Ispaniya iqlim oʻzgarishiga qarshi bir nechta yoʻnalishda kurashmoqda

**Ispaniya iqlim oʻzgarishiga qarshi bir necha frontda kurashmoqda**

Fermer Xuan Anxel Iskyerdoning aytishicha, oʻrmon yongʻinlaridan xavotirlanmaslikning iloji yoʻq

Madriddan gʻarbda, Gredos togʻlaridagi kichik yashil yaylovda Xuan Anxel Iskyerdo va uning oilasiga tegishli bir necha oʻnlab sigirlar oʻtlab yuribdi. Atrofdagi yagona tovush — hayvonlarning boʻyniga osilgan qoʻngʻiroqlarning mayin ovozi.

Agar atrofni oʻrab turgan, yaqinda sodir boʻlgan vayronkor oʻrmon yongʻini oqibatida kuyib koʻmirga aylangan qaragʻay va eman daraxtlari boʻlmaganida, bu manzara juda osoyishta koʻrinishi mumkin edi.

«Bu dahshatli edi, umrimda bunaqasini koʻrmaganman», deydi oilasi bu yerda 200 yildan beri dehqonchilik qilib kelayotgan Iskyerdo.

Iyul oyi oxirida ushbu yongʻin boshqa ikkitasi bilan birlashib, jami 80 000 gektar (200 000 akr) maydonni kuydirdi va Ispaniya tarixidagi eng yirik yongʻinga aylandi.

U Iskyerdo yerlarining uchdan ikki qismidan koʻprogʻini vayron qildi, uning 85 bosh sigiridan 12 tasini nobud qildi va olgan jarohatlari tufayli yana sakkizta hayvonni uxlatib qoʻyishga majbur qildi. Sigirlarni qish boʻyi boqish uchun yiqqan barcha pichani ham olov ichida qoldi.

«Biz, fermerlar uchun yoz fasli tobora koʻproq tashvish tugʻdirmoqda, chunki kunlar isib bormoqda», deydi u. «Yomgʻir kamroq yogʻadi, namgarchilik mavsumi erta tugaydi va kuz ancha kech boshlanadi».

Fermerlar uchun bunday sharoitlar yongʻinlar bilan uzviy bogʻliqdir.

«Agar oʻrmon yongʻinlari haqida koʻp oʻylamasangiz, oʻzingizni yaxshi his qilasiz», deydi Iskyerdo. «Ammo yaqin atrofdagi qishloqda yongʻin boshlanganda, siz: „keyingisi biz boʻlsak-chi?“ deb oʻylay boshlaysiz».

Oʻrmon yongʻinlari soʻnggi yillarda Ispaniya iqtisodiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan va shu bilan birga dahshatli insoniy fojialarga sabab boʻlgan iqlim oʻzgarishining bir nechta belgilaridan biridir.

Xalqaro tadqiqot tashkiloti — World Weather Attribution aniqlashicha, 2025 yilda Ispaniya va Portugaliyadagi rekord darajadagi yongʻinlar ortida turgan ekstremal sharoitlarning yuzaga kelish ehtimoli iqlim isishi sababli

40 marta koʻproq

boʻlgan.

«Bu kabi yongʻinlarning tez-tez va kuchliroq sodir boʻlishining asosiy sababi, asosan, qazib olinadigan yoqilgʻidan keng foydalanish natijasida yuzaga keladigan issiqxona gazlarining koʻpayishi bilan bogʻliq», dedi Ispaniya Meteorologiya assotsiatsiyasi prezidenti Ernesto Rodriges Kamino.

Sotsialist Bosh vazir Pedro Sanches yongʻinlar haqida keskin gapirib, Ispaniyani ekologik inqirozning oldingi safiga qoʻydi.

«Iqlim favqulodda holati oʻldiradi», dedi u iyul oyida oʻrmon yongʻini oqibatida 15 kishi halok boʻlgan janubiy Almeriya provintsiyasiga tashrifi chogʻida.

Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, Ispaniyada haddan tashqari issiqlik va u keltirib chiqaradigan yongʻinlar ehtimoli endi 40 marta koʻproq

Yevropa oʻrmon yongʻinlari boʻyicha axborot tizimi (EFFIS) maʼlumotlariga koʻra, shu yilning oʻzida Ispaniyada 300 000 gektarga yaqin yer yonib ketgan, bu butun Yevropa Ittifoqi boʻyicha zarar koʻrgan umumiy maydonning taxminan yarmini tashkil qiladi.

Soʻnggi 40 yil ichida Ispaniyadagi yongʻinlar sakkiz marta, jumladan 2022 yildan beri uch marta bir yilda 200 000 gektardan ortiq maydonga zarar yetkazdi.

Qishloq xoʻjaligi sugʻurtasi assotsiatsiyasi — Agroseguro hisob-kitoblariga koʻra, shu yilning avgust oyi oʻrtalariga kelib 16 000 gektar ekin maydonlari vayron boʻlgan, bu Ispaniya yalpi ichki mahsulotining 9 foizini tashkil etuvchi agrooziq-ovqat sektoriga jiddiy zarba boʻldi.

Madrid yaqinidagi bu yilgi yirik yongʻindan eng koʻp jabr koʻrgan Kastiliya va Leon mintaqasi rasmiylari yetkazilgan zararga qarab har bir fermerga 5 500 yevro (6 300 dollar; 4 700 funt sterling) dan 25 000 yevro (29 000 dollar; 21 000 funt sterling) gacha tovon puli taklif qilmoqda. Ammo Iskyerdoning aytishicha, bu uning koʻrgan zararining yarmidan kamini qoplaydi.

Oʻn yillar davomida Ispaniyaning issiq iqlimi uning boshqa yirik tarmoqlaridan biri — turizmga foyda keltirdi. Oʻrta yer dengizi sohilidagi, shuningdek, Balear va Kanar orollaridagi quyoshli kurortlar mamlakatning sayyohlik maskani sifatida yuksalishiga yordam berdi.

Bu yil Ispaniyaga 100 millionga yaqin xorijiy sayyoh kelishi kutilmoqda, bu esa uni Frantsiyadan keyin dunyodagi eng koʻp tashrif buyuriladigan ikkinchi davlatga aylantiradi.

Biroq, issiqlik baʼzi sayyohlar uchun haddan tashqari ortiqlik qilayotgani haqida belgilar bor. Madriddagi Rey Xuan Karlos universiteti tadqiqotchilari tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, bu potentsial tashrif buyuruvchilarni qaytarishi mumkin.

«Issiqlik toʻlqini kuzatilganda, biz oʻrgangan yoʻnalishlarda tunab qolishlar soni kamayadi, shuningdek, Ispaniyaning eng yirik bozorlaridan keluvchilar soni ham kamayadi», deydi hisobot hammuallifi, iqtisodchi Mariya Dolores Sanches.

«Turizm Ispaniya YAIMning 13 foizini tashkil qiladi, shuning uchun bu oʻrta muddatli istiqbolda Ispaniyaning raqobatbardoshligiga taʼsir qilishi mumkin».

Madrid yaqinidagi Toledo shahrida shu yozda koʻplab kunlarda harorat 40 darajadan yuqori koʻtarildi

Oʻrta asrlarga oid Toledo shahri Ispaniya sohillaridan uzoqda, Kastiliya-La-Mancha tekisliklarida joylashgan, ammo uning boy tarixi va tor koʻchalari mamlakat sohillari va tungi hayotiga muqobil izlayotgan sayyohlar uchun sevimli maskanga aylantirgan.

Biroq, shu yozda odamlarning issiqqa chidamliligi sinovdan oʻtdi, chunki Ispaniyada sentyabr oyining boshigacha davom etgan rekord darajadagi 61 kunlik issiqlik toʻlqini qayd etildi. Toledoda bir necha bor 40 darajadan yuqori harorat kuzatildi.

«Yozda ekskursiyalarni oʻtkazish juda qiyin», deydi Visit Toledo gidi Diyego Esteban. «Biz moslashishimiz kerak, xoh turizm sohasida ishlaydiganlar boʻlsin, xoh mahalliy aholi».

