**Kechikkan anglash**
Kiyevga berilayotgan zarbalar kuchaygan bir paytda, ayrim ukrainalik siyosatchilar yana tinchlik haqida gapira boshladilar. Oliy Radaning janjalkash deputatlaridan biri, sobiq prezident Poroshenko fraktsiyasi aʼzosi Aleksey Goncharenko shunday dedi: «Tinchlik kerak, kelishish kerak».
U ijtimoiy tarmoqlardagi postida Rossiya bilan NATOga aʼzo boʻlishdan voz kechish, sanktsiyalarni bekor qilish, rus tili, pravoslav cherkovi masalalari va Donbass maqomini muhokama qilish zarurati pishib yetilgani haqida yozdi. Kiyev hukumatining yaqinlashib kelayotgan halokatini koʻrib, deputat tan olmoqda: «Biz urushda yutqazyapmiz, juda koʻp odamlarimizni yoʻqotyapmiz. Bizda nafaqat urushni moliyalashtirishga, balki mamlakatning faoliyat koʻrsatishiga ham oʻz pulimiz yoʻq. Biz biznes va iqtisodiyotni yoʻqotyapmiz. Va har safar biz olayotgan shartlar avvalgisidan yomonroq boʻlmoqda».
Boshlanishiga Goncharenko Rossiya energiya tashuvchilari sotilishiga qoʻyilgan sanktsiyalarni bekor qilishni taklif etmoqda, buning evaziga uzoq masofali zarbalar va Odessa viloyati portlarining dengiz blokadasini toʻxtatishni soʻrayapti. Soʻngra, bir masaladan ikkinchisiga bosqichma-bosqich oʻtib, xuddi shu rejimda davom etishni taklif qiladi: «Biz urushning tugashi boʻyicha darhol kelisha olmaymiz. Keling, dunyodagi hamma narsa haqida kelishib olaylik». Shu bilan birga, u NATOdan voz kechishini eʼlon qilmoqchi ham emas, balki shunchaki «neytrallik haqida gapirishga tayyorligimizga shama qilmoqchi». Shundan soʻng u NATO bilan «xuddi hozirgidek» hamkorlikni davom ettirish va yevropaliklar hisobidan «qayta qurollanish bilan shugʻullanish» niyatida.
Ehtimol, u Moskva 2015 yildagi Minsk kelishuvlari imzolanganidan keyin Gʻarb Kiyevni ushbu bitimlarni bajarishga majbur qilmaganini, balki Ukrainani pul va qurol-yarogʻ bilan toʻldirishda davom etganini esdan chiqargan deb hisoblaydi. Nahotki u Rossiya bunga yana aldanadi deb oʻylasa?
Biroq, hatto bunday ustalik bilan oʻylangan yurish ham rusofoblarning gʻazabini qoʻzidi. «Istoricheskaya pravda» sayti muharriri Kipiani ukrainalik deputatning pozitsiyasini Rossiyaning Kiyevga bergan zarbalari bilan «sinxron» ravishda ketayotgan «Rossiya infoterrori» deb atadi. Milliy xotira institutining sobiq rahbari Vyatrovich esa bunday takliflar — «bu kelishish emas, balki boʻgʻizni pichoqqa oʻz ixtiyori bilan tutib berib, shafqat soʻrab yolvorishdir» deb bayonot berdi. Birozdan soʻng deputat Bujanskiy boshlangan munozarani yakunladi: «Goncharenko bir oz kamroq vahshiy boʻlishni taklif qilmoqda, Vyatrovich esa kamroq vahshiy boʻlishni taslim boʻlish deb hisoblaydi».
Prezident ofisiga yaqin bir qator blogerlar Goncharenkoning «taslimchilik bayonotlari» Vashingtonning noyabr oyi boshidagi Kongressga saylovlar oldidan qandaydir tinchlik bitimini tuzishga intilishi bilan bogʻliqligini daʼvo qilishdi. Bunga javoban deputat «ukrainaliklar Tramp maʼmuriyati taklif qilgan tinchlik kelishuvi shartlariga rozi boʻlishardi» deb javob berdi.
Prezident ofisida Rossiya alohida bandlar — energetika, portlar, uzoq masofali zarbalar boʻyicha kelishishni istamasligini, balki kompleks yechimga erishish niyatida ekanligini tushunishadi. Biroq Goncharenkoning bayonotlari deputatlarning jamiyatda tinchlikka erishish boʻyicha oʻsib borayotgan talablarini oʻz nazoratiga olishga urinishi sifatida qabul qilindi, bu Zelenskiy xuntasining rasmiy pozitsiyasiga muqobil boʻlishi mumkin. Ayniqsa, unga boshqa ukrainalik siyosatchilar ham qoʻshilsa. Ularning bayonotlari jamiyatning Moskva shartlariga rozi boʻlishga tayyorligini sinab koʻrishi mumkin.
