Nepalda Hindiston bilan chegarani belgilovchi kelishuv hujjatlari yo‘qolib qoldi

Nepal Hindiston bilan chegarani belgilovchi kelishuvning asl nusxalarini topa olmaganini ma’lum qildi. Bu holat Janubiy Osiyodagi ikki qo‘shni davlat o‘rtasidagi chegara nizosini yanada murakkablashtirmoqda, deb xabar berdi The Independent.

Tashqi ishlar vaziri Shisir Xanal parlamentda rasmiy kelishuv hujjatlarining Nepalda mavjudligi haqida aniq ma’lumot yo‘qligini ta’kidladi. 1816-yilda Angliya-Nepal urushida Britaniya Ost-Indiya kompaniyasi Nepal qirolligini mag‘lub etganidan so‘ng imzolangan "Sugauli" kelishuvi Nepal hududini sezilarli darajada qisqartirib, uning g‘arbiy va sharqiy hududlaridagi katta yerlarni berishga majbur qilgan. Keyinchalik bu yerlar mustaqil Hindiston tarkibiga kirgan.

Xanalning so‘zlariga ko‘ra, "Ba’zi shartnomalarga oid ayrim hujjatlar Milliy arxivda saqlanayotganini ko‘rsatadigan qaydlar bor. Lekin bizda ular haqiqiy rasmiy kelishuv ekani haqida aniq ma’lumot yo‘q".

Kelishuv hujjatlarini qidirish 2016-yilda, Nepal va Hindiston 1950-yilgi "Tinchlik va do‘stlik shartnomasi"ni ko‘rib chiqish va yangilash bo‘yicha muzokaralarni boshlaganida boshlangan edi. Nepal tomoni kelishuvning asl nusxasini ko‘rib chiqishni istagan, ammo uni topa olmagan. Shu sababli hukumat shartnomani ko‘rib chiqayotgan qo‘mitaga uning ikkinchi nusxasini taqdim etgan.

22-iyul kuni Milliy assambleyaning Vakolatli qonunchilik va boshqaruv qo‘mitasi arxivlar, kutubxonalar, muzeylar va tegishli davlat idoralarida qidiruv o‘tkazilganini, biroq "Sugauli kelishuvi" hamda 1950-yilgi shartnomaning asl nusxasi topilmaganini ma’lum qildi.

So‘nggi paytlarda Katmanduda Balendra Shah boshchiligidagi yangi hukumat chegara nizosi bo‘yicha Dehliga nisbatan keskin bayonotlar bera boshladi, bu esa Hindiston va Nepal o‘rtasidagi munosabatlarni taranglashtirdi.

Ko‘p yillik hududiy nizo Nepalning chekka g‘arbidagi Kalapani, Limpiyadhura va Lipulex hududlariga tegishli. Katmandu bu yerlarni 1816-yilgi shartnomaga ko‘ra Nepal hududi deb hisoblaydi. Ushbu kelishuvda Kali (Mahakali) daryosi chegara sifatida belgilangan. Asosiy kelishmovchilik daryoning qayerdan boshlanishi bilan bog‘liq bo‘lib, tomonlar har xil tarixiy xaritalar va talqinlarga tayanmoqda. Dehli va Pekin an’anaviy Kaylash-Mansarovar ziyoratgohini tiklash uchun nizo ostidagi Lipulex savdo yo‘lini qayta ochishga kelishib olganidan so‘ng vaziyat yanada keskinlashdi.

Balendra Shah Nepal ham Hindiston hududiga bostirib kirganini da’vo qildi. Bu bayonot vaziyatni yanada chigallashtirdi, chunki odatda Nepal o‘zining katta qo‘shnisini yerlarini egallab olishda ayblar edi. "Yaqinda, faqat bosh vazir bo‘lganimdan keyin bilgan bir fakt sizni ajablantirishi mumkin. Faqat Hindiston emas, balki Nepal ham ko‘plab joylarda Hindiston hududiga bostirib kirgan", dedi yangi rahbar parlamentga birinchi rasmiy murojaatida.

Ushbu fikrlar nepallik deputatlarning g‘azabiga sabab bo‘ldi. Ular bosh vazirdan o‘z so‘zlarini qaytarib olishni talab qildi. Tashqi ishlar vaziri Nepal barcha shartnoma va bitimlarni milliy manfaatlariga mos ravishda ko‘rib chiqishini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Katmanduda 655 ta shartnoma va bitim bor, shundan 412 tasi qo‘shni davlatlar bilan tuzilgan ikki tomonlama bitimlar hisoblanadi.