z avlodi yetakchiligidagi «Kokroch Janata Partiyasi» (CJP) ham «Hindiston demokratiyasining oʻgʻirlanishi»ga qarshi norozilik bildirishini maʼlum qildi.

Tahlilchilarning fikriga koʻra, Saylov komissiyasining himoyasi koʻpchilikni qoniqtirishi dargumon, baʼzilar uning bayonotida gazeta xabarida koʻtarilgan barcha masalalar hal etilmaganini va «agar komissiyani xolis organ sifatida koʻrishni istasak, Bosh saylov komissari Kumar vaziyatga oydinlik kiritishi kerak»ligini taʼkidlamoqda.