Nega ob-havo o‘zgarganda o‘zimizni yomon his qilamiz?

**Nega ob-havo o‘zgarganda o‘zimizni yomon his qilamiz?**

Momaqaldiroqdan oldin bosh og‘rig‘i, jaziramada holsizlik, havo keskin soviganda esa uyquchanlik — ko‘pchilik bu holatlarni ob-havo o‘zgarishi bilan bog‘laydi. Ammo atmosfera bosimi va harorat rostdan ham inson ahvoliga ta’sir qilishi mumkinmi?

**Ob-havoga bog‘liqlik nima va nima uchun paydo bo‘ladi?**

Ob-havoga bog‘liqlik kasallik emas, balki odamning ob-havo o‘zgarishlari bilan bog‘laydigan alomatlarining umumiy nomidir. Kimdadir yomg‘irdan oldin bosh og‘risa, boshqalarda charchoq, asabiylik yoki uyqu buzilishi kuzatiladi.

Mutaxassisga ko‘ra, ob-havo organizm uchun qo‘shimcha yuklama bo‘lishi mumkin. Harorat, namlik va atmosfera bosimi o‘zgarganda, tana yangi sharoitga moslashishga majbur bo‘ladi. Odatda bu jarayon sezilmaydi, biroq ayrim surunkali kasalliklar yoki uyqu yetishmasligi bo‘lsa, noxush sezgilar kuchayishi mumkin.

Shu bilan birga, ahvolning har qanday yomonlashuvi ham ob-havo bilan bog‘liq bo‘lavermaydi. Oddiy ob-havoga bog‘liqlik ortida ba’zan migren, uyqu buzilishi yoki shifokor ko‘rigini talab qiladigan boshqa holatlar yashiringan bo‘lishi mumkin.

**Issiq va sovuq organizmga qanday ta’sir qiladi?**

Issiq havoda teri qon tomirlari kengayadi va organizm o‘zini sovitish uchun faolroq terlay boshlaydi. Ter bilan birga suyuqlik ham yo‘qoladi, shuning uchun jaziramada holsizlik, bosh aylanishi va yurak urishining tezlashishi kuzatilishi mumkin.

Havo soviganda esa aksincha jarayon yuz beradi: qon tomirlari torayib, issiqlikni saqlashga yordam beradi. Shu sababli puls va arterial qon bosimi o‘zgarishi mumkin.

Ayniqsa, gipertoniya, yurak kasalliklari va boshqa surunkali xastaliklari bor odamlar o‘z holatiga e’tiborli bo‘lishlari kerak. Yuqori harorat yurak-qon tomir tizimiga tushadigan yukni oshirishi, ayrim dorilar esa organizmning issiqqa sezgirligini kuchaytirishi mumkin.

**Nega yomg‘irdan oldin bosh og‘riydi?**

Ba’zi odamlarda ob-havo o‘zgarishi haqiqatan ham migren xurujlarini qo‘zg‘atishi mumkin. Ehtimoliy sabablar orasida atmosfera bosimining o‘zgarishi, yuqori harorat va suvsizlanish bor. Biroq bir odamda bosh og‘rig‘ini keltirib chiqaradigan holat boshqasiga umuman ta’sir qilmasligi mumkin.

Qo‘shimcha omillar ham muhim. Masalan, odam bir kun oldin yaxshi uxlamagan, stressga tushgan yoki kam suv ichgan bo‘lsa, o‘zini yomon his qilish ehtimoli oshadi.

Yomg‘ir yog‘ishidan oldin albatta bo‘g‘imlar og‘riydi degan keng tarqalgan fikr esa ilmiy jihatdan to‘liq tasdiqlanmagan.

2024-yilda tadqiqotchilar 15 mingdan ortiq kishi qatnashgan 11 ta tadqiqot ma’lumotlarini tahlil qildi. Ular harorat, namlik, atmosfera bosimidagi o‘zgarishlar bilan tizza yoki bel og‘rig‘i o‘rtasida ishonchli bog‘liqlik topishmadi. Podagra bundan mustasno: issiq va quruq ob-havo kasallik xuruji xavfini oshirishi mumkin.

