Markaziy Osiyo mamlakatlarining oʻzaro savdosi 2026 yilning 7 oyida.

Markaziy Osiyo mamlakatlarining 2026 yilning 7 oyidagi oʻzaro savdosi

Mintaqa ichidagi savdo koʻrsatkichi sifatida har bir mamlakatning Markaziy Osiyoning boshqa davlatlariga eksport yetkazib berish hajmi olinadi. Bunday usul ikki tomonlama hisobga olishdan qochish imkonini beradi, chunki bir xil operatsiya bir mamlakatning eksporti va boshqa mamlakatning importi sifatida qayd etiladi. Turkmaniston boʻyicha Markaziy Osiyo mamlakatlari milliy statistikasining koʻzgu (zerkalniy) maʼlumotlaridan foydalanilgan.

Markaziy Osiyoning barcha mamlakatlari mintaqa davlatlariga yetkazib berishni koʻpaytirdi. Asosiy hajm va dinamika Qozogʻiston va Oʻzbekiston hissasiga toʻgʻri keladi. Qozogʻistonning mintaqa mamlakatlariga eksporti 26,8% ga oʻsib, 4,5 mlrd dollarga, Oʻzbekistonniki esa 34,5% ga oʻsib, 2 mlrd dollarga yetdi. Qirgʻizistonning yetkazib berishi 18,3% ga oshib, 523 mln dollarni, Turkmanistonniki — 10,4% ga oshib, 844 mln dollarni, Tojikistonniki esa — 6,2% ga oshib, 209 mln dollarni tashkil etdi.

Oʻzaro eksport tarkibida eng katta ulush Qozogʻistonga toʻgʻri keladi — umumiy hajmning 55,9% i. Oʻzbekistonning ulushi 24,7% ni, Turkmanistonniki — 10,4% ni, Qirgʻizistonniki — 6,4% ni, Tojikistonniki — 2,6% ni tashkil etdi. Shunday qilib, Qozogʻiston va Oʻzbekiston birgalikda mintaqa ichidagi yetkazib berishning 80,6% ini taʼminladi. Bundan tashqari, ularning hissasiga Markaziy Osiyo oʻzaro eksporti oʻsishining qariyb 90% i toʻgʻri keldi.

Eng yirik savdo yoʻnalishi boʻlib avvalgidek Qozogʻiston va Oʻzbekiston oʻrtasidagi ayirboshlash qolmoqda. Ikki tomonlama savdo hajmi 2026 yilning yetti oyida 3,3 mlrd dollarga yetdi. Qozogʻistonning Qirgʻiziston va Tojikiston bilan savdosi, shuningdek, Oʻzbekistonning Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston bilan aloqalari ham muhim ahamiyatga ega. Qirgʻiziston va Tojikiston oʻrtasidagi savdoning oʻsish tendentsiyasi ham davom etmoqda. Shu bilan birga, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston oʻrtasidagi toʻgʻridan-toʻgʻri ayirboshlash nisbatan kichik boʻlib qolmoqda.

Oʻzaro savdoda ishtirok etish xususiyatiga koʻra Markaziy Osiyo mamlakatlari ikki guruhga boʻlinadi. Qozogʻiston va Turkmaniston asosan mintaqaviy netto-eksportchilar sifatida ishtirok etadi. Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikiston netto-importchilar boʻlib qolmoqda.

Mintaqa bilan savdo qilishning mamlakatlar kesimidagi tendentsiyalari

2026 yilning yanvar–iyul oylarida Qozogʻistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 5,9 mlrd dollarga yetdi va 25% ga oʻsdi. Eksport 26,8% ga oshib, 4,5 mlrd dollarni, import esa — 19,2% ga oshib, 1,4 mlrd dollarni tashkil etdi. Eksport importdan uch baravardan koʻproq oshdi, mintaqa bilan savdoning ijobiy saldosi esa qariyb 3,2 mlrd dollarni tashkil etdi.

Markaziy Osiyo hissasiga Qozogʻiston umumiy tashqi savdosining 6,7% i, jumladan, eksportning 8,9% i va importning 3,7% i toʻgʻri keldi. Mamlakat uchun mintaqa yetkazib berish manbai sifatidan koʻra, sotish bozori sifatida ancha yuqori ahamiyatni saqlab qolmoqda.

Qozogʻistonning asosiy hamkori Oʻzbekiston boʻlib qolmoqda — uning hissasiga mamlakatning mintaqa bilan savdosining 55% i toʻgʻri keldi. Qirgʻizistonning ulushi 25% ni, Tojikistonniki — 14% ni, Turkmanistonniki — 5% ni tashkil etdi.

Barcha yoʻnalishlar oʻsishni koʻrsatdi: Oʻzbekiston bilan savdo 30% ga, Tojikiston bilan — 25% ga, Qirgʻiziston bilan — 20% ga, Turkmaniston bilan — 6,1% ga oshdi. Shunday qilib, Qozogʻiston joriy yilda mintaqa mamlakatlari bilan savdo hajmini faol ravishda oshirmoqda.

Oʻzbekistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan savdosi 28% ga oʻsib, 5,4 mlrd dollarga yetdi. Eksport 35% ga oshib, 2 mlrd dollarni, import esa — 25% ga oshib, 3,4 mlrd dollarni tashkil etdi. Salbiy saldo qariyb 1,4 mlrd dollarni tashkil etdi. Import taqchilligi Qozogʻiston va Turkmaniston bilan savdoda kuzatildi, Qirgʻiziston va Tojikiston bilan esa Oʻzbekiston profitsitni saqlab qoldi.

