Javlon Vahobov: Fargʻona vodiysi - 18 millionlik bozor
Qirgʻiziston janubi, Oʻzbekiston viloyatlari va Tojikistonning Sugʻd viloyati oʻrtasidagi iqtisodiy hamkorlik Fargʻona vodiysida yagona ishlab chiqarish zanjirlarini shakllantirish imkonini beradi. Markaziy Osiyo xalqaro instituti direktori Javlon Vahobov bu boradagi salohiyat, jumladan, xomashyoni qayta ishlash va tayyor mahsulotlarni eksport qilish imkoniyatlarini tahlil qildi.
Javlon Vahobov: Fargʻona vodiysi - 18 millionlik bozor
Soʻnggi 10 yil davomida Oʻzbekistonning Markaziy Osiyo davlatlari bilan oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi 2,5 milliard dollardan qariyb 8,5 milliard dollargacha oshdi. Mintaqa davlatlari oʻrtasidagi umumiy tovar ayirboshlash esa qariyb 11 milliard dollarga yetdi. Vahobovning fikricha, bu raqamlar iqtisodiy hamkorlikni yanada chuqurlashtirish uchun imkoniyatlar borligini anglatadi. Ayniqsa, Fargʻona vodiysidagi yetti hudud oʻrtasidagi iqtisodiy aloqalarni mustahkamlash, qoʻshilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish hamda oʻzaro bogʻlangan ishlab chiqarish zanjirlarini shakllantirish muhimdir.
Fargʻona vodiysining Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikiston hududlarini qamrab olgan qismida qariyb 18 million kishi istiqomat qiladi. Bu nafaqat yirik bozor, balki sanoat kooperatsiyasi, xizmatlar va savdo aloqalarini rivojlantirish uchun ham katta salohiyatga ega hududdir. Vahobov bu joylarga faqat isteʼmol bozori sifatida qarash bilan cheklanmaslik kerakligini taʼkidlaydi. Uning fikricha, asosiy vazifa — viloyatlarda ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar va koʻrsatilayotgan xizmatlarni yagona iqtisodiy zanjirga birlashtirish. Fargʻona vodiysidagi hududlarning iqtisodiy ixtisoslashuvi oʻzaro manfaatli hamkorlikni yoʻlga qoʻyish uchun asos yaratadi.
Andijon viloyati mashinasozlik, ishlab chiqarish va ogʻir sanoatdagi salohiyati bilan ajralib turadi. Xitoy–Qirgʻiziston–Oʻzbekiston temiryoʻli qurilishi esa viloyatning mintaqaviy transport aloqalaridagi ahamiyatini oshirishi mumkin. Kelajakda Andijon yirik transport xabiga aylanish imkoniyatiga ham ega. Namangan viloyati yengil sanoat va toʻqimachilikka ixtisoslashgan boʻlsa, Fargʻonada kimyo va neft-kimyo sanoati, shuningdek, tadbirkorlik yoʻnalishlari muhim oʻrin egallaydi. Bu tarmoqlarni qoʻshni hududlarning ishlab chiqarish imkoniyatlari bilan bogʻlash orqali mintaqaviy kooperatsiyani kengaytirish mumkin.
Bunda har bir viloyatning mavjud ixtisoslashuvi umumiy ishlab chiqarish zanjirining tarkibiy qismiga aylanishi nazarda tutiladi.
Tojikistonning Sugʻd viloyati ham Fargʻona vodiysidagi iqtisodiy hamkorlikda muhim rol oʻynashi mumkin. Viloyat Tojikistonning sanoati rivojlangan hududlaridan biri boʻlib, metallurgiya va boshqa ishlab chiqarish tarmoqlaridagi salohiyati bilan ajralib turadi. Vahobovning taʼkidlashicha, Sugʻd viloyatining sanoat imkoniyatlarini Oʻzbekiston hududlaridagi ishlab chiqarish ehtiyojlari bilan bogʻlash mumkin. Xususan, metallurgiya mahsulotlariga boʻlgan talabni inobatga olgan holda, Sugʻddagi korxonalar bilan Andijonning mashinasozlik tarmogʻi oʻrtasida hamkorlikni rivojlantirish istiqbollari mavjud. Bunday kooperatsiya xomashyo va tayyor mahsulotlar yetkazib berish bilangina cheklanib qolmay, oʻzaro bogʻlangan ishlab chiqarish jarayonlarini yoʻlga qoʻyishga ham xizmat qilishi mumkin.