Kratom nima, AQSh rasmiylarini xavotirga solayotgan «yoqilgʻi quyish shoxobchasi geroini» oʻzi nima?

Kratom nima, AQSh rasmiylarini xavotirga solayotgan «yoqilgʻi quyish shoxobchasi geroini» nima oʻzi?

Vashington shtatida yashovchi 58 yoshli nafaqadagi oʻrmon kesuvchi Jeffri Diver son va tizza boʻgʻimlaridagi kuchli surunkali ogʻriqlarni yengillatish uchun toʻrt yildan beri kratomdan foydalanib keladi.

Shifokorlar uning ogʻrigʻini qoldira olmaganidan keyin va u jarrohlik amaliyotini kutayotgan bir paytda ushbu oʻsimlik mahsulotiga duch kelgan. Avvaliga u qoʻrqqan, shuning uchun «kamdan boshlagan», lekin ogʻriq yoʻqolguncha asta-sekin miqdorni oshirib borgan.

«Bu moʻʼjizadek edi», dedi Diver. «Men uxlay oldim. Harakat qila oldim.

Usiz nima qilgan boʻlardim, bilmayman».

Kratom — opioidga oʻxshash taʼsirga ega oʻsimlik boʻlib, soʻnggi oʻn yil ichida AQShda tobora ommalashib bormoqda va odatda retseptsiz sotib olinadi hamda tabletka yoki suyuqlik shaklida qabul qilinadi.

Shu hafta tergovchilar vafot etgan Missisipi universitetining ikki talabasining buyumlari orasidan qadoqlangan kratom topishdi. Ularning oʻlimida kratom ayblanmagan boʻlsa-da, rasmiylar endi uning isteʼmolidan ogohlantirmoqda.

Yillar davomida kratomga qarshi faollar uni taqiqlashni talab qilib kelishmoqda va Buyuk Britaniya kabi baʼzi mamlakatlarda u noqonuniy hisoblanadi. Ammo kratom AQSh Oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi (FDA) tomonidan tartibga solinmaydi va baʼzi shtatlarda, jumladan Missisipida qonuniy boʻlib qolmoqda.

Kratom — Janubi-Sharqiy Osiyo, jumladan Tailand, Malayziya va Indoneziya kabi mamlakatlarda oʻsadigan daraxtdir.

U asrlar davomida oʻzining ragʻbatlantiruvchi taʼsiri uchun ishlatilgan, maydalanib, xuddi choy kabi isteʼmol qilingan.

Uning mashhurligi butun dunyoga tarqalgach, u AQSh bozoriga taxminan 2016 yilda qoʻshimcha sifatida kirib keldi.

«Muammolar aynan oʻsha yerda boshlandi», dedi Arkanzas davlat universiteti qoshidagi Nyu-York texnologiya instituti Osteopatik tibbiyot kolleji dekani, doktor Sheyn Speyts.

AQShda kratom asosan tabletkalar, kukun yoki suyuqlik shaklida juda yuqori kontsentratsiyalangan shakllarda sotiladi, dedi Speyts.

U shuningdek, keng tarqalgan boʻlib, doʻkonlar va yoqilgʻi quyish shoxobchalaridan tortib veyp doʻkonlarigacha boʻlgan hamma joyda sotiladi.

Va u biologik faol qoʻshimcha sifatida tasniflangani sababli, kratom mahsulotlari federal darajada tartibga solinmaydi.

«Aynan nima olayotganingizni bilishning iloji yoʻq», dedi Speyts. «Siz yertoʻlangizda biror narsa yaratib, uni qoʻshimcha sifatida bozorga chiqarishingiz mumkin va hech kim uning ichida nima borligini tekshirib koʻrmaydi».

Kratom koʻpincha ogʻriqni qoldirish, xavotir va depressiya uchun xavfsiz, tabiiy oʻsimlik qoʻshimchasi sifatida targʻib qilinadi.

Kamroq dozalarda uning ragʻbatlantiruvchi xususiyatlari «kofeinga oʻxshash tetiklik» beradi, deb tushuntirdi Speyts.