Mintaqa Oʻzbekiston tashqi savdosining 10,9% ini, eksportning 10,1% ini va importning 11,4% ini taʼminladi. Tashqi savdo oqimlaridagi oʻxshash ulushlar Markaziy Osiyoning sotish bozori va yetkazib berish manbai sifatidagi nisbatan muvozanatli rolidan dalolat beradi.

Qozogʻiston hissasiga Oʻzbekistonning mintaqa bilan savdosining 61% i, Qirgʻizistonga — 14% i, Turkmanistonga — 15% i, Tojikistonga — 11% i toʻgʻri keldi. Shu bilan birga, nisbatan kichikroq yoʻnalishlar eng tez surʼatlarda oʻsdi: Qirgʻiziston bilan tovar ayirboshlash hajmi 54% ga, Tojikiston bilan — 45% ga oshdi. Qozogʻiston bilan savdo 24% ga, Turkmaniston bilan — 16% ga oʻsdi. Bu Oʻzbekistonning mintaqaviy ayirboshlash geografiyasi asta-sekin kengayayotganidan dalolat beradi.

Qirgʻizistonning Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 2 mlrd dollarga yetdi va 12,3% ga oshdi. Import 1,5 mlrd dollarni tashkil etib, 10,3% ga oʻsdi, eksport esa — 18,3% lik oʻsish bilan 523 mln dollarni tashkil etdi. Eksportning tezroq oʻsishiga qaramay, salbiy saldo sezilarli boʻlib qoldi va 942 mln dollarni tashkil etdi.

Markaziy Osiyo mamlakatlari hissasiga Qirgʻiziston tashqi savdo aylanmasining 19,9% i, importning 17,6% i va eksportning 31,4% i toʻgʻri keldi. Mintaqa mamlakatlari Qirgʻiziston uchun, ayniqsa, mahsulot sotish bozorlari sifatida muhim ahamiyatga ega.

Qirgʻizistonning mintaqaviy savdosi asosan ikki yoʻnalishga qaratilgan. Qozogʻiston Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmining 61% ini, Oʻzbekiston esa — 36% ini shakllantirdi. Tojikistonning ulushi 2,1% ni, Turkmanistonniki — 1,4% ni tashkil etdi. Oʻzbekiston bilan savdo 40,3% ga, Tojikiston bilan esa — 3,3 baravarga oʻsdi. Shu bilan birga, Qozogʻiston bilan tovar ayirboshlash hajmi 0,6% ga, Turkmaniston bilan esa — 25,8% ga kamaydi.

Tojikiston Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmini 30% ga oshirib, 1,4 mlrd dollarga yetkazdi. Import 35% ga oshib, 1,2 mlrd dollarni, eksport esa — 6,2% ga oshib, 209 mln dollarni tashkil etdi. Natijada mintaqa bilan savdoning salbiy saldosi 977 mln dollarga yetdi.

Markaziy Osiyo hissasiga Tojikiston umumiy tashqi savdosining 17,6% i, importning 19,2% i va eksportning 11,7% i toʻgʻri keldi. Mamlakat uchun mintaqa sotish bozori sifatidan koʻra, tovarlar manbai sifatida yuqoriroq ahamiyatga ega.

Ustuvor hamkor boʻlib Qozogʻiston qolmoqda, uning hissasiga Tojikistonning mintaqa mamlakatlari bilan savdosining 64% i toʻgʻri keldi. Oʻzbekistonning ulushi 30% ni, Turkmanistonniki — 3,4% ni, Qirgʻizistonniki — 2,7% ni tashkil etdi.

7 oy ichida tovar ayirboshlash hajmi mintaqaning barcha mamlakatlari bilan oʻsdi, xususan, Qozogʻiston bilan — 32,7% ga, Oʻzbekiston bilan — 13% ga. Eng yuqori surʼatlarni Qirgʻiziston va Turkmaniston bilan savdo koʻrsatdi, biroq ularning hajmi kichikligicha qolmoqda.

Koʻzgu maʼlumotlariga koʻra, Turkmanistonning Markaziy Osiyo mamlakatlariga eksporti 844 mln dollarni tashkil etdi va 10% ga oshdi. Mamlakat hissasiga mintaqa oʻzaro eksportining 10% i toʻgʻri keldi. Asosiy yoʻnalishlar boʻlib Oʻzbekiston va Qozogʻiston qolmoqda, Qirgʻiziston va Tojikistonga yetkazib berish esa cheklangan koʻlamni saqlab turibdi.

Umuman olganda, 2026 yilning yanvar–iyul oylari yakunlari mintaqa ichidagi savdoning ijobiy dinamikasi saqlanib qolayotganini tasdiqlaydi. Oʻzbekistonning Qirgʻiziston va Tojikiston bilan savdosi mustahkamlangani, shuningdek, qirgʻiz-tojik ayirboshlashining yanada jonlangani ayniqsa sezilarli boʻldi.

Shu bilan birga, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston oʻrtasidagi toʻgʻridan-toʻgʻri oqimlar kichikligicha qolmoqda, yirik savdo nomutanosibliklari va mamlakatlar yoʻnalishlarining yuqori darajada jamlanishi saqlanib turibdi.

Ushbu kontekstda asosan ikki tomonlama ayirboshlashdan koʻp tomonlama ishlab chiqarish aloqalariga oʻtish alohida ahamiyatga ega. Buning uchun notarif toʻsiqlarni yanada bartaraf etish, chegaraoldi infratuzilmasini rivojlantirish, texnik talablarni yaqinlashtirish, xomashyo boʻlmagan eksportni kengaytirish va transchegaraviy qoʻshilgan qiymat zanjirlarini shakllantirish zarur.