Masterni yodga olib: Toshkentda Tom Xomyakov sharafiga yubiley kontserti boʻlib oʻtdi

Ustaozni yod etib: Toshkentda Tom Xomyakov sharafiga yubiley kontserti boʻlib oʻtdi

Oʻtgan haftada Oʻzbekiston davlat sanʼat va madaniyat instituti zalida oʻzgacha, tantanali muhit hukm surdi. Bu yerda Tom Aleksandrovich Xomyakov tavalludining 95 yilligiga bagʻishlangan «Sanʼatdagi umr» nomli yubiley xotira kontserti boʻlib oʻtdi. Ushbu kecha Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, atoqli muzikant, iqtidorli pedagog hamda taqdiri muzika va rus xalq cholgʻulari orkestri bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan insonga boʻlgan chuqur hurmat-ehtirom belgisiga aylandi.

Zal samimiy soʻzlar, tabassumlar va, albatta, musiqaga toʻldi — u hamma joyda yangrab, Tom Aleksandrovichning yorqin merosini yodga soldi. Ustozi va hamkasbi xotirasini yod etish uchun uning shogirdlari va safdoshlari tashrif buyurishdi. Kecha tashkilotchilari — «Cholgʻu ijrochiligi» kafedrasi mudiri, dotsent F. A. Hakimova va sanʼatshunoslik boʻyicha falsafa doktori (PhD), «Madaniyat va san’at fidokori» koʻkrak nishoni sohibasi, dotsent T. T. Sedix mehmonlar uchun haqiqatan ham mazmunli va rang-barang dastur tayyorladilar.

Yosh isteʼdod egalarining chiqishi ayniqsa taʼsirli boʻldi. Oʻsha kuni sahna yosh muzikantlarga berildi, ularning mahorati va Xomyakov juda yaxshi koʻrgan sanʼatga boʻlgan cheksiz sadoqati samimiy hayratga sabab boʻldi. Hamkasblari ham u haqidagi issiq xotiralari bilan oʻrtoqlashdilar. Ular orasida «Shuhrat» medali sohibi, xalqaro konkurslar laureati, professor M. Atadjanov oʻz «Ohangrabo» opusini taqdim etdi, shuningdek, xalq taʼlimi aʼlochisi, Oʻzbekiston Davlat konservatoriyasi dotsenti A. Tixonov shogirdi bilan ansambldagi chiqishi orqali kontsertga haqiqiy jon kiritdi. Chirchiqdagi «Ximik» madaniyat saroyining «Nadejda» xori (rahbari Z. R. Asanova) tomonidan rus xalq qoʻshiqlarining samimiy ijro etilishi va boshqa koʻplab chiqishlar — afsuski, hammasini sanab oʻtishning imkoni yoʻq.

Xotira meni Tom Aleksandrovich oʻz jamoasi bilan mening televizion «Musiqiy mehmonxonam»da chiqish qilgan oʻsha kunlarga qaytaradi. Rosa 35 yil oldin Toshkent uning qoʻshaloq yubileyini keng nishonlagan edi: tavalludining 60 yilligi va ijodiy faoliyatining 40 yilligi. Kontsert sahnasi, dirijyorlik pulti, Hamza nomidagi bilim yurtidagi pedagogik faoliyat — uning tarjimai holining har bir bosqichi musiqa bilan chambarchas bogʻliq edi.

Ammo, hammasi haqida tartib bilan. Tom Xomyakov 1931 yil 20 iyulda Qirgʻizistonning Toʻqmoq shahrida tugʻilgan. 15 yoshida u ishlab chiqarishda ishlay boshladi, soʻng elektrotexnika bilim yurtini tugatdi. Sanʼatga boʻlgan yoʻl oson kechmadi. Musiqa bilan u 1945 yilda N. A. Kasyanovning badiiy havaskorlik toʻgaragida shugʻullana boshladi. 1950 yilda Hamza nomidagi Toshkent musiqa bilim yurtining domra sinfiga oʻqishga kirdi, ammo bir yildan soʻng armiyaga chaqirildi.

A. F. Venejnev va A. V. Petrov rahbarligidagi Turkiston harbiy okrugi orkestridagi xizmat muhim bosqich boʻldi: aynan shu yerda uning professionalligi va ijrochilik uslubi toblandi. Demobilizatsiyadan soʻng u bilim yurtidagi oʻqishiga qaytdi, soʻngra Toshkent davlat konservatoriyasining oʻzbek xalq cholgʻulari fakultetiga oʻqishga kirdi. Uni 1962 yilda dirijyor va domra oʻqituvchisi sifatida tugatib (turli yillarda A. I. Petrosyants, F. V. Nazarov, A. P. Yevdokimov va boshqalar uning ustozlari boʻlishgan), Tom Aleksandrovich oʻz hayotining oʻn yilliklarini qadrdon bilim yurti bilan bogʻladi, bu yerda u 1957 yildan — hali talabalik paytidanoq dars bera boshlagan edi.

Bundan ancha oldin uning maʼrifatparvar va tashkilotchi sifatidagi keng koʻlamli faoliyati boshlangan edi. 26 yil davomida u T. Sodiqov nomidagi shahar Madaniyat uyining havaskorlik orkestriga rahbarlik qildi. Ushbu yillar davomida jamoadan mingdan ortiq kishi oʻtdi. Koʻplab insonlar taniqli professional muzikantlarga aylandilar: masalan, V. L. Medyulyanov keyinchalik Davlat teleradiokompaniyasi orkestrini boshqardi, O. S. Siloamskiy esa TurkVO ashula va raqs ansambliga rahbarlik qildi. Xomyakov boshqaruvidagi orkestrga kelsak, u 400 dan ortiq kontsert berdi, televideniye va radioda chiqish qildi, ikki marta Moskvaga VDNXga bordi hamda koʻrik va konkurslarning muntazam laureatiga aylandi.

