Mirziyoyev kambagʻallikni qisqartirish tizimini oʻzgartirishni topshirdi

Mirziyoyev kambagʻallikni qisqartirish tizimini qayta koʻrib chiqish boʻyicha topshiriq berdi

Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida kambagʻallikni qisqartirish va aholi daromadlarini oshirish borasidagi ishlarni yangi bosqichga olib chiqish masalalari muhokamasiga bagʻishlangan yigʻilish boshlandi.

Yil boshida respublikada kambagʻallik darajasi 5,8 foizgacha pasaygan, ehtiyojmandlar soni esa 2,2 million kishini tashkil etgan edi. Hozirda bu koʻrsatkich 1,5 million kishigacha kamaydi.

Toʻgʻri yoʻlga qoʻyilgan ishlar tufayli 49 ta tuman va 3 429 ta mahalla ishsizlik va kambagʻallikdan xoli hududlarga aylanayotgani taʼkidlandi.

Shu bilan birga, qolgan 159 ta tuman va shaharda, shuningdek, 5 536 ta mahallada masʼul shaxslar faoliyatining natijadorligi pastligi tanqid qilindi.

Davlat rahbari barcha hududlarga bir xil vakolat, resurs va imkoniyatlar berilganini taʼkidlab, ulardan samarali foydalanish zarurligini koʻrsatib oʻtdi.

Yigʻilishda joylarda natijalar yoʻqligining asosiy sabablari koʻrib chiqildi.

«Mahalla yettiligi» faoliyatiga masʼul boʻlgan rahbarlar viloyat, tuman, shahar va mahalla darajasidagi xodimlarga qabul qilingan qarorlar ijrosi boʻyicha aniq topshiriqlar bermayotgani qayd etildi.

Shuningdek, ayrim rahbarlar yaratilgan sharoitlardan toʻgʻri foydalanishni va «yettilik» ishini xolisona baholashni bilmasligi koʻrsatib oʻtildi.

Tuman va mahallalarda kambagʻallik va ishsizlikni qisqartirishga masʼul xodimlarning sustkashlikka yoʻl qoʻyayotgani va masʼuliyatni oʻz zimmasiga olishdan qoʻrqayotgani ham tanqid qilindi.

Kambagʻallikni qisqartirish borasida 50 yillik tajribaga ega boʻlgan Xitoy ham davr talablarini inobatga olgan holda quyi boʻgʻinga doimiy ravishda aniq koʻrsatmalar yetkazib turishi taʼkidlandi.

«Oxirgi uch yilda mahallalardagi tadbirkorlik loyihalariga 314 trillion soʻmlik resurs yoʻnaltirildi. Biroq kreditlarning kambagʻallikni qisqartirishga taʼsiri hamma tumanda ham bir xil sezilayotgani yoʻq», — dedi davlat rahbari.

Yigʻilishda ajratilgan kredit resurslari samaradorligi tumanlar kesimida qiyosiy baholandi.

Oʻtgan davrda Sharof Rashidov va Qarshi tumanlariga bir xil miqdorda — 2,3 trillion soʻmdan kredit resurslari ajratilgan.

Sharof Rashidov tumanida ushbu mablagʻlar hisobidan 30 ming kishi kambagʻallik toifasidan chiqarilgan. Oʻrtacha bir kishiga 78 million soʻm toʻgʻri kelgan. Qarshi tumanida esa 13 ming ehtiyojmand aholining turmush sharoiti yaxshilangan boʻlib, bunda bir kishiga oʻrtacha 176 million soʻm sarflangan.

Qamashi va Pskent tumanlariga 1,1 trillion soʻmdan kredit ajratilgan. Qamashi tumanida 28 ming kishi kambagʻallik toifasidan chiqarilgan boʻlsa, Pskentda bu koʻrsatkich bor-yoʻgʻi 4,5 ming kishini tashkil etgan.

Shunday holat Gʻuzor, Nishon, Muborak, Yangiqoʻrgʻon, Toyloq, Boysun, Oltinsoy, Bandixon, Beshariq va Fargʻona tumanlarida, shuningdek, Nurafshon, Bekobod va Yangioʻl shaharlarida ham kuzatilmoqda.

Pskent tumanida bir kishini kambagʻallikdan chiqarish uchun 250 million soʻm kredit mablagʻi toʻgʻri kelayotgani qayd etildi. Vaholanki, boshqa hududda xuddi shuncha summaga sanoatda doimiy va yuqori daromadli ish oʻrni yaratilmoqda.

Davlat rahbari odamlarni ish bilan taʼminlash uchun mavjud resurslardan samarali foydalanishga bilimi yoki qobiliyati yetmayotgan ayrim hududlar rahbarlarini tanqid qildi.

