Markaziy Osiyoning iqlim barqarorligi
Toshkentda Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi boʻyicha milliy qoʻmitasi YUNESKO, Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE), BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO), Xalqaro migratsiya tashkiloti (XMT) hamda qator xorijiy universitetlar bilan hamkorlikda tashkil etgan «Barqaror rivojlanish yoʻlida Markaziy Osiyoda iqlim oʻzgarishining tabiiy resurslarga taʼsirini yumshatish yoʻllari» mavzusidagi Xalqaro ilmiy-amaliy konferentsiya boʻlib oʻtdi, […]
**Markaziy Osiyoning iqlim barqarorligi**
Toshkentda «Markaziy Osiyoda barqaror rivojlanish maqsadlarida iqlim oʻzgarishining tabiiy resurslarga taʼsirini yumshatish yoʻllari» mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferentsiya boʻlib oʻtdi. Uning tashkilotchilari sifatida Oʻzbekiston Respublikasi Ekologiya va iqlim oʻzgarishi milliy qoʻmitasi YUNESKO, Xalqaro atom energiyasi agentligi (MAGATE), BMTning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (FAO), Xalqaro migratsiya tashkiloti (XMT), bir qator xorijiy universitetlar, qoʻshni davlatlarning ilmiy muassasalari va boshqa nufuzli tashkilotlar bilan hamkorlikda ishtirok etdi.
Haroratning koʻtarilishi, muzliklarning erishi, qurgʻoqchilik, suv toshqinlari va boshqa ekstremal tabiiy hodisalar mintaqa mamlakatlarining suv resurslari, qishloq xoʻjaligi, ekotizimlari, sogʻliqni saqlash, energetika xavfsizligi va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga jiddiy taʼsir koʻrsatmoqda. Ushbu vazifalarni hal etish uchun ilmiy tadqiqotlar, innovatsion texnologiyalar, xalqaro hamkorlik va ilmiy asoslangan yechimlar zarur.
Konferentsiya iqlim oʻzgarishining tabiiy resurslarga taʼsirini kamaytirish boʻyicha amaliy chora-tadbirlarni muhokama qilish va tajriba almashish uchun olimlar, tadqiqotchilar, davlat organlari, xalqaro tashkilotlar va xususiy sektor vakillarini birlashtirdi.
Ilmiy salohiyatni rivojlantirish, mintaqaviy va xalqaro hamkorlikni mustahkamlash, shuningdek, amaliy tavsiyalar ishlab chiqish uchun xalqaro platforma yaratish Markaziy Osiyoda iqlim barqarorligini oshirishga xizmat qiladi.
– Iqlim oʻzgarishi bugungi kunda Markaziy Osiyoning barqaror rivojlanishi uchun eng jiddiy tahdidlardan biridir. Mintaqamiz haroratning koʻtarilishi, yogʻingarchilik xususiyatining oʻzgarishi, qurgʻoqchilikning tez-tez takrorlanishi bilan toʻqnash kelmoqda. Togʻ muzliklari va qor qoplamining qisqarishi alohida xavotir uygʻotmoqda. YUNESKO maʼlumotlariga koʻra, soʻnggi 60 yil ichida Tyanshan va Pomir muzliklari oʻz hajmining 30 foizigacha yoʻqotdi. Shu bilan birga, choʻllanish va yerlarning degradatsiyasi jarayonlari kuchaymoqda. Allaqachon 80 million gektardan ortiq yer – mintaqa hududining chorak qismidan koʻprogʻi degradatsiyaga uchragan. Suv taqchilligi va iqlim oʻzgarishi mavjud ekologik muammolarni yanada chuqurlashtirayotgan Orolboʻyi hududi ayniqsa zaif boʻlib qolmoqda. Bularning barchasi iqlim oʻzgarishi iqtisodiy rivojlanish, oziq-ovqat va energetika xavfsizligi, shuningdek, millionlab odamlarning farovonligi bilan bevosita bogʻliqligini koʻrsatadi, – deb taʼkidladi oʻz nutqida Ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vaziri oʻrinbosari Iskandar Qutbiddinov.
Oʻzbekiston 2035 yilga borib issiqxona gazlari tashlanmalarining solishtirma intensivligini 2010 yildagi darajaga nisbatan 50 foizga kamaytirishni maqsad qilgan. Mamlakatimiz, shuningdek, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish, bioxilma-xillikni saqlash, qishloq xoʻjaligini modernizatsiya qilish, chiqindilarni boshqarish tizimini takomillashtirish va barqaror rivojlanishning boshqa yoʻnalishlarini rivojlantirishga qaratilgan uzoq muddatli strategiyalarni ishlab chiqmoqda va amalga oshirmoqda. Yana bir muhim maqsad – 2030 yilga borib qayta tiklanadigan energiya manbalari ulushini 54 foizga yetkazishdir. Hozirgi vaqtda ustuvor yoʻnalishlar boʻyicha beshta umummilliy ekologik loyiha amalga oshirilmoqda, jumladan, havo sifatini yaxshilash, bioxilma-xillikni saqlash, chiqindilarni boshqarish, yashil iqtisodiyotni rivojlantirish, shuningdek, ekologik taʼlim va madaniyat.