Keyinchalik Xomyakov M. Ashrafiy nomidagi Toshkent konservatoriyasida dars berdi, pedagogik amaliyotga mudirlik qildi, aʼlochi talabalarni Moskva va Leningradning poytaxt oliy oʻquv yurtlariga olib bordi, metodik kurslar olib bordi va xalq cholgʻularini takomillashtirish laboratoriyasida ishladi. Biroq 1964 yildan eʼtiboran uning asosiy uyi yana Hamza nomidagi bilim yurti boʻlib qoldi. 20 yil davomida u bu yerda pedagogik va ishlab chiqarish amaliyotiga rahbarlik qildi, Toshkent va Buxorodan tortib Namangan va Jizzaxgacha boʻlgan respublika konferentsiyalarida oʻz tajribasi bilan saxovat bilan oʻrtoqlashdi.

Keyin esa mudhish Toshkent zilzilasi yuz berdi. Ammo Moskvadan bilim yurtiga sovgʻa sifatida xalq cholgʻularining poʻlat komplekti yuborildi va oʻshanda Tom Aleksandrovichning bosh orzusi amalga oshdi: u keyinchalik «Drujba» deb ataladigan orkestr pultiga oʻtirdi. Shunday qilib, uning hayotida yangi sahifa boshlandi.

Ushbu orkestr bilan Tom Aleksandrovich katta musiqiy-maʼrifiy va kontsert faoliyatini yozdi, bu Oʻzbekiston va undan tashqaridagi matbuotda keng yoritildi. Biroq oʻquv orkestrida ishlash — bu oʻzgacha mashaqqat va quvonchdir. Yoshlarni endigina oʻrgatib, ularga qalbingni bagʻishlaganingda, ular oʻqishni bitirib ketishadi va hammasini qaytadan boshlashga toʻgʻri keladi. Ammo Tom Aleksandrovich birinchi darajali filarmoniya ansamblidek yangraydigan jamoa tuza oldi! Oʻshanda uning «Drujba»sisiz birorta ham shahar bayrami oʻtmasdi. Uning rahbarligidagi jamoa kontsertlar bilan gastrollarda boʻldi, butun Oʻzbekiston boʻylab havaskorlik jamoalariga yordam berdi, tajriba almashdi. Uning repertuarida ikki yuzdan ortiq asar bor edi: Bax va Chaykovskiydan tortib zamonaviy mualliflar va oʻzbek kuylarigacha. Tantilik, temperament, jonli nafas — keyinchalik Oʻzbekiston Yoshlari mukofoti laureati boʻlgan «Drujba»ni ajratib turadigan jihatlar ana shular edi.

Tom Aleksandrovich Xomyakovning nozik rahbarligi ostida orkestr respublika musiqa istiqbolining eng yorqin yulduzlari uchun joziba markaziga aylandi. Uning dirijyorlik tayoqchasi oʻz atrofida atoqli professionallarni birlashtirdi: sanʼat arbobi, M. Ashrafiy nomidagi Toshkent konservatoriyasi professori A. A. Odilov; A. Navoiy nomidagi Davlat akademik Katta teatri solisti, Oʻzbekiston xalq artisti K. Muhitdinov; RSFSR xalq artisti, Sverdlovsk (hozirgi Yekaterinburg) konservatoriyasi dotsenti V. Bayeva; Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar L. Pinxasov va Yu. Jdanov, shuningdek, boshqa koʻplab iqtidorli muzikantlar.

Bugun yubiley sohibi bosib oʻtgan yoʻlga nazar tashlar ekanmiz, uning tinimsiz izlanishlari, jasur tajribalari va yangi musiqiy shakllarga intilishiga hayratlanmay iloj yoʻq. Ammo eng muhimi — uning musiqadagi har bir tashabbusi samimiyat va oʻz ishiga boʻlgan chuqur sadoqat bilan sugʻorilgan edi. Uning oltmish yilligiga bagʻishlangan yubiley dasturi va shogirdlarining chaqnab turgan koʻzlari — musiqaga bagʻishlangan hayot bekorga yashatilmagani, oʻzidan boy meros qoldirganining eng yaxshi isbotidir.

Yaqinda boʻlib oʻtgan, samimiy hissiyotlar va ilhomga toʻla kontsert shunchaki musiqiy voqea emas, balki hayoti sanʼatga xizmat qilish bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan insonga bagʻishlangan taʼsirli tahsin boʻldi. Bu nafaqat oʻz ijod qilgan, balki oʻz isteʼdodini saxovat bilan oʻrtoqlashgan, musiqa ufqida yangi yulduzlarni chaqnatgan, uning ishini davom ettirgan iqtidorli muzikantlar avlodini tarbiyalagan ustaga chuqur minnatdorchilik va hurmat izhor etish imkoniyati edi. Uning madaniyatga qoʻshgan hissasi — bu shunchaki notalar va kuylar emas, balki musiqa sanʼatining oʻtmishi, buguni va kelajagini bogʻlab turadigan jonli rishtadir.