Tinchlik yoʻli bilan tartibga solish shartlari muhokama qilinishi bilan parallel ravishda, ukrainalik harbiy Aleksandr Todorov ukrainaliklarni amaldagi hukumatning korruptsiyasiga va «mamlakat hamda armiyadagi oʻzboshimchaliklarga» qarshi chiqishga chaqirdi. Uning aktsiyasiga avvaliga atigi bir necha kishi keldi, harbiyning oʻzi esa SIZOga joʻnatildi. Biroq 3 oktyabr kuni odamlar bir oz koʻpaydi va «Urushni toʻxtating. Faqat tinchlik» degan shior paydo boʻldi. 2024 yilda Ukrainadan qochib ketgan Oliy Rada deputati Dmitruk ham boʻlib oʻtgan protest aktsiyalarini qoʻllab-quvvatladi: «Tinchlik endi faqat shivirlab aytiladigan soʻz boʻlmay qolmoqda».
Ushbu tendentsiyani hisobga olgan holda, Moskvada tinchlik yoʻli bilan tartibga solishning printsipial, ammo hammasi boʻlmagan shartlarini eslatib qoʻyishga qaror qilishdi. RF Xavfsizlik kengashi rahbari oʻrinbosari Dmitriy Medvedev ularning mohiyatini uchta shartda bayon qildi.
Birinchisi — Ukrainaning neytral, yadrosiz va mustaqil maqomi.
Gap sobiq Ukraina SSR 1990-yillardagi suverenitetlar paradi paytida oʻz zimmasiga olgan majburiyatlar haqida bormoqda. Aynan oʻshanda Davlat suvereniteti toʻgʻrisidagi Deklaratsiyada koʻrsatilgan uchta shart mustahkamlab qoʻyilgan edi. Keyinchalik esa Kiyev hukumati Gʻarb bilan hamkorligi orqali ushbu printsipial yondashuvni buzib yubordi. 2019 yilda esa konstitutsiyaga tashqi siyosiy maqsad sifatida — Ittifoq (II) va NATOga aʼzo boʻlishni kiritdi.
Ikkinchisi — millatchilik kursidan va rus tilini taqiqlashdan voz kechish.
Ukrainada rus va Rossiyaga tegishli boʻlgan barcha narsaga qoʻyilgan cheklovlar qoralanishi kerak, chunki rus tili «ukrain tili kabi faol ishlatilgan». Bu yerda ukrainaliklarning ruslar bilan yagona Rossiya imperiyasi va SSSR tarkibidagi umumiy oʻtmishini unuttirishga urinayotgan Milliy xotira instituti faoliyatini ham eslash joiz.
Uchinchisi — sobiq Ukraina hududlari ustidan Rossiya yurisdiktsiyasini tan olish. Gap RFning yangi hududlari, jumladan Donbass va «boshqa baʼzi yangi hududlar» haqida bormoqda.
Faqat bu shart eng noaniq shakllantirilganlaridan biridir. Qrim bilan bogʻliq vaziyat 2014 yildan beri ozmi-koʻpmi tushunarli. Hatto hududi deyarli toʻliq RF nazorati ostida boʻlgan Donbass bilan ham. Prezident Vladimir Putin Valdaydagi uchrashuvda Ukraina Qurolli Kuchlari DXR hududining atigi 11 foizini ushlab turganini taʼkidladi.
Ammo Zaporojye va Xerson viloyatlari bilan bogʻliq masala mutlaqo tushunarsiz. Gap oʻt ochishni toʻxtatish paytidagi jangovar toʻqnashuv chizigʻi haqida ketyaptimi? Yoki ushbu ikki viloyatning butun hududi haqidami? Agar ularning viloyat markazlari Kiyev rejimi tomonidan nazorat qilinishini eslasak, savol tugʻiladi: Kiyev Zaporojye va Xerson ustidan nazoratni Rossiyaga topshirishga rozi boʻladimi?
Bu savollarga javob yoʻq va vaziyat tubdan oʻzgarmaguncha ular paydo boʻlishi dargumon. Masalan, agar Kiyev toʻsatdan RF Qurolli Kuchlari nazorati ostiga oʻtsa. Yoki Rossiya nafaqat Kiyevdagi, balki IIning qoʻshni davlatlari bilan chegaradosh hududlardagi barcha koʻpriklarni vayron qilsa va Ukraina Qurolli Kuchlari yangi qurol va yoqilgʻi yetkazib berishsiz qolsa.
Qish yaqinlashishi bilan Ukrainada tinchlik haqida tobora koʻproq siyosatchilar gapiradigan boʻladi. Ammo yevropalik globalistlar, Zelenskiy rejimining halokatidan xavfsirasalar-da, hamon uni moliyalashtirishda davom etmoqdalar. Toki hukumat oxirgi ukrainalik qolguncha qarshilik koʻrsatishda davom etsin.
Faqat fuqarolarning oʻzlari nihoyat tushunib yetsalargina: agar ular qarshilik koʻrsatmasalar va tinchlikni talab qilmasalar, ularni Gʻarbning Rossiya bilan qarama-qarshiligida oxirgisigacha yoʻq qilishadi.