MB: dollar kursining inflyatsiya kutilmalariga taʼsiri kuchsizlandi
Markaziy bank raisi oʻrinbosari Nodirbek Achilov: dollar kursining yiliga 5–10% ga soʻzsiz oshishi haqidagi tasavvur oʻzgarmoqda va uning inflyatsiya kutilmalaridagi ulushi kamaymoqda.
**MB: dollar kursining inflyatsiya kutilmalariga taʼsiri susaydi**
Oʻzbekiston aholisi va biznesi dollar kursi har yili 5–10% ga oshishi kerak degan tasavvurdan asta-sekin uzoqlashmoqda.
Valyuta bozoridagi oʻzgarishlar kursning inflyatsiya kutilmalariga taʼsirini kamaytiradi, dedi Markaziy bank raisi oʻrinbosari Nodirbek Achilov 4 noyabrdagi matbuot anjumanida.
Achilovning soʻzlariga koʻra, uzoq vaqt davomida valyuta kursi aholi va tadbirkorlarning kelajakdagi narxlar oʻsishiga oid kutilmalarini shakllantirgan asosiy omil boʻlib kelgan. «Sizga maʼlumki, 2025 yilgacha valyuta kursi dinamikasida oʻsish tendentsiyasi ustunlik qilgan. Valyuta kursining oʻzgarishi inflyatsiya kutilmalarining deyarli 60%ini shakllantirgan», — dedi u.
2025 yildan boshlab vaziyat oʻzgara boshladi. «2025 yildan soʻng valyuta bozoridagi oʻzgarishlar, valyuta taklifining ortishi va kursning ikki tomonlama tebranishlari ushbu komponentning inflyatsiya kutilmalariga taʼsiri kamayishiga olib keldi», — deya tushuntirdi MB raisi oʻrinbosari. Uning soʻzlariga koʻra, kutilmalarning oʻzgarib borayotgan tarkibi makroiqtisodiy prognozni hamda asosiy stavka boʻyicha qarorlarni tayyorlashda hisobga olinadi.
Markaziy bank soʻrovnomasi maʼlumotlariga koʻra, 2026 yil sentyabrda aholining yaqin 12 oy uchun inflyatsiya kutilmalari avgustdagi 9,8% dan 8,7% gacha pasaydi.
2025 yil dekabrida ushbu koʻrsatkich 11,5% ni tashkil etgan edi. Tadbirkorlarning kutilmalari oʻtgan oydagi 9,6% va oʻtgan yilning dekabridagi 11,1% ga nisbatan 9,2% gacha pasaydi.
Soʻrovda qatnashgan aholining 22% i sentyabrda narxlar oʻsishining mumkin boʻlgan sababi sifatida valyuta kursining oʻzgarishini koʻrsatgan (avgustda 14%).
Ushbu omil hali ham boshqa bir qator omillarga qaraganda kamroq tilga olinmoqda. Aholi koʻproq kelajakdagi qimmatlashuvni yoqilgʻi va energetika resurslari (avgustdagi 52% ga nisbatan 50%) hamda kommunal xizmatlar (53% ga nisbatan 38%) narxining oshishi bilan bogʻlagan.
Respondentlarning 31% i asosiy oziq-ovqat mahsulotlarining qimmatlashishini, 30% i monopoliya va narxlarning sunʼiy oshirilishini, 29% i ish haqi va pensiyalarning oshirilishini, 26% i transport xarajatlarining oʻsishini koʻrsatgan.
Tadbirkorlar ham eng koʻp yoqilgʻi va energetika resurslari (52%) hamda kommunal xizmatlar (38%) qimmatlashishini qayd etgan. Shu bilan birga, xom ashyo va materiallarning qimmatlashishi sababli narxlar bosimini kutayotgan biznes vakillarining ulushi bir oyda 19% dan 37% gacha, yuqori soliq yukini koʻrsatganlar ulushi esa 15% dan 29% gacha oshgan.
2025 yildan beri MB moliyaviy ekspertlarning kutilmalarini alohida oʻrganmoqda. «Bu aholi va tadbirkorlar bilan bir qatordagi uchinchi guruhdir.
Ularning inflyatsiya kutilmalari taxminan 6,3% darajasida shakllanmoqda. Yaʼni, ular bir yildan keyin aholi va biznesga qaraganda sezilarli darajada pastroq inflyatsiyani kutishmoqda», — dedi Achilov. Sentyabr oyida haqiqiy yillik inflyatsiya 6,4% ni, shu jumladan xizmatlar sohasida 7% ni, oziq-ovqat tovarlari boʻyicha 6,3% ni va nooziq-ovqat tovarlari boʻyicha 5,8% ni tashkil etdi.
Asosiy stavka boʻyicha qarorlar iqtisodiyotga 16–18 oygacha kechikish bilan taʼsir qiladi, shu sababli regulyator nafaqat joriy inflyatsiyaga, balki kutilmalarga ham eʼtibor qaratadi.
«Aynan inflyatsiya kutilmalarining 8,7% gacha pasayishi bugun asosiy stavkani 13,5% gacha pasaytirish varianti koʻrib chiqishga olib chiqilganligining sabablaridan biri boʻldi», — dedi MB raisi oʻrinbosari. Agar tendentsiya barcha uchta guruhda saqlanib qolsa, siyosatni yumshatish masalasi boshqaruvning keyingi majlislarida yana muhokama qilinishi mumkin.
4 noyabr kuni Markaziy bank yuqori ichki talab va inflyatsiya xavflarini vaj qilib, asosiy stavkani yillik 14% darajasida saqlab qoldi. Regulyator inflyatsiya barqaror ravishda 5% gacha sekinlashgan taqdirda, 2027–2029 yillarda stavkani bir xonali darajagacha pasaytirishni mumkin deb hisoblaydi.
2025 yil boshidan beri soʻm mustahkamlanmoqda: 2025 yilda u dollarga nisbatan deyarli 7% ga, 2026 yilning toʻqqiz oyida ena yana 1,9% ga yaqin oʻsdi.
Tayyor savdo defitsiti esa yuqoriligicha qolmoqda. Avgust oyi oxirida MB raisi Timur Ishmetov regulyator suzuvchi kursni saqlab qolishini va uni administrativ tarzda boshqarmasligini maʼlum qildi.