Opioidga oʻxshash taʼsiri tufayli u fentanil kabi haqiqiy opioidlarga boʻlgan qaramlikni jilovlashga harakat qilishda ham qoʻllanilgan.

Bu taʼsirlar oʻsimlik tarkibidagi birikmalar — masalan, 7-gidroksimitraginin — dofamin kabi turli gormonlarni faollashtirishidan kelib chiqadi.

«Bu deyarli narkotik qabul qilish bilan barobar», dedi Speyts. «Yuqori dozalarda u koʻproq eyforiya yaratishi va umumiy kayf berishi mumkin».

Gallyutsinatsiyalar ham boʻlishi mumkin.

Yuqori dozalar zararli nojoʻya taʼsirlar xavfini ham oshiradi.

Bu markaziy asab tizimining (MAT) susayishini oʻz ichiga oladi — «oʻlim holatlari aynan shu yerda yuz beradi», dedi Speyts.

MAT susayishi yurak-qon tomir tizimining ishlamay qolishiga va nafas olishning toʻxtashiga olib kelishi mumkin.

Qaramlikdan davolash boʻyicha Mountainside markazining klinik integratsiya boʻyicha direktori Yana Vuning aytishicha, tiyilish sindromi (lomka) va qaramlik ham xavf tugʻdiradi.

«Bu nikohlarga, munosabatlarga taʼsir qiladi», dedi u. «Men odamlarning ishdan ayrilganini, bunga oyiga minglab dollar sarflaganini koʻrdim».

Oʻsimlikka nisbatan yuqori chidamlilikni (tolerantlik) osongina shakllantirish mumkinligi sababli, isteʼmolchilar vaqt oʻtishi bilan xuddi shunday taʼsirga erishish uchun koʻproq va koʻproq qabul qilishlari kerak boʻlishi mumkin.

«Men kuniga 20 tagacha tabletka ichadigan odamlar bilan ishlaganman», dedi Vu.

Ekspertlarning BBC'ga maʼlum qilishicha, eng katta xavf kratomning federal darajada tartibga solinmaganligidadir.

«Xavfsiz doza bormi?» dedi Speyts. «Mening javobim yoʻq boʻladi, chunki — men yana shunga qaytaman — biz uning ichida nima borligini bilmaymiz».

Kratom 11 ta shtatda taqiqlangan: Alabama, Arkanzas, Konnektikut, Indiana, Kanzas, Luiziana, Massachusets, Shimoliy Dakota, Tennessi, Vermont va Viskonsin.

Massachusets avgust oyida vaqtinchalik favqulodda buyruq chiqarib, uni noqonuniy deb eʼlon qilgan eng soʻnggi shtat boʻldi.

Oʻn yil oldin AQSh Narkotiklarga qarshi kurash boshqarmasi (DEA) kratomni «jamoat xavfsizligiga bevosita tahdid» deb atab, eng xavfli toifa boʻlgan 1-jadvaldagi narkotik sifatida tasniflashga harakat qilgan edi.

Ammo bir necha oydan keyin Adliya vazirligi ushbu urinishga «jamoatchilik vakillaridan koʻplab eʼtirozli sharhlar» olganini aytganidan soʻng, bu harakat muvaffaqiyatsizlikka uchradi.

Bu esa shtatlarning oʻzlariga chora koʻrish imkonini qoldiradi, masalan, yaqinda kratomli ichimlik mahsulotlarini sotadigan kompaniyani sudga bergan Arizona shtati kabi.

Kratomga qarshi guruhlar shtatlardan koʻproq chora koʻrishni talab qilib, «yoqilgʻi quyish shoxobchasi narkotiklari jamiyatimizni zaharlamoqda» demoqda.

Amerika Kratom Assotsiatsiyasi kabi kratom tarafdorlari boʻlgan guruhlar esa «tabiiy kratom niqobi ostidagi» sintetik mahsulotlarni taqiqlashni talab qilmoqda.

Xalqaro miqyosda kratom Buyuk Britaniyada taqiqlangan. Yevropada qonunlar mamlakatga qarab farq qiladi.

Kratom daraxti vatani boʻlgan Malayziyada uni isteʼmol qilish va sotish 1952 yildagi Zaharli moddalar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq taqiqlangan.