**Nega ob-havo o‘zgarganda charchoq paydo bo‘ladi?**

Ba’zan ob-havo o‘zgarishi bosh og‘rig‘i emas, balki holsizlik hissi bilan namoyon bo‘ladi. Hatto yetarlicha dam olgandek tuyulsa ham, ishga diqqatni jamlash qiyinlashadi, odatiy yumushlar esa ko‘proq kuch talab qiladi.

Inson holatiga issiq havo, suyuqlik yetishmasligi va uyqu buzilishlari ta’sir qilishi mumkin. Masalan, dim xonada to‘yib uxlash qiyinroq, uyqusiz tundan keyin esa charchoq ancha sezilarli bo‘ladi.

Ba’zi ozuqa moddalari, jumladan temir va B guruhi vitaminlari yetishmasligi ham holsizlik va ish qobiliyatining pasayishi bilan kechishi mumkin. Shu sababli doimiy charchoqni faqat ob-havo bilan izohlash to‘g‘ri emas.

**Ob-havo o‘zgarganda ahvolni qanday yengillashtirish mumkin?**

Tashqi omillar ta’sirini butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi, ammo bir nechta oddiy odatlar organizmga harorat o‘zgarishlarini yengilroq o‘tkazishga yordam beradi.

**Uyqu rejimiga rioya qiling**

Taxminan bir vaqtda uxlashga yotish va uyg‘onishga harakat qiling. Issiq kunlarda imkon qadar yotoqxonada qulay haroratni saqlang.

**Suv ichishni unutmang**

Issiqda terlash sabab suyuqlikka ehtiyoj ortishi mumkin. Agar shifokor suyuqlik miqdorini cheklashni tavsiya qilgan bo‘lsa, uning ko‘rsatmalariga amal qiling.

**O‘rtacha jismoniy faollik bilan shug‘ullaning**

Sayr qilish va boshqa maqbul mashqlar umumiy salomatlikni saqlashga yordam beradi. Jazirama issiqda mashg‘ulotlarni ertalab yoki kechqurun bajarish ma’qul.

**Salomatlik kundaligini yuriting**

Bir-ikki oy davomida noxush alomatlar qachon paydo bo‘lganini, ob-havo qanday bo‘lganini, qancha uxlaganingizni va o‘zingizni qanday his qilganingizni yozib boring. Bu takrorlanuvchi qonuniyatlarni payqash va ularni shifokor bilan muhokama qilishni osonlashtiradi.

Avvalo, ratsioningiz xilma-xilligiga e’tibor bering. Unda oqsil, temir, vitaminlar va boshqa zarur ozuqaviy moddalar manbalari bo‘lishi kerak. Agar tanqislikka shubha bo‘lsa, qo‘shimchalarni shifokor bilan birga, individual tarzda tanlash lozim. Masalan, magniy, B2 vitamini va koenzim Q10 migrenning oldini olish vositasi sifatida o‘rganilgan. Ayrim tadqiqotlar ularning ehtimoliy foydasini ko‘rsatmoqda, biroq ularni bosh og‘rig‘i bo‘lgan barcha odamlarga tavsiya qilish uchun dalillar hali yetarli emas.

Faqat yomg‘ir oldidan o‘zingizni yomon his qilganingiz uchun magniy, omega-3 yoki boshqa qo‘shimchalarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilish kerak emas. Ular surunkali kasalliklarni davolash o‘rnini bosa olmaydi, ba’zilari esa dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin.

**Shifokorga qachon murojaat qilish kerak?**

Agar bosh og‘rig‘i, holsizlik yoki bosh aylanishi muntazam bezovta qilsa, ularni darhol ob-havoga bog‘lash kerak emas. Ayniqsa, alomatlar birinchi marta paydo bo‘lsa, kuchaysa yoki kundalik hayotga xalaqit bersa, tibbiy yordamga murojaat qilish juda muhim.

To‘satdan va noodatiy kuchli bosh og‘rig‘i, ko‘krak qafasidagi og‘riq, kuchli hansirash, hushdan ketish yoki insult belgilari shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.

Asosiysi, ob-havo o‘zgarishlari inson ahvoliga ta’sir qilishi mumkinligini, ammo har qanday noxush his-tuyg‘ular uchun universal izoh bo‘lib qolmasligi kerakligini yodda tutish lozim. Agar organizm muntazam ravishda xavotirli signallar bersa, navbatdagi ob-havo bashoratiga moslashishga urinishdan ko‘ra, ularning sababini aniqlagan ma’qul.