«Narx oshirib koʻrsatilmagan». «Oʻzbekneftgaz» — Boysundagi avariyani bartaraf etish boʻyicha shartnoma haqida

«Qimmatlashtirib koʻrsatish yoʻq». «Oʻzbekneftgaz» — Boysundagi avariyani bartaraf etish shartnomasi haqida

«Oʻzbekneftgaz» davlat neft-gaz kompaniyasi maxfiylik toʻgʻrisidagi bitimni roʻkach qilib, Surxondaryo viloyatining Boysun tumanidagi «Mustaqillikning 25 yilligi» (M-25) gaz konida sodir boʻlgan avariyani bartaraf etish boʻyicha Xitoyning CCDC kompaniyasi bilan tuzilgan shartnoma qiymatini ochiqlamadi.

Bu haqda «Oʻzbekneftgaz» vakillari 27 oktyabr kuni oʻtkazilgan matbuot anjumanida jurnalistlarning M-25 konida 2024 yilning sentyabr oyidan beri davom etayotgan va tarkibida vodorod sulfidi yuqori boʻlgan gaz chiqishiga sabab boʻlgan avariyani bartaraf etish jarayoni haqidagi savollariga javob berar ekan, maʼlum qilishdi.

Kompaniya bosh geologi Nodir Muhiddinov maʼlum qilishicha, avariya holatini bartaraf etish uchun murakkab neft va gaz quduqlari bilan ishlash tajribasiga ega boʻlgan bir qancha xorijiy kompaniyalarning takliflari koʻrib chiqildi.

«Biz shu kabi muammolarni hal qilish bilan shugʻullanuvchi bir nechta texnologik jihatdan kuchli kompaniyalar bilan muzokaralar oʻtkazdik. Ular orasida AQSh, Xitoy va Rossiya kompaniyalari bor edi. Biz ushbu kompaniyalar tomonidan taklif qilingan turli texnik yechimlarni koʻrib chiqdik», — dedi u.

Pudratchini tanlashda texnologik xavflar, taklif etilayotgan yechimning ishonchliligi, ishlarni bajarish muddatlari, qiymati va shu kabi avariyalarni bartaraf etish tajribasi hisobga olindi.

Muhiddinovning soʻzlariga koʻra, «Oʻzbekneftgaz» mutaxassislari va jalb qilingan konsultantlar CNPC davlat korporatsiyasi tarkibiga kiruvchi Xitoyning CCDC kompaniyasi taklifini eng maqbul deb topdilar.

«Asosiy mezonlar texnologik yechimning maqbulligi, muddatlar, xavflar va taklif qilingan narx boʻldi. Eng muhimi — kompaniyaning shu kabi avariyalarni, jumladan, yon-atrofdagi hududlardagi analogik sharoitlarga ega konlarda bartaraf etish tajribasidir», — deb tushuntirdi bosh geolog.

Jurnalistning «Oʻzbekneftgaz» avariya oqibatlarini bartaraf etgani uchun Xitoy kompaniyasiga qancha toʻlaydi, degan savoliga davlat kompaniyasi vakillari summani ochiqlashdan bosh tortishdi.

«Qiymat — bu maxfiy maʼlumot. Ikki kompaniya oʻrtasida maʼlumotlarni oshkor qilmaslik toʻgʻrisida bitim (NDA) imzolangan. Shu sababli, har qanday raqamlarni oshkor qilishdan oldin biz boshqa tomonning roziligini olishimiz kerak», — deb tushuntirdi «Oʻzbekneftgaz» boshqaruvi raisining qayta ishlash boʻyicha oʻrinbosari Abrorjon Xudoyberganov.

Shu bilan birga, «Oʻzbekneftgaz» vakillari ishlar allaqachon boshlanganini, jumladan, zarur texnikalarni yetkazib berish ketayotganini taʼkidladilar.

U, shuningdek, pudratchini tanlashda nafaqat texnik parametrlar, balki moliyaviy shartlar ham hisobga olinganiga ishonchi komilligini bildirdi.

«Bu yerda hech qanday sunʼiy ravishda narxni oshirib koʻrsatish yoʻqligiga amin boʻlishingiz mumkin. Qaror barcha zarur ekspertizalardan oʻtib, tegishli davlat tashkilotlarining xulosalari olingandan soʻng qabul qilingan», — dedi Xudoyberganov.

Kompaniya matbuot kotibi Moʻmin Ibodovning soʻzlariga koʻra, «Oʻzbekneftgaz» boshqaruvi raisi Abdugʻani Sanginov pudratchilarning takliflarini narxi yoki boshqa talablarga javob bermagani sababli bir necha bor qayta koʻrib chiqishga yuborgan.

Kompaniyada taʼkidlanishicha, asosiy vazifa avariya oqibatlarini imkon qadar tezroq bartaraf etish va konni keyinchalik oʻzlashtirish uchun sharoit yaratish boʻlib qolmoqda.

Eslatib oʻtamiz, 2026 yilning iyun oyida «Oʻzbekneftgaz» boshqaruvi raisi Abdugʻani Sanginov M-25 konidagi avariyani toʻliq bartaraf etish 2027 yilning birinchi yarmida rejalashtirilayotganini maʼlum qilgan edi.

Uning soʻzlariga koʻra, buning uchun qoʻshimcha toʻrtta quduq burgʻilash kerak. Xitoyning CCDC kompaniyasi xorijiy kompaniyalarning takliflari oʻrganib chiqilgach jalb qilingan.

Sanginov, shuningdek, xitoylik hamkorlar bilan hisob-kitoblar pul mablagʻlari bilan amalga oshirilishini, toʻlov sifatida tabiiy resurslarni topshirish nazarda tutilmaganini taʼkidlagan edi.

