MIT tadqiqoti Oʻzbekiston va Markaziy Osiyoning AI developmenti (SI rivojlanishi)ga tayyorligini baholadi

MIT tadqiqoti Oʻzbekiston va Markaziy Osiyoning sunʼiy intellektni rivojlantirishga tayyorligini baholadi

Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universitetida Markaziy Osiyo va Kavkaz mamlakatlarining sunʼiy intellektni rivojlantirishga tayyorligiga bagʻishlangan tadqiqot yakunlari taqdim etildi.

Maʼruza Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston va Ozarbayjonni qamrab oladi hamda mintaqaning yagona metodologiya boʻyicha amalga oshirilgan birinchi kompleks baholanishi boʻldi.

The Next AI Frontier: Central Asia and the Caucasus in the Global Technology Shift tadqiqoti MIT Kuo Sharper Center tomonidan tayyorlandi. Shu nomdagi munozarada markazning tadqiqotlar boʻyicha direktori Shamil Ibragimov maʼruza bilan chiqish qildi.

Tadqiqot ustidagi ishlar 2026 yilning aprel oyida boshlangan. Dastlabki xulosalar 2026 yil 22 sentyabrda Toshkentda oʻtkazilgan ICT Week Uzbekistan 2026 tadbirida eʼlon qilingan edi.

Mualliflar soʻnggi uch yilda mintaqa mamlakatlarining SI sohasidagi sezilarli ilgarilashini taʼkidlamoqdalar. Biroq, texnologik ambitsiyalar hozircha infratuzilma imkoniyatlarini ortda qoldirmoqda. Asosiy cheklovlar orasida hisoblash quvvatlarining tanqisligi va ishonchli energiya taʼminotiga boʻlgan ehtiyoj qayd etilgan.

Tadqiqotga koʻra, beshta mamlakatning barchasi sunʼiy intellektni tartibga solishni qonunchilik darajasida mustahkamladi, ushbu yoʻnalish uchun javobgarlik esa barcha davlatlarda kamida vazirlik darajasida turadi. Oʻzbekistonda SIga oid normalar amaldagi qonunchilikka kiritilgan.

Shu bilan birga, mintaqa ilgarigidek Frankfurt, Dehli va Dubaydagi maʼlumotlarni qayta ishlash markazlariga ega xorijiy bulutli platformalarga tayanadi. Agar uch yil oldin mintaqada grafik protsessorlardagi (GPU) hisoblash quvvatlari mavjud boʻlmagan boʻlsa, endi bu yerda dunyoning TOP500 reytingiga kiritilgan uchta superkompyuter ishlamoqda.

Ibragimovning baholashicha, yaqin bir-ikki yil ichida ilgʻor chiplarga kirish va energetika infratuzilmasini taʼminlash boʻyicha qabul qilinadigan qarorlar mintaqaning keyingi oʻn yillikdagi texnologik rivojlanishini belgilab berishi mumkin.

2021–2025 yillarda mintaqa mamlakatlari sunʼiy intellekt boʻyicha 4 278 ta ilmiy ish nashr etdi. Ushbu davrdagi nashrlarning yillik hajmi besh baravardan koʻproqga oshdi.

Ilmiy tadqiqotlar sifati ham ortib bormoqda: maqolalarning 42 foizi birinchi kvartil jurnallarida chiqmoqda, mintaqaning tsitata keltirishning tortib olingan indeksi esa dunyo boʻyicha oʻrtacha 1,0 koʻrsatkichida 1,5 ni tashkil etmoqda.

Shu bilan birga, ommaviy oʻqitish hozircha asosan kalta masofaviy kurslar bilan cheklangan. Tadqiqot mualliflarining fikricha, keyingi bosqich nafaqat mavjud SI vositalaridan foydalana oladigan, balki yangi modellarni yarata oladigan mutaxassislarni chuqurlashtirilgan tayyorlash boʻlishi kerak.

Tadqiqot 650 ta startap va xodimlari soni 100 nafardan ortiq boʻlgan 103 ta kompaniyani qamrab oldi.

Soʻrovda qatnashgan startaplarning 80% ga yaqini oʻzlarini sunʼiy intellekt sohasida ishlaydigan kompaniyalar sirasiga kiritadi. 2023 yilda yoki undan keyin tashkil etilgan korxonalar orasida ushbu koʻrsatkich 81% ga yetadi.

Shu bilan birga, startaplarning 84 foizi GPU tanqisligini boshdan kechirmoqda, 71 foizi esa xorijiy bulutli platformalardan foydalanadi.

Yirik kompaniyalar orasida 68 foizi hozircha SIni qoʻllash imkoniyatlarini oʻrganmoqda yoki pilot loyihalarni amalga oshirmoqda. Va faqat 3 foizi sunʼiy intellektni oʻz faoliyatining asosiga aylantirgan, yarmiga yaqinida esa uni joriy etish boʻyicha aniq strategiya mavjud emas.

Ibragimov startaplar faolligi va yirik kompaniyalar tomonidan boʻlgan talab oʻrtasidagi farqni mintaqani rivojlantirish uchun asosiy imkoniyatlardan biri deb atadi.

