Iqtisodiyot bo‘yicha 2026 yilgi Nobel mukofoti Robert Xoll va Maykl Vudfordga berildi
Robert Xoll va Maykl Vudford 2026 yilgi iqtisodiy fanlar bo‘yicha Nobel mukofotini makroiqtisodiy barqarorlashtirishning mikroiqtisodiy asoslariga qo‘shgan hissasi uchun oldi.
Iqtisodiyot bo‘yicha 2026 yilgi Nobel mukofoti Robert Xoll va Maykl Vudfordga topshirildi
Stenford universitetining amerikalik iqtisodchisi Robert E. Xoll hamda Kolumbiya universiteti iqtisodchisi Maykl Vudford 2026 yil uchun Alfred Nobel xotirasiga bag‘ishlangan iqtisodiy fanlar bo‘yicha mukofot laureatlari bo‘ldilar. Shvetsiya Qirollik fanlar akademiyasi ularga «Makroiqtisodiy barqarorlashtirishning mikroiqtisodiy asoslari uchun» mukofotini berdi.
Olimlarning izlanishlari alohida uy xo‘jaliklari va kompaniyalar qarorlari umumiy iqtisodiyotga qanday taʼsir qilishini baholash imkonini beradigan makroiqtisodiy modellarning rivojlanishiga hissa qo‘shdi. Bu modellar byudjet-soliq va pul-kredit siyosatining o‘z vaqtida qo‘llanadigan choralari iqtisodiy tanazzulni qanday yumshatishi va iqtisodiyotning haddan tashqari tez o‘sishini qanday cheklashini tahlil qilishga yordam beradi.
Iqtisodiyot davriy ravishda rivojlanib, yuksalish va pasayish bosqichlarini boshdan kechiradi. Retsessiya paytida hukumatlar foiz stavkalarini pasaytirish va byudjet taqchilligini oshirish orqali iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishi mumkin. Iqtisodiyot haddan tashqari tez o‘sganida esa, aksincha, faollikni cheklashga qaratilgan choralar qo‘llanadi.
1970-yillardagi neft inqirozlari, yuqori inflyatsiya va ishsizlik anʼanaviy keynschilik modellarining bir qator samaradorlik jihatlarini shubha ostiga qo‘ydi. Ana shu sharoitda Xoll va Vudford mikroiqtisodiy tamoyillarga tayanuvchi hamda bozor ishtirokchilarining xatti-harakatlarini hisobga oladigan yondashuvning rivojlanishiga hissa qo‘shdilar.
Bunday modellarning muhim jihati shundaki, uy xo‘jaliklari va kompaniyalar kelajakka oid kutilmalarini inobatga olgan holda qaror qabul qiladilar. Odamlar isteʼmol va jamg‘arma o‘rtasida tanlov qilayotganda istiqbollarni baholaydilar, kompaniyalar esa narxlarni belgilashda kelgusi sharoitlarni hisobga oladilar. Shu bois hukumatlar va markaziy banklarning iqtisodiy siyosat bo‘yicha rejalashtirilayotgan chora-tadbirlar haqidagi bayonotlari bozor ishtirokchilarining kutilmalari va qarorlariga taʼsir ko‘rsatishi mumkin.
Iqtisodiy fanlar bo‘yicha mukofotni berish qo‘mitasi raisi Yon Xasslerning aytishicha, laureatlarning tadqiqotlari butun dunyodagi markaziy banklar va hukumatlar foydalanadigan modellar uchun nazariy asos yaratdi. Ushbu ishlanmalar energetika inqirozlari va isteʼmol xarajatlarining keskin o‘zgarishi kabi iqtisodiy silkinishlarning ehtimoliy oqibatlarini baholashga yordam beradi.
Robert E. Xoll 1943 yilda Kaliforniya shtatidagi Palo-Alto shahrida tug‘ilgan. U 1967 yilda Massachusets texnologiya institutida falsafa doktori ilmiy darajasini olgan. Xoll Stenford universitetida professor bo‘lib ishlaydi.
Maykl Vudford 1955 yilda Massachusets shtatidagi Chikopi shahrida tug‘ilgan. U 1983 yilda Massachusets texnologiya institutida falsafa doktori ilmiy darajasini olgan. Hozirda Vudford Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universiteti professori hisoblanadi.
Mukofot miqdori 12 million Shvetsiya kronasini tashkil etadi. Eʼlonga ko‘ra, bu summa ikki laureat o‘rtasida teng taqsimlanadi.
1739 yilda tashkil etilgan Shvetsiya Qirollik fanlar akademiyasi fan taraqqiyotiga ko‘maklashish va uning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlashga xizmat qiluvchi mustaqil tashkilot hisoblanadi. Akademiya tabiiy fanlar va matematikaga alohida eʼtibor qaratadi.