Nima uchun ayrim hindistonlik davlat xizmatchilari oʻz vazifalarini bajarganlari uchun qahramonga aylanishadi
Koʻpincha byurokratiya va charchatadigan kechikishlar bilan ajralib turadigan tizimda, qoidalarga amal qilayotgandek koʻringan xodimlar olqishlarga sazovor boʻlishadi.
Nima uchun ayrim hindistonlik davlat xizmatchilari oʻz vazifalarini bajarganlari uchun qahramonga aylanishadi
Hindistonning ulkan davlat tizimi ishlashini taʼminlab turadigan minglab davlat xizmatchilari orasida har bir necha yilda faqat sanoqlilarigina kutilmaganda jamoatchilik eʼtiboriga tushadi.
51 yoshli Tukaram Mundxe — ana shundaylardan biri.
Maharashtra oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi komissari sifatida u may oyida lavozimga kirishganidan beri bir qator nazorat tadbirlarini boshladi. Uning guruhlari restoranlar va boshqa oziq-ovqat korxonalarini tekshirib, zararkunandalar bosgani, gigiyena talablari buzilgani va muddati oʻtgan mahsulotlarni aniqladi.
U shuningdek, shifoxonalar oddiy tibbiy buyumlar uchun toʻlaydigan narx va bemorlarga taqdim etiladigan hisob-kitob oʻrtasidagi katta farqqa ham eʼtibor qaratdi.
Ushbu qadamlar Mundxeni ijtimoiy tarmoqlar yulduziga aylantirdi, tekshiruvlar aks etgan video va fotosuratlar internetda keng tarqaldi. Yuzlab odamlar oʻz shtatlaridagi oziq-ovqat xavfsizligi muammolarini hal qilish uchun ham xuddi shunday xodimlar yuborilishini xohlashlarini bildirishdi.
Mundxe yagona emas. Dehli atrofidagi Gurugram shahrida tuman shaharsozlik rejalashtiruvchisi RS Batt ham noqonuniy qurilishlar va yerlarni oʻzboshimchalik bilan egallab olishga qarshi koʻrgan choralari uchun olqishlarga sazovor boʻldi.
Ammo nima uchun bunday mulozimlar shunchaki oʻz vazifalarini bajarganlari uchun qahramon sifatida ulugʻlanadi?
Hindistonda davlat xizmatchilari odamlar har kuni bogʻliq boʻlgan koʻplab xizmatlarni — hujjatlar berishdan tortib, politsiya nazorati, oziq-ovqat xavfsizligi va sogʻliqni saqlashgacha boʻlgan sohalarni boshqaradilar. Shunga qaramay, ularning koʻpchiligi ishlarni paysalga solish, pora olish va odamlarni sarson qilishda ayblanadi.
Shu bois, biror mulozim byurokratik toʻsiqlarni yengib oʻtganday koʻrinsa, bunga juda katta ishtiyoq bilan munosabat bildiriladi.
«Normal boʻlishi kerak boʻlgan narsa istisnoga aylanib qoldi», deydi isteʼfodagi davlat xizmatchisi Kamal Kant Jasval.
Koʻpgina fuqarolar uchun ishlarning kechikishi, byurokratik toʻsiqlar va befarq munosabat shu qadar odatiy holga aylanganki, samarali boshqaruv endi gʻayrioddiy tuyulmoqda, deya qoʻshimcha qiladi u.
Koʻpgina hindistonliklar davlat idoralarini uzun tartib-taomillar, qayta-qayta borishlar va koʻpincha murojaatlarga befarq boʻlgan byurokratiya bilan bogʻlashadi.
Mundxe aynan shunday ish qilgani uchun eʼtirof etilgan birinchi mulozim emas.
Eng mashhur misollardan biri TN Seshan boʻlib, u 1990-yillarda Hindiston bosh saylov komissari sifatida qoidalarni hech qanday qoʻrquvsiz qatʼiy joriy etgani bilan tanilgan edi.
Bunday voqealar «halol» yoki «murosasiz» byurokrat tushunchasini ham tanish, ham noyob hodisaga aylantirdi.
Biroq Jasval Hindistonda minglab mulozimlar jamoatchilik eʼtiborini tortmasdan oʻz ishlarini bajarishlarini taʼkidlaydi.
«Ularning ishi fuqarolar bilan bevosita aloqani nazarda tutmasligi yoki shunchaki kamroq koʻzga tashlanishi mumkin».
Oddiy odamlar uchun esa davlat idorasiga borish koʻpincha toliqtiruvchi sinov sifatida koʻriladi.
Dehlidagi moliyaviy kompaniyada ishlovchi 43 yoshli Rajesh Singhning aytishicha, u ishini bitirish uchun uzoq kutishlarga va shikoyatlarni hal qilish uchun yanada uzoqroq jarayonlarga duch kelgan.
«24 soat davom etishi kerak boʻlgan ish shaxsiy tajribamda olti oyga choʻzilib ketdi, hatto oʻshanda ham ijobiy natijaga kafolat yoʻq edi», deydi u.
Ammo qoidalarni qatʼiy qoʻllagani uchun maqtalgan xodim, mavjud voqelikni hisobga olmasdan ularni haddan tashqari qatʼiy tatbiq etgani uchun tanqid qilinishi ham mumkin.
Hindistonning birinchi ayol IPS (Hindiston politsiya xizmati) xodimi Kiran Bedi qonun ustuvorligini taʼminlashdagi qatʼiy yondashuvi bilan tanilgan edi.