U shuningdek mintaqaviy integratsiyani mustahkamlashga chaqirdi. Uning baholashicha, alohida mamlakatlar bozorlari nisbatan kichik, vaholanki yagona mintaqaviy makon koʻproq investitsiyalarni jalb qilishga qodir. Markaziy Osiyo va Kavkazning afzalliklari orasida qayta tiklanuvchi energetika potentsiali, Yevrosiyo markazidagi geografik joylashuvi va nisbiy barqarorlik qayd etilgan.

Tadqiqotning alohida boʻlimi Oʻzbekiston koʻrsatkichlariga bagʻishlangan. Mamlakatning sunʼiy intellekt boʻyicha ilmiy nashrlari soni 2021 yildagi 26 tadan 2025 yilda 861 tagacha — 27 baravardan koʻproqga oshdi. Ushbu koʻrsatkich boʻyicha Oʻzbekiston 2025 yilda 579 ta ish nashr etilgan Qozogʻistonni ortda qoldirdi. Ikki mamlakat hissasiga Scopus’da indekstsiyalanadigan mintaqadagi taqriz qilinadigan ilmiy maqolalarning 82 foizi toʻgʻri keladi.

2026 yilning iyul oyida Toshkentda Raqamli texnologiyalar vazirligi boshqaruvida boʻlgan Digital Government National Supercomputer oʻz ishini boshladi. U TOP500 reytingiga kirdi. Birinchi oyda tizimning yuklanishi taxminan 90% ga yetdi, 2027 yilga borib esa uning hisoblash quvvatini uch baravarga oshirish rejalashtirilmoqda.

Oʻzbekiston shuningdek mintaqaviy onlayn-taʼlimda salmoqli ulushni egallaydi. Beshta mamlakatdagi Coursera’ning 4,7 mln tinglovchisidan 3,4 mlni Oʻzbekiston hissasiga toʻgʻri keladi. Raqamli koʻnikmalarni rivojlantirish boʻyicha asosiy tashabbuslar orasida tadqiqot mualliflari One Million Uzbek Coders dasturini ajratib koʻrsatdilar.

Xususiy sektorda soʻrovda qatnashgan oʻzbekistonlik startaplarning 79 foizi oʻzlarini sunʼiy intellekt sohasidagi kompaniyalar sirasiga kiritadi.

Mamlakat energetikasida elektr energiyasini uzatish va taqsimlashdagi yoʻqotishlar 5% ni tashkil etadi — bu koʻrib chiqilayotgan davlatlar orasida eng past koʻrsatkichdir. Bundan tashqari, Oʻzbekistonda DataVolt va LinkWise maʼlumotlarni qayta ishlash markazlari loyihalari eʼlon qilingan.

Tadqiqotda IT Park Uzbekistan Qozogʻistondagi Astana Hub va Qirgʻizistonning Yuqori texnologiyalar parki bilan bir qatorda mintaqaga texnologik kompaniyalarni jalb qilishning asosiy vositalaridan biri deb atalgan.

Bunday maydonchalar rezidentlari soliq imtiyozlariga ega boʻladilar. Oʻzbekistonda shuningdek xorijiy investorlar va texnologik kompaniyalarga moʻljallangan Enterprise Uzbekistan maxsus huquqiy hududi rivojlanmoqda.

IT Park maʼlumotlariga koʻra, 2026 yilning birinchi yarmida uning ekotizimida 607 ta yangi eksportga yoʻnaltirilgan rezident paydo boʻldi — bu oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 177% ga koʻpdir. Xorijiy kapitalga ega yangi rezidentlar soni 297 taga yetdi va 154% ga oshdi. Ekotizimda jami 1 200 dan ortiq xorijiy kapitalga ega kompaniya mavjud.

Ekotizim kompaniyalari 75 ta mamlakatda taqdim etilgan. Eng koʻp yangi xorijiy rezidentlar AQShdan kelgan.

Umumiy hisobda IT Park’ning 1 200 ta rezidenti xizmatlar va raqamli mahsulotlarni 102 ta mamlakatga eksport qilmoqda. Taqqoslash uchun, 2017 yilda bunday kompaniyalar sakkizta edi. Eksportchilarning hozirgi sonidan 315 tasi Oʻzbekiston hududlarida ishlamoqda.

Shimoliy Amerika eng yirik eksport bozori boʻlib qolmoqda, unga eksportning 54 foizi toʻgʻri keladi.

Tadqiqotning Nyu-Yorkdagi taqdimoti IT Park Uzbekistan’ning mamlakat texnologik potentsialini amerikalik investorlar va hamkorlar orasida ilgari surish boʻyicha ishining bir qismi boʻldi.

Tashkilot maʼlumotlariga koʻra, ushbu davr mobaynida u 600 dan ortiq innovatorlarni, shu jumladan 67 ta mamlakatdan 400 dan ortiq stipendiatlarni qoʻllab-quvvatladi. Uning stipendiatlari tomonidan asos solingan kompaniyalar 17 milliondan ortiq mijozlarga xizmat koʻrsatadi.