Mahalla Oʻzbekistonni koʻkalamzorlashtirish uddasidan chiqa oladimi?

Mahalla Oʻzbekistonni koʻkalamzorlashtirish uddasidan chiqa oladimi?

«Yashil makon» loyihasining yangi bosqichida printsipial oʻzgarish koʻzga tashlanmoqda: koʻkalamzorlashtirish natijasi uchun tobora koʻproq masʼuliyat mahallalar zimmasiga yuklatilmoqda.

Asosiy yangilik — muvaffaqiyatni ekilgan koʻchatlar soni bilan oʻlchaydigan odatiy yondashuvdan voz kechilishidir. Endilikda ekish faktining oʻzi emas, balki natija: qancha daraxt birinchi, uchinchi va beshinchi yilgacha yashab qolgani baholanishi taklif etilmoqda.

Har bir mahalla uchun ekish joylari, daraxt turlari va sugʻorish tizimlari koʻrsatilgan «yashil xarita» tuzish rejalashtirilgan. Koʻchatlarning holati mahalla raislari bilan birgalikda muntazam ravishda tekshirib turiladi. Agar daraxtlar quriy boshlasa, sabablarini aniqlash va choralar koʻrishga toʻgʻri keladi.

Mahallalarga, shuningdek, oʻrmonchi-murabbiylarni biriktirish taklif qilinmoqda. Ularning vazifasi — aholiga daraxt ekish, sugʻorish va parvarishlashni oʻrgatishdir. Bundan tashqari, sifatli koʻchatlar, oʻgʻitlar, suv tejovchi tizimlar, shuningdek, oʻsimliklarni kasallik va zararkunandalardan himoya qilish koʻzda tutilgan.

Mahallalarning «yashil reytingi» ham paydo boʻladi. Uning asosini koʻkalamzorlashtirish maydoni, bir aholiga toʻgʻri keladigan daraxtlar soni, koʻchatlarning koʻkarib ketishi va aholining ishtiroki tashkil etadi. Eng yaxshi mahallalarga qoʻshimcha mablagʻlar va mikrograntlar vaʼda qilinmoqda.

Koʻkalamzorlashtirishni «3-30-300» tamoyili boʻyicha rivojlantirish istagi bor: kamida uchta koʻrinib turadigan daraxt, hududning 30 foizi soyada boʻlishi va uydan 300 metrdan uzoq boʻlmagan masofada dam olish uchun yashil hudud boʻlishi kerak.

Qogʻozda hammasi mantiqiy koʻrinadi. Ammo noqulay savol tugʻiladi: hozirgi mahalla oʻz zimmasiga yana shunday masʼuliyatni ham olishga tayyormi?

Endi gap ekilgan daraxtlar soni toʻgʻrisidagi hisobot bilan yakunlanadigan bir martalik kampaniya haqida ketmayapti. Mahallaga amalda ularning taqdiri uchun yillar davomida javob berish taklif qilinmoqda: sugʻorish va parvarishlash, kasallik va zararkunandalardan himoya qilish, holatini nazorat qilish, nobud boʻlish sabablarini aniqlash va eng muhimi, bularning barchasi uchun resurslar mavjudligiga javobgarlik.

Demak, masala «Yashil makon» doirasidan ancha chetga chiqadi.

Yaqinda taniqli bloger Islom Kaparzo boshqa bir muammoni koʻtardi: mamlakatda fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilishi kerak boʻlgan Ichki ishlar vazirligi, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, Soliq qoʻmitasi va boshqa davlat tuzilmalari allaqachon mavjud. Unda nega bu funktsiyalarning bir qismi mahalla tizimida amalda takrorlanmoqda?

Savol ancha vazminlik bilan berilgan edi. Munosabat esa ancha shiddatli boʻldi.

Bu post ijtimoiy tarmoqlarda uch mingdan ortiq sharh va munosabatlarni toʻpladi. Ayniqsa, muhokamalarning salmoqli qismi bir fikrga borib taqalgani eʼtiborlidir: hozirgi mahalla aholi tomonidan har doim ham samarali institut sifatida qabul qilinavermaydi.

Bu kundalik hayot darajasida juda yaqqol koʻrinadi. Mening mahallamda tizim oddiy: hokimiyat topshiriq berdi — mahalla bajarishga kirishdi. Topshiriq yoʻqmi — sukunat.

Kommunal muammolar — elektr energiyasi uzilishi, issiq va sovuq suv taʼminotidagi uzilishlar va boshqa favqulodda vaziyatlarni koʻpincha kichik bir faollar guruhi hal qilishiga toʻgʻri keladi. Mahalla raisi esa har doim ham bu ishlarning markazida boʻlavermaydi.

Endi esa xuddi shu tizimga bugun ekilgan daraxt besh yildan keyin qurib qolgan shox-shabbaga aylanib qolmasligi uchun javob berish taklif qilinmoqda.

Davlat «Yashil makon» muvaffaqiyatini ekishlar soni bilan emas, balki daraxtlarning yashab qolishi bilan oʻlchamoqchi. Bu toʻgʻri yondashuv. Ammo unda asosiy savol tugʻiladi: mahalla darajasida bu yashab qolishni kim va nima bilan taʼminlaydi?

Agar mahalla haqiqatan ham loyihaning bosh ijrochisiga aylanayotgan boʻlsa, unga nafaqat yangi majburiyatlar, reytinglar va nazorat koʻrsatkichlari kerak. Unga vakolatlar, pul, mutaxassislar, suv, texnika va barcha davlat tuzilmalari oʻrtasida masʼuliyatning aniq taqsimlanishi zarur.

Aks holda, «yashil reyting» hisobotda chiroyli, ammo yerda ancha zaif koʻrinadigan navbatdagi koʻrsatkichga aylanib qolish xavfi bor.

Chunki daraxtni bir kunda ekish mumkin.

Uni oʻstirish esa — butunlay boshqa tarix.

Va «Yashil makon»ning asosiy savoli endi boshqacha yangramoqda: mahalla haqiqatan ham yashil Oʻzbekistonni oʻstira oladimi?