Ular zamonaviy iqtisodiyotda yuz berayotgan tebranishlar va shiddatli oʻzgarishlarni toʻliq anglab yetmayotgani taʼkidlandi.

Oxirgi bir yilda hududlarda 86 mingta kichik korxona tashkil etilgan boʻlsa-da, ularning 15 mingtasi yoki 17 foizi faoliyatini toʻxtatgan.

Shuningdek, bankdan kredit olib, biznesini yoʻlga qoʻya olmagan 62 ming kishi ularni qaytarishda qiyinchiliklarga duch kelayotgani qayd etildi.

Buning sabablaridan biri sifatida faqatgina 1 mingta mahalladagi hokim yordamchilari va bank xodimlari «loyihaviy yondashuv» asosida ishlashni bilishi koʻrsatildi.

Prezident topshirigʻiga koʻra, iqtisodiy blokning barcha rahbarlari Xorazm viloyatida qolib, kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha ish uslublarini oʻzgartirish uchun tahlil oʻtkazdilar.

Ikki hafta davomida viloyatdagi 81 ming nafar kam taʼminlangan aholi yoki 19 mingta oilaning ahvoli oʻrganildi. Ushbu oilalarda 12 ming nafar ishsiz va 10 ming nafar past daromadli kishi borligi aniqlandi.

Hozirgi vaqtda Xorazm viloyati tadbirkorlari qurilish sohasi uchun 4 ming, xizmat koʻrsatish sohasi uchun 3 ming va sanoat uchun 2,5 ming ishchi izlamoqda.

Masʼul shaxslar zimmasiga korxonalar ehtiyojlarini hisobga olgan holda ishsiz va kam taʼminlangan fuqarolarni kasb-hunarga oʻqitish va keyinchalik ularni ishga joylashtirish imkoniyatlaridan foydalanish vazifasi qoʻyildi.

Mavjud boʻsh ish oʻrinlari va kasbiy tayyorgarlik imkoniyatlari hisobidan kam taʼminlangan oilalardan boʻlgan 10–15 ming nafar aholining daromadlarini oshirish mumkinligi taʼkidlandi.

Xorazm viloyatidagi kam taʼminlangan oilalarni oʻrganish davomida ularda 48 ming nafar bola istiqomat qilayotgani ham aniqlandi.

Shu bilan birga, masʼul shaxslarda ushbu bolalar bilan yakka tartibda ishlash va ularni kasb-hunarga erta jalb qilish boʻyicha maxsus dastur mavjud emas.

Viloyatning har bir tumanida kamida 1–2 tadan texnikum va 4–5 tadan oʻquv markazi faoliyat koʻrsatayotgani qayd etildi.

Yoshlar yetakchilari, hokim yordamchilari va xotin-qizlar faollari zimmasiga maktablar, texnikumlar va oʻquv markazlarida kam taʼminlangan oilalar farzandlari uchun qoʻshimcha toʻgaraklar tashkil etish vazifasi yuklatildi.

Xorazm viloyatida kam taʼminlangan oilalardan boʻlgan 10 mingdan ortiq ayol bola parvarishi bilan band. Shu bilan birga, bunday oilalardagi bolalarni maktabgacha taʼlim bilan qamrab olish darajasi hatto 75 foizga ham yetmaydi.

Kollejlarning 646 nafar oʻquvchisi va oliy oʻquv yurtlari talabalari hududda amalga oshirilayotgan yangi loyihalarni hisobga olgan holda dual taʼlim asosida kasbiy koʻnikmalarini oshirish imkoniyatiga ega.

Bundan tashqari, kam taʼminlangan oilalardan boʻlgan 526 nafar pensiya yoshidagi va nogironligi boʻlgan shaxslarga ijtimoiy yordamni kuchaytirish ularning parvarishi bilan band boʻlgan oila aʼzolari uchun mehnat faoliyati orqali daromad olish imkoniyatlarini yaratishi taʼkidlandi.

Xorazm viloyati misolida oʻtkazilgan tahlil xulosalari barcha hududlar uchun dolzarb ekani qayd etildi. Shu munosabat bilan kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha printsipial jihatdan yangi ish tizimini joriy etish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

Yangi tizimga muvofiq, «mahalla yettiligi» faoliyatiga masʼul rahbarlar, viloyat va tuman hokimlari, shuningdek, banklar kuchaytirilgan ish rejimiga oʻtadi.

Har bir viloyat va tumanda hokim rahbarligida shtablar tashkil etiladi.

Banklar va bandlikka koʻmaklashish organlari joylardagi masalalarni hal qilishda shtablarga yordam beradi.