Mundxe oziq-ovqat va mehmondorchilik sohasining ayrim vakillari tomonidan nazorat tadbirlari tufayli tanqidlarga uchradi. U tanlab yoki noqonuniy chora koʻrish haqidagi ayblovlarni rad etib, tekshiruvlar dalillarga asoslanganini va litsenziyalar faqat jiddiy holatlardagina toʻxtatilishini aytdi.
Batt ham noqonuniy qurilishlarni bartaraf etgani uchun tanqidlar ostida qoldi, tanqidchilar uning choralari tanlab amalga oshirilayotgani va zaif qatlamlarga nomutanosib ravishda zarar yetkazayotganini daʼvo qilishmoqda. Bir nechta keng tarqalgan videolarda u oʻz harakatlarini qatʼiy ravishda shaharsozlik qoidalari asosida amalga oshirayotganini aytgan.
Jasvalning taʼkidlashicha, koʻcha savdogarining rastasi qonun nuqtai nazaridan noqonuniy inshoot boʻlishi mumkin, ammo u oilaning yagona daromad manbai ham boʻlishi mumkin. Millionlab odamlar ish izlab shaharlarga koʻchib oʻtadigan mamlakatda esa ruxsat etilmagan turar joylar boshpana topishning yagona yoʻli boʻlishi mumkin.
Qonun va iqtisodiyot oʻrtasidagi ushbu ziddiyat nima uchun bir xil chora ham qonuniy, ham shafqatsiz sifatida baholanishi mumkinligini tushuntirishga yordam beradi.
Byurokratlar oʻz vazifalarini bajarishda oʻzlari ham qiyinchiliklarga duch kelishadi.
Bir muddat davlat xizmatida ishlagan va rivojlanish masalalari boʻyicha koʻplab maqolalar yozgan Pushpa Sundarning aytishicha, xodimlar talablarni bajarishdan bosh tortganlarida siyosiy bosim va boshqa ishga oʻtkazilish holatlariga duch kelishlari mumkin.
«Ularning ham oilasi, karyerasi va moliyaviy majburiyatlari bor va mustaqil harakat qilish uchun bu narsalarni xavf ostiga qoʻyish favqulodda jasorat talab qiladi», deydi u.
Uning fikricha, xodimlar noqonuniy yoki nooʻrin ishlarni qilishdan bosh tortganlarida kuchliroq institutsional qoʻllab-quvvatlashga muhtoj.
Jasval oʻzi ham shunday bosimga duch kelganini eslaydi.
1974 yilda, u oʻsha paytdagi boʻlinmagan Uttar-Pradesh shtatining Uttarkashi tumani hokimi boʻlgan vaqtda, yuqori lavozimli vazir shtat qonunchilik organi saylovida nomzodini qoʻygan edi.
Uning aytishicha, u vazirning bir nechta talablarini rad etishga majbur boʻlgan, chunki ular qoidalarga zid edi. Vazir saylovda gʻolib chiqdi va Jasval «koʻp oʻtmay ishdan boʻshatish haqida buyruq» olganini aytadi.
Ammo u keyingi ish joyiga joʻnab ketayotganida, odamlar yozning issigʻida u bilan xayrlashish uchun yoʻl boʻylab bir necha kilometr masofada turishgan.
Siyosatchilar va davlat xizmatchilari oʻrtasidagi munosabatlar kamdan-kam hollarda oddiy boʻladi, deydi u.
Yaxshi lavozimlarni xohlaydigan yoki siyosiy qoʻllab-quvvatlashga bogʻliq boʻlgan koʻplab davlat xizmatchilari eng kam qarshilik koʻrsatish yoʻlini tanlashadi, siyosiy bosimga qarshi turish esa oʻz badaliga ega, deydi u.
Ijtimoiy tarmoqlar ham xodimning qanchalik tez jamoatchilik eʼtiboriga tushishini oʻzgartirdi.
Bir paytlar faqat bir tuman doirasida qolgan narsa endi bir necha soat ichida tasvirga olinishi, ulashilishi va millionlab odamlar tomonidan koʻrilishi mumkin.
«Ijtimoiy tarmoqlar mulozimni deyarli bir kechada milliy muhokama mavzusiga aylantirishi mumkin», deydi Sundar.
Mundxe bilan ham qisman shunday boʻldi, uning tekshiruv videolari oddiy nazorat tadbirlarini keng tomosha qilinadigan tomoshaga aylantirdi.
Biroq Mundxe bunga boshqacha qaraydi.
Oʻtgan oy BBC bilan suhbatda u oʻz harakatlari jamoat salomatligini saqlash istagi bilan bogʻliqligini va qoidalarga rioya qiladigan korxonalar qoʻrqadigan hech narsa yoʻqligini aytdi.
Mundxe uchun eʼtibor asosiy maqsad emas. Qoidalar allaqachon mavjud va uning vazifasi shunchaki ularni ijro etishdir.
Ammo jamoatchilikning qiziqishi faqat bir xodimdan koʻra koʻproq narsani anglatadi.
Davlatning asosiy funktsiyalari ochiq va izchil ravishda amalga oshirilganda, ular gʻayrioddiy boʻlib tuyulishi mumkin — ayniqsa, juda koʻp odamlar buning aksini kutishga oʻrganib qolgan bir paytda.