Iqtisodiy qamal: Trampning Eronga qarshi yangi chorasi
AQSH prezidenti Eronga nisbatan bemisl iqtisodiy bosim kampaniyasi boshlanishini maʼlum qildi. Eron ichkarisida inflyatsiya, ayniqsa oziq-ovqat narxlarining oʻsishi sharoitida bu chora ichki bosimni oshiradi, lekin bu Tehronni Amerika shartlariga koʻnishga majburlay oladimi? “Geosiyosat” dasturida siyosiy tahlilchilar shu savol yuzasidan fikr yuritdi.
**Iqtisodiy Qamal: Trampning Eronga Qarshi Yangi Chorasi Natija Beradimi?**
Trampning Eronga qarshi e'lon qilgan misli ko'rilmagan iqtisodiy choralari o'z samarasini beradimi? Eron uzoq yillar davomida sanksiyalar sharoitida yashashga moslashgan mamlakat bo'lib, Tehron muqobil yo'llarni topish va sanksiyalar oqibatlarini yumshatish imkoniyatlarini shakllantirgan. Biroq, iqtisodiy bosimga to'liq immunitet hosil qilgan deb bo'lmaydi. Shunga qaramay, Eron uzoq yillar davomida sanksiyalar sharoitida yashay olishini namoyish etdi.
Eron hukumati va siyosiy elitasi sanksiyalarga bardosh bera olishiga urg'u bermoqda. Ammo iqtisodiy ko'rsatkichlar vaziyatning ancha murakkab ekanini ko'rsatmoqda. Hozir Eron harbiy tajovuz sharoitida. Mamlakat o'z suvereniteti va mustaqilligini himoya qilayotgan bir paytda, iqtisodiy qiyinchiliklarning kuchayishi tabiiy. Biroq bu qiyinchiliklarning oxiri ko'rinmayotgani Eron aholisi uchun tobora jiddiy muammoga aylanmoqda. Inflyatsiyaning yuqori darajasi, oziq-ovqat mahsulotlari narxining muntazam oshishi va aholining turmush darajasi pasayishi buning yaqqol ko'rinishidir. Bu holatni Eron ichidagi ham, mamlakat tashqarisidagi manbalar ham qayd etmoqda.
Endi bunday sharoitda qo'shimcha sanksiyalar nimani anglatadi? Eron hozirgacha saqlab qolgan savdo hamkorlari va logistika imkoniyatlaridan yanada ko'proq mahrum bo'lishi mumkin. AQSH bayonotlarida Eron bilan hamkorlik qilayotgan davlatlar ham bosim ostida qolishi mumkinligi ko'rsatilmoqda. Bu, ayniqsa, Eronning logistika imkoniyatlaridan foydalanayotgan davlatlarga ham ta'sir qiladi. Markaziy Osiyo uchun Eron janubiy yo'nalishlar orqali xalqaro dengiz savdo yo'llariga chiqish imkonini beradigan muhim hamkor hisoblanadi. Shimoliy yo'nalishlarga muqobil bo'lgan ushbu transport koridorlari urush sabab allaqachon qisqargan bo'lsa, yangi sanksiyalar ularning imkoniyatlarini yanada cheklashi mumkin. Demak, yangi sanksiyalar faqat Eronning o'ziga emas, balki Eron bilan savdo qilayotgan yoki uning logistika imkoniyatlaridan foydalanayotgan davlatlarga ham iqtisodiy zarar yetkazishi mumkin.
Urush boshlanganda ko'plab xalqaro tahlilchilar Eronning qarshilik ko'rsatish imkoniyatlarini past baholagan edi. Eron uzoq vaqt bardosh bera olmaydi degan prognozlar yangragan. Ammo Eron bugungacha qarshilikni davom ettirdi. Bu – mamlakatda siyosiy iroda borligi va jamiyatning muayyan darajadagi bardoshliligini ko'rsatadi. Shu bilan birga, asosiy savol – iqtisodiyot va aholining bunga qanchagacha bardosh bera olishi.
Oddiy eronliklar hukumatning mamlakat mustaqilligini saqlab qolish siyosatini qo'llab-quvvatlashi mumkin, biroq ular kundalik turmush sharoitining yaxshilanishini, oziq-ovqat va boshqa zarur mahsulotlar taqchilligining oldini olishni ham istaydi. Agar yangi sanksiyalar to'liq kuchga kirsa, bu muammolar yanada keskinlashishi mumkin.