Viloyat, tuman va shahar hokimlari butun iqtisodiy blok bilan birgalikda haftada uch kun faqat kambagʻallikni qisqartirish va bandlikni taʼminlash masalalari bilan shugʻullanadi.

Yigʻilishda mahallalardagi bank xodimlari va hokim yordamchilarining loyihalar bilan ishlash koʻnikmalariga ham tanqidiy baho berildi.

Ularning aksariyati kredit kimga kerakligini va qaysi loyihalarni lizing, faktoring, kafolatlar, sugʻurta, aylanma mablagʻlar yoki shartnoma asosida moliyalashtirish maqsadga muvofiq ekanini tushunmasligi taʼkidlandi.

Bank xodimlari va hokim yordamchilari loyiha tayyorlanishidan oldin ham hanuzgacha «Garov bormi?» degan savolni berish amaliyoti tanqid qilindi.

Tadbirkorlarga kredit ajratishda byurokratik toʻsiqlar saqlanib qolayotgani, kreditlarni qaytarish grafiklari esa muayyan biznes turining xususiyatlariga moslashtirilmagani qayd etildi.

Kreditlarni qaytarish muddatlarini qishloq xoʻjaligi, savdo va tadbirkorlik faoliyatining boshqa yoʻnalishlari xususiyatlarini hisobga olgan holda belgilash zarurligi taʼkidlandi.

Shuningdek, oilaviy va yoshlar tadbirkorligini rivojlantirishga moʻljallangan imtiyozli kredit resurslarini boshqarish vakolatlarini tuman shtablariga berish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

Tuman shtablari kimga va qancha miqdorda kredit berishni, mablagʻlarni naqd yoki naqd pulsiz shaklda ajratishni, mablagʻlarni qaytarish muddatlarini uzaytirishni va toʻlov grafiklarini muayyan biznes turiga moslashtirishni mustaqil ravishda hal qiladi.

Bundan tashqari, inklyuziv moliyalashtirish masalalari ham shtablar vakolatiga oʻtkaziladi.

Hozirgi vaqtda oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun 1,37 trillion soʻm, yoshlar tadbirkorligi uchun esa 450 milliard soʻm resurs mavjud.

Tuman shtablariga mahalliy sharoitlar va loyihalarning samaradorligini hisobga olgan holda moliyalashtirish toʻgʻrisida mustaqil qaror qabul qilish huquqi beriladi.

Agar yetakchi tadbirkor 10 ta oila bilan kooperatsiyani yoʻlga qoʻysa, u 500 million soʻmgacha, 100 ta oila bilan hamkorlik qilganda esa 5 milliard soʻmgacha garovsiz kredit olishi mumkin boʻladi.

Kredit tarixida muddati oʻtgan qarzdorligi boʻlgan ehtiyojmand fuqarolarning loyihalarini yakka tartibda baholash asosida imtiyozli moliyalashtirish imkoniyati yaratiladi.

Tuman shtablariga Kambagʻallikni qisqartirish jamgʻarmasidan 240 milliard soʻm, Bandlik jamgʻarmasidan 100 milliard soʻm va uchta «daftar» mablagʻlaridan 760 milliard soʻm oʻtkazib beriladi.

Bundan buyon tuman shtablari subsidiyalar yoki foizsiz qarzlar berish masalalarini ham mustaqil ravishda hal qiladi.

Bundan tashqari, yil yakuniga qadar tadbirkorlik kompaniyasi tomonidan kompensatsiya toʻlash uchun koʻzda tutilgan qolgan 300 milliard soʻm ham shtablar orqali taqsimlanadi.

Shu tariqa, tumanlar ixtiyoriga jami 3,2 trillion soʻmlik resurslar yoʻnaltiriladi, bunda ushbu mablagʻlardan foydalanishdan aniq natijalar taʼminlanishiga alohida eʼtibor qaratiladi.

Kreditlar, subsidiyalar va kompensatsiyalar berish shartlarini bevosita farmon va qarorlar bilan belgilash amaliyoti toʻxtatilishi taʼkidlandi.

Endilikda Iqtisodiyot vazirligi va Markaziy bank har chorakda hududlarning salohiyatini hisobga olgan holda moliyalashtirish mexanizmlarini yangilab boradi.

Tuman shtablari mahallalardagi hokim yordamchilarini «loyihalar boʻyicha» ishlash tizimiga oʻtkazadi.

Buning uchun mahallalardagi 8 992 nafar hokim yordamchisi vazifasini bajaruvchi etib tayinlanadi. Halol va tashabbuskor kadrlar lavozimlariga qayta tayinlanadi, talablarga javob bermaydigan xodimlar esa almashtiriladi.