Yozda ekskursiyalarni olib borganda, Esteban tez-tez tanaffuslar boʻlishini, ichimlik suvi mavjudligini va yoʻnalishlarda koʻplab soya joylar boʻlishini taʼminlaydi. Shunga qaramay, u koʻproq soya joylar va koʻproq ichimlik suvi favvoralarini koʻrishni xohlaydi.

Uning aytishicha, issiqlik sayyohlik mavsumining vaqtini oʻzgartira boshladi va salqinroq bahor va kuz oylarida koʻproq sayyohlarni jalb qilmoqda.

Issiqroq yoz fasli, shuningdek, ispaniyalik sayohatchilar taʼtil uchun odatda mamlakat shimolidagi salqinroq joylarga boradigan «coolcation» (salqin taʼtil) trendini ham kuchaytirdi.

Ispaniya iqlimi isishining yana bir oqibati qurgʻoqchilik boʻldi. 2024 yilda, uch yillik juda kam yogʻingarchilikdan soʻng, shimoli-sharqiy Kataloniya mintaqasi suvdan foydalanishga vaqtinchalik qatʼiy cheklovlar joriy etdi, jumladan, sanoat uchun 25 foizga va dehqonchilik uchun 80 foizga qisqartirish.

Oʻshandan beri kuchli yomgʻirlar cheklovlarni tugatdi, ammo qurgʻoqchilik baribir mahalliy iqtisodiyotga sezilarli taʼsir koʻrsatdi.

Ispaniya soʻnggi yillarda boshdan kechirgan eng dahshatli va fojiali tabiiy hodisa 2024 yil oktyabr oyida mamlakat sharqida, asosan Valensiya mintaqasida 237 kishining hayotiga zomin boʻlgan toʻsatdan suv toshqini boʻldi.

Ispaniyaning Climatoc-Lab meteorologik tadqiqot guruhi buni «global isish gidrologik tsiklni qanday oʻzgartirishining namoyon boʻlishi» deb atadi.

Valensiya Savdo palatasi suv toshqini 4,5 milliard yevro toʻgʻridan-toʻgʻri zarar keltirganini hisobladi. Minglab korxonalar zarar koʻrdi, baʼzilari tom maʼnoda toshqin suvlari bilan oqib ketdi, boshqalari esa uzoq tiklanish jarayonidan keyingina qayta ochilishga muvaffaq boʻldi.

«Bu ham boy berilgan hayotlar, ham korxonalarga, ishchilarga, ish beruvchilarga va oddiy odamlarga taʼsiri nuqtai nazaridan falokat boʻldi», deydi Valensiya mintaqasidagi Fepeval sanoat parklari federatsiyasi menejeri Laura Lyaser Alvares.

Ispaniyaning joylashuvi, iqlimi va relyefi global harorat koʻtarilishi bilan uni ayniqsa zaiflashtiradi. Mustaqil ekologik tashkilot — Germanwatch 2024 yilgi iqlim xavfi indeksida Ispaniyani Nigeriya va Malidan keyin dunyodagi eng koʻp zarar koʻrgan 20-oʻringa qoʻydi.

Shunga qaramay, baʼzilar bunda iqtisodiy ijobiy tomonni koʻrishmoqda.

«Iqlim oʻzgarishi qanday ishlab chiqarishimiz, qanday investitsiya kiritishimiz va qanday isteʼmol qilishimizga taʼsir qiladi», deydi BBVA Research iqtisodiy tahlil markazining iqlim oʻzgarishi iqtisodiyoti boʻlimi rahbari Xulian Kubero. U issiqlik iqtisodiy faollikni qanday sekinlashtirishi mumkinligiga eʼtibor qaratadi.

«Issiq boʻlganda hammamiz yomonroq ishlaymiz», deydi u. Ammo u yashilroq iqtisodiyot yuqori mahsuldorlikka ega yangi ish oʻrinlarini yaratishi mumkinligini qoʻshimcha qiladi.

«Asosiysi, agar harakat qilmasak, oʻsish sekinlashishini anglab yetishdir, agar u toʻgʻri boshqarilsa, bu imkoniyatga aylanishi mumkin», deydi u.