2026 yil 15 avgust kuni «Oʻzbekneftgaz» Kofrun qishlogʻi yaqinidagi 604-sonli avariya qudugʻini yopish boʻyicha amaliy ishlar rasman boshlanganini eʼlon qildi. Tadbirda kompaniya boshqaruvi raisi Abdugʻani Sanginov, Boysun tumani hokimi Bahodir Shukurov va CNPC vakillari ishtirok etdi. Mahalliy aholiga avariyani bartaraf etish boʻyicha oylik ishlar rejasi taqdim etildi.

Oʻshanda eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, 2026 yil oxirigacha konga Xitoydan 40 birlikdan ortiq maxsus texnika va burgʻilash uskunalari yetkazib berilishi rejalashtirilgan. Shuningdek, yuqori bosim va sezilarli darajada vodorod sulfidi mavjud boʻlgan gaz bilan ishlashga moslashtirilgan uskunalarni boshqa mamlakatlardan yetkazib berish nazarda tutilgan.

Burgʻilash ishlarini 2027 yilning yanvar oyida boshlash, avariyani bartaraf etishni esa 2027 yilning iyul oyigacha yakunlash rejalashtirilgan edi.

20 oktyabr kuni Sanginov CNPC rahbariyati bilan ishlarning borishini muhokama qildi. Uchrashuv haqidagi xabarda nazoratsiz gaz chiqishini toʻxtatish uchun maxsus quduqlarni burgʻilash nazarda tutilgani qayd etilgan.

FVV maʼlumotlariga koʻra, bunga texnologik jarayonning buzilishi sabab boʻlgan. Vujudga kelishi mumkin boʻlgan xavf sababli yaqin atrofdagi aholi punktlari yashovchilari evakuatsiya qilindi.

15 sentyabr kuni konda burgʻilash ishlarini olib borgan Eriell kompaniyasi quduqni boʻgʻish (jipslash) ishlari yakunlanganini maʼlum qildi. Avariyani bartaraf etishga Rossiya va AQShdan mutaxassislar jalb qilingan edi. Biroq 17 sentyabr kuni yuqori bosim ostida vodorod sulfidining qayta chiqishi sodir boʻldi. Avariya oqibatida toʻrt kishi — pudrat tashkiloti xodimlari halok boʻldi. Yana bir nechta xodim jarohat oldi va tibbiy yordam soʻrab murojaat qildi.

Oʻshanda energetika vaziri boʻlgan Joʻrabek Mirzamahmudov avariyani bartaraf etishning murakkabligini konning xususiyatlari bilan tushuntirgan edi.

M-25 konida qatlam bosimi 65 MPa ga (650 atmosfera atrofida), harorat esa 150 darajaga etadi. Gaz tarkibida koʻp miqdorda vodorod sulfidi va karbonat angidrid gazi mavjud boʻlib, bu yuqori harorat, bosim va korroziyaga chidamli maxsus uskuna va materiallardan foydalanishni talab qiladi.

Keyinchalik konda bir necha bor yangi gaz chiqishlari va yongʻinlar qayd etildi. 2025 yilning mart oyida 202-sonli quduqda vodorod sulfidi chiqishi sodir boʻldi, shundan soʻng gaz atmosferaga tarqalishining oldini olish uchun yoqib yuborildi.

«Mustaqillikning 25 yilligi» (M-25) koni mamlakatdagi eng yirik oʻzlashtirilmagan gaz konlaridan biri hisoblanadi. Uning zaxiralari ilgari 150 milliard kub metrdan ortiq tabiiy gazga baholangan. Zaxiralarning salmoqli qismi tarkibida vodorod sulfidi va karbonat angidrid gazining yuqori kontsentratsiyasini saqlaydi.

2017 yilda Oʻzbekiston hukumati Surxondaryo viloyatida konni qoʻshimcha qidirish va oʻzlashtirish, shuningdek, gazni qayta ishlash majmuasini qurish boʻyicha investorlar konsortsiumi bilan mahsulotni taqsimlash toʻgʻrisidagi bitimni imzoladi.

Loyihaning umumiy qiymati 5,8 milliard dollarga baholangan, jumladan, yiliga 5 milliard kub metr gaz quvvatiga ega gazni qayta ishlash majmuasi qurilishi uchun 2,9 milliard dollar ajratilgan. Loyiha operatori Surhan Gas Chemical Operating Company hisoblanadi. Burgʻilash ishlarini Eriell amalga oshirdi, gazni qayta ishlash majmuasi va infratuzilmani qurish esa Enter Engineering kompaniyasiga topshirildi.

2023 yil noyabr oyida eʼlon qilingan maʼlumotlarga koʻra, konni oʻzlashtirishga 1,45 milliard dollarga yaqin investitsiya kiritilgan, 20 ta quduq burgʻilangan, ulardan 11 tasi sinovdan oʻtgan.

2026 yil fevral oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chogʻida prezident Shavkat Mirziyoyev avariya holatini bartaraf etish uchun texnologik yechim topilganini maʼlum qilgan edi. «Biz avariyani ham toʻxtatamiz, Surxondaryo iqtisodiyotiga kuchli turtki beradigan loyihani ham ishga tushiramiz», — degan edi oʻshanda davlat rahbari.

Xitoylik mutaxassislarni jalb qilgan holda ishlar boshlangani va avariyani bartaraf etishning eʼlon qilingan muddatlariga qaramay, ushbu oqibatlarni bartaraf etish qiymati nomaʼlumligicha qolmoqda. shuningdek, 2024 yil sentyabr oyidan beri avariya ishlariga qilingan umumiy xarajatlar va yoʻqotilgan gaz hajmining bahosi ham eʼlon qilinmagan.