Janubiy Koreya bilan hamkorlikda Oʻzbekistonda tashkil etilishi rejalashtirilayotgan Biome Center nima oʻzi?
Oʻzbekistonda Janubiy Koreya bilan hamkorlikda tashkil etilayotgan Biome Center hujayra texnologiyalari, genom tadqiqotlari va biotibbiy maʼlumotlarni qayta ishlashni birlashtiradi. Ilgʻor texnologiyalar markazi huzuridagi faoliyat koʻrsatayotgan oʻzak hujayralar banki va «Oʻzbekistonning 1000 genomi» loyihasi ushbu loyihaning asosiga aylanadi.
Oʻzbekistonda Janubiy Koreya bilan hamkorlikda tashkil etilishi rejalashtirilayotgan Biome Center nima oʻzi?
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston Prezidentining Koreya Respublikasiga tashrifi yakunlari boʻyicha 14 sentyabr kuni Seulda tashkil etish toʻgʻrisida memorandum imzolangan Biome Center loyihasi tafsilotlarini maʼlum qildi.
«Biome gʻoyasi Fanlar akademiyasining Ilgʻor texnologiyalar markazida tugʻilgan boʻlib, u yerda loyihani amalga oshirish boshlab yuborilgan. Memorandumning imzolanishi uni rivojlantirish va jahon andozalariga mos zamonaviy infratuzilmani yaratishning yangi bosqichini boshlab beradi», — deyiladi xabarda.
Fanlar akademiyasi hujayra texnologiyalari dori-darmon haqidagi tasavvurning oʻzini oʻzgartirayotganini taʼkidladi: uning asosini belgilangan xususiyat va funktsiyalarga ega tirik hujayralar tashkil etishi mumkin.
«Bu oʻsimtalarga qarshi kurashish, shikastlangan toʻqimalarni tiklash va mavjud usullar yetarli boʻlmagan kasalliklarni davolash uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Buning uchun butun bir tizim kerak: sifatli hujayra materiali, uning xususiyatlarini chuqur tushunish, zamonaviy laboratoriyalar, katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlash, ishlab chiqarish quvvatlari va klinikalar bilan hamkorlik. Bunday tizimni yaratish Biome loyihasining mohiyatini tashkil etadi», — deya tushuntirdi FA.
Biobank olimlar hujayra mahsulotlarini ishlab chiqishda foydalanishlari mumkin boʻlgan hujayra materiallari kollektsiyalarini toʻplaydi va saqlaydi. Genom tadqiqotlari hujayra liniyalarining oʻxshashligi, xususiyatlari, barqarorligi va xavfsizligini aniqlash uchun zarur.
Bioinformatika va sunʼiy intellekt hujayralar xususiyatlarini tadqiqot va sinovlar natijalari bilan solishtirish uchun jalb qilinadi.
«Shunday qilib, Biome nafaqat genetik maʼlumotlar bazasi, balki toʻliq tsiklli texnologik platforma sifatida ham loyihalashtirilgan: hujayra va ilmiy tadqiqotdan tortib, hujayra mahsulotini ishlab chiqarish va uni klinikada qoʻllashgacha boʻlgan jarayonni qamrab oladi», — deya qayd etdi Fanlar akademiyasi.
Ilgʻor texnologiyalar markazida allaqachon Oʻzbekistondagi birinchi oʻzak hujayralar banki faoliyat koʻrsatmoqda, u yerda 1200 dan ortiq namuna saqlanmoqda.
«Ishlab chiqilgan hujayra mahsulotlari kuyishlarni davolash va toʻqimalarni tiklashda, yuz-jagʻ jarrohligi va oftalmologiyada qoʻllanilmoqda. Onkologik kasalliklarga qarshi kurashish uchun NK-hujayralar asosida preparat yaratilgan boʻlib, u amaliyotga joriy etishga tayyorlanmoqda».
Markaz faoliyatining yana bir yirik yoʻnalishi — «Oʻzbekistonning 1000 ta genomi» loyihasidir. 1200 dan ortiq ishtirokchining qariyb 10 million genetik markerni oʻz ichiga olgan maʼlumotlari mamlakat aholisining genetik xaritasini yaratish uchun asos boʻlmoqda — bu irsiy xususiyatlarni oʻrganish, kasallik xavfini prognoz qilish va personallashtirilgan tibbiyotni rivojlantirish uchun resursdir.
«Shunday qilib, Fanlar akademiyasida Biome loyihasining asosiy yoʻnalishlari: hujayra texnologiyalari, genom tadqiqotlari va amaliy tibbiyot allaqachon birlashtirilgan. Yangi markaz toʻplangan kompetentsiyalarni yagona ilmiy-texnologik infratuzilmaga aylantirish va olib borilayotgan tadqiqotlar hamda ishlanmalar koʻlamini sezilarli darajada kengaytirish imkonini beradi», — deya xulosa qildi FA.