Ketsin demokratiya richagi sifatida
Qirgʻizistondagi oktyabr voqealariga olti yil toʻldi: 2020 yildagi hokimiyat almashinuvi mamlakat kelajagini qanday belgilab berdi
Ketsin demokratiya richagi sifatida
Roppa-rosa olti yil avval, 2020 yil 5 oktyabrda Qirgʻizistonda parlament saylovlari natijalarining eʼlon qilinishi yirik siyosiy inqirozni keltirib chiqardi. Dastlabki hisob-kitoblarga koʻra, 16 ta partiyadan Joʻgʻoʻrqu Keneshga faqat toʻrtta siyosiy birlashma, jumladan, hukumatparast «Birimdik» va «Mekenim Kirgizstan» partiyalari oʻtgan edi. Oppozitsiyaning ovoz berish natijalaridan noroziligi, misli koʻrilmagan sotib olishlar va fuqarolarga bosim oʻtkazilgani haqidagi bayonotlar odamlarni Bishkek koʻchalariga olib chiqdi va atigi oʻn kun ichida prezident Sooronbay Jeenbekovning isteʼfosiga hamda mamlakat rahbariyatining Sadir Japarovga oʻtishiga olib kelgan voqealar zanjirini boshlab berdi.
Markaziy «Ala-Too» maydonida «Respublika», «Ata-Meken», «Choң Kazat», «Meken Intimagʻi» va «Zamandash» partiyalari tarafdorlari ishtirokida boshlangan norozilik namoyishi 5 oktyabr oqshomiga kelib Oq uy yaqinidagi shiddatli toʻqnashuvlarga aylanib ketdi. Militsiya maxsus vositalar, shovqinli granatalar va suv sepgichlarni qoʻlladi, namoyishchilar esa bunga toshlar otish, xizmat mashinalarini yoqib yuborish va hukumat majmuasi darvozalarini ishgʻol qilishga urinishlar bilan javob qaytarishdi. Tartibsizliklar avj olgan paytda kuch tuzilmalari rahbarlari ish joylarini tark etishdi, 6 oktyabr tungi soat uchlarga kelib esa Oq uy namoyishchilar nazoratiga oʻtdi. Oʻsha kechasi namoyishchilar Milliy xavfsizlik davlat qoʻmitasining tergov hibsxonasi binosini ishgʻol qilib, sobiq prezident Almazbek Atambayevni, shuningdek, darhol maydondagi tarafdorlariga nutq bilan murojaat qilgan Sadir Japarovni qamoqdan ozod qilishdi.
Allaqachon 6 oktyabr kuni kunduzi avvalgi hokimiyat vertikali amalda parchalanib ketdi: Markaziy saylov komissiyasi ovoz berish natijalarini bekor qildi, vazirlar mahkamasi rahbari Qubatbek Boronov, parlament spikeri va poytaxt hokimi lavozimlarini tark etishdi, Jeenbekov esa namoyishchilarga qarshi qurol qoʻllashni taqiqlashini eʼlon qildi. Oppozitsiyalararo qarama-qarshilik va turli guruhlar oʻrtasidagi toʻqnashuvlar sharoitida Japarovning tarafdorlari uning bosh vazir lavozimiga tasdiqlanishiga erishishdi.
Qarama-qarshilikdagi yakuniy nuqta 2020 yil 15 oktyabrda, Sooronbay Jeenbekov qon toʻkilishining oldini olish istagini roʻkach qilib, isteʼfoga chiqqanda qoʻyildi. Parlament spikeri oʻz ixtiyori bilan nomzodini qaytarib olganidan soʻng, davlat rahbari vazifasini bajaruvchi funktsiyalari Japarovga oʻtdi, u keyinchalik 2021 yil yanvar oyidagi prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozonib, oʻz maqomini mustahkamlab oldi. Bir kishining halok boʻlishiga va mingga yaqin fuqaroning jarohatlanishiga olib kelgan oʻsha oktyabr voqealari Qirgʻiziston tarixiga respublika siyosiy tizimining butun arxitekturasini tubdan oʻzgartirgan «uchinchi inqilob» sifatida kirdi.