Masʼul shaxslar oldiga ikki oy muddatda oʻquv markazi tashkil etish va uning ishiga xorijdan mutaxassislarni jalb qilish vazifasi qoʻyildi.

Ushbu markazda hokim yordamchilari «loyihalar boʻyicha» tamoyili asosida ishlashga oʻqitiladi.

Viloyat shtablari yil yakunlari boʻyicha har bir tumandan ikki nafardan eng yaxshi hokim yordamchisini Xitoy, Yaponiya va Turkiyaga malaka oshirishga yuboradi.

Eng muvaffaqiyatli hokim yordamchilariga maxsus malaka toifasi beriladi, shuningdek, 50 foizgacha miqdorda ustama toʻlanadi.

Mahallalardagi bank xodimlarini ham shunday tizim boʻyicha oʻqitish va ular uchun xorijiy stajirovkalar tashkil etish topshirildi.

Bosh prokuratura zimmasiga bank xodimlari va hokim yordamchilarining mustaqil qaror qabul qilishiga toʻsqinlik qiluvchi omillarni bartaraf etishga koʻmaklashish vazifasi yuklandi.

Joylarda tadbirkorlik infratuzilmasi loyihalarini amalga oshirish tizimi ham qayta koʻrib chiqiladi.

Hozirgi vaqtda bu masalalar asosan viloyat darajasida hal qilinayotgani, bu esa jarayonlarning choʻzilib ketishiga olib kelayotgani qayd etildi.

Tumanlarga loyihalar buyurtmachisi maqomini berish va mablagʻlarni bevosita joylarga yoʻnaltirish ishlarni tezlashtirish imkonini berishi taʼkidlandi. Mahalliy mablagʻlar hisobidan moliyalashtiriladigan va ogʻir mahallalarda ish oʻrinlari yaratishga qaratilgan loyihalarga respublika byudjetidan 2–3 baravar koʻp resurs yoʻnaltirish taklif etildi.

Bundan buyon tumanga tadbirkorlik infratuzilmasi uchun ajratiladigan mablagʻlar hisobidan loyihani ishlab chiqish uchun tuman shtabi rahbari masʼul boʻladi.

Tuman shtabiga loyihalash, qurilish va sifat nazorati ishlarini xususiy sektorga topshirishga ruxsat beriladi. Bunda shtab rahbari obʼyektlarni belgilangan muddatlarda va sifat talablariga rioya qilgan holda foydalanishga topshirish uchun javobgar boʻladi.

Yigʻilishda ehtiyojmand oilalarni ijtimoiy himoya qilishni kuchaytirishga qaratilgan yangi yondashuvlar ham belgilab berildi.

Ijtimoiy himoya milliy agentligiga yil yakuniga qadar ehtiyojmand aholini «ijtimoiy reyestr»ga kiritish tizimini qayta koʻrib chiqish topshirildi.

Bunda nafaqat aholi daromadlarini, balki surunkali kasalliklar, nogironlik, koʻp bolalilik va oila aʼzosining xorijda ishlashi kabi omillarni ham hisobga oluvchi koʻp oʻlchovli baholash tizimi joriy etiladi.

Respublikada kambagʻallik darajasi 3,9 foizgacha pasayganiga qaramay, uch yoshgacha bolalari boʻlgan oilalar oʻrtasida bu koʻrsatkich oʻrtacha 6,5 foizni tashkil etmoqda.

«Biz bola parvarishi bilan band boʻlgan ota-onalarga uydan chiqmasdan yoki bevosita mahallada ishlash va daromad olish imkonini beradigan tizim yaratamiz», — dedi Prezident.

Ishlayotgan onalarga bolasi bir yoshga toʻlgunga qadar Ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasidan nafaqa toʻlanadi.

Joriy yilda mehnat qilishga layoqati boʻlmagan aʼzolari bor ehtiyojmand oilalar uchun «passiv daromad» taʼminlovchi ijtimoiy paketga 300 milliard soʻm ajratildi.

Bunday yordam olgan 11 mingta oilaning yarmida daromadlar sezilarli darajada oshgani qayd etildi.

Bir hafta muddatda ushbu tizimning amal qilishini davom ettirish toʻgʻrisidagi qaror loyihasini kiritish topshirildi.

«Kelgusi yildan boshlab reyestrga kiritilgan oilalar farzandlari uchun bogʻcha — davlat yoki xususiy, oʻquv markazlarida oʻqish, yoʻlkira, shuningdek, yotoqxonada yashash xarajatlari vaucherlar orqali qoplab beriladi», — dedi davlat rahbari.

Vaucher 12 oy muddatga beriladi va ehtiyojmand oila Ijtimoiy reyestrdan chiqarilganidan keyin ham amal qilishda davom etadi.