Iqlim tahdidlarining koʻlami davlat muassasalari, ilmiy tashkilotlar, universitetlar, xalqaro hamkorlar va xususiy sektor oʻrtasida yaqin hamkorlikni talab qiladi.
– BMT Taraqqiyot dasturi YUNESKO bilan birgalikda iqlim oʻzgarishi va kriosfera masalalariga, xususan, iqlim oʻzgarishining jiddiy taʼsirini boshdan kechirayotgan muzliklarning holatiga bagʻishlangan loyihani qoʻllab-quvvatlamoqda. Loyiha doirasida biz mintaqaviy darajada ilmiy va axborot bazasini shakllantirmoqdamiz hamda kriosferani birgalikda boshqarish masalalarida maʼlum bir muvofiqlik darajasiga erishish uchun davlat muassasalari va Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan ishlamoqdamiz. Endilikda vazifamiz – bilim toʻplashdan amaliy yechimlarga va ularni Markaziy Osiyoning barcha beshta davlatida amalga oshirishga oʻtishdir. Mening fikrimcha, hozirgi konferentsiya ham aynan shu yoʻnalishda rivojlanmoqda, bu esa uni nafaqat fan, balki butun mintaqa uchun muhim qiladi, – dedi BMTTD Istanbul mintaqaviy markazining suv resurslari va okeanlar boʻyicha texnik maslahatchisi Stamatis Kristopolos.
Konferentsiya doirasida yalpi majlislar, ilmiy-texnik sessiyalar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikdagi maxsus sessiyalar, iqlim siyosati va mintaqaviy hamkorlik boʻyicha panel munozaralari, shuningdek, sunʼiy intellekt, GIS, masofadan zondlash va iqlim xizmatlariga bagʻishlangan innovatsion sessiyalar boʻlib oʻtdi.
Tabiiy resurslarning barqaror rivojlanishi; iqlim oʻzgarishi sharoitida suv resurslari va kriosfera; amaliy klimatologiya va iqlim xizmatlari: energetika, qurilish, transport, agrometeorologiya va iqlim migratsiyasi uchun innovatsion yechimlar; suv va iqlimni tadqiq qilishning zamonaviy usullari: izotop gidrologiya va meteorologiya; iqlim oʻzgarishi sharoitida geoturizm va glyatsioturizm (tabiiy muzliklar, muzlik koʻllariga sayohatlar): salohiyat, rivojlanish va barqaror boshqarish masalalariga alohida eʼtibor qaratildi.
– Hozirgi vaqtda Gidrometeorologiya ilmiy-tadqiqot instituti (GMITI) hamkori boʻlgan loyihalarimizdan biri yakuniga yetmoqda. U kriosferani tadqiq qilishga: muzliklar, qor qoplami va abadiy muzliklar monitoringiga, shuningdek, olinadigan maʼlumotlar asosida vositalar va servislarni ishlab chiqishga bagʻishlangan. GMITI Oʻzbekistondagi loyihaning asosiy hamkorlaridan biridir. Koʻp yillik hamkorlikdagi monitoringdan soʻng, hozirgi vazifamiz toʻplangan maʼlumotlarni amaliy jihatdan foydali qilish – ulardan servislarni ishlab chiqish, boshqaruv qarorlarini qabul qilish va davlat siyosatini shakllantirish uchun foydalanishdan iborat. Xususan, ushbu maʼlumotlarga qaror qabul qilish uchun masʼul boʻlgan vazirliklar va boshqa tuzilmalar tomonidan talab boʻlishi mumkin. Yana bir loyiha keyingi yilning oʻrtalarigacha davom etadi. Uning doirasida biz kriosfera monitoringi, olingan maʼlumotlardan foydalanish va sodir boʻlayotgan iqlim jarayonlarini tushunish uchun zarur boʻlgan bilimlarni rivojlantirish ustida ham ishlamoqdamiz. Shu bois, ushbu konferentsiya Markaziy Osiyo va Oʻzbekistondagi hamkorlar bilan koʻp yillik ishlar natijalarini taqdim etish, toʻplangan maʼlumotlar, ilmiy bilimlar, ishlab chiqilgan vositalar va servislarni koʻrsatish uchun yaxshi maydondir. Bu maʼlumotlar mintaqa suv resurslariga iqlim oʻzgarishining kelajakdagi taʼsirini baholashga qanday yordam berishini tushunish ham muhimdir, – dedi Shveytsariyadagi Frayburg universiteti katta ilmiy xodimi Tomas Saks.