Insonga inson kerak. "SKOLKOVO" rektori Aleksandr Kim — davr chaqiriqlari, rahbarning yangi roli va Oʻzbekiston biznes muhitining xususiyatlari haqida
Insonga inson kerak. «SKOLKOVO» rektori Aleksandr Kim — davr chaqiriqlari, rahbarning yangi roli va Oʻzbekiston biznes muhitining xususiyatlari haqida
Startaplar va investitsiyalar, sunʼiy intellekt, data-markazlar, bulutli texnologiyalar, avtomatlashtirish va robotlashtirish — bularning barchasi bugungi kunda biznes va iqtisodiyotga tobora kuchliroq taʼsir koʻrsatmoqda.
— Oʻzbekiston iqtisodiyoti shiddat bilan oʻsmoqda — bosqichma-bosqich va evolyutsion emas, balki koʻchkidek, revolyutsion tarzda: qaysidir sohada mamlakat oʻz salohiyatini endi ochayotgan boʻlsa, qaysidir sohada allaqachon olis kelajakda. Bunday bozorda rahbarlarga, ayniqsa, qaysi boshqaruv kompetentsiyalari zarur?
— Biz barchamiz allaqachon kelajakdamiz: 5G tarmoqlaridan foydalanamiz, muntazam ravishda sunʼiy intellektga murojaat qilamiz. Oʻzimizga qanday yetib olishimiz mumkin? Ilmiy-fantast yozuvchi Uilyam Gibson mashhur boʻlib ketgan ushbu iborani aytgan edi: «Kelajak allaqachon kirib kelgan, shunchaki u hali tekis tarqalmagan». Bu notekislik nafaqat Oʻzbekistonga, balki butun dunyoga xosdir. Biz bir vaqtning oʻzida oʻtmishda va kelajakda yashayapmiz. Murakkablik va davrimizning asosiy chaqiriqlaridan biri aynan shunda.
Bugungi kunda samarali boʻlish uchun shunchalik murakkab tafakkurga ega boʻlish kerak. Korporatsiyalar uchun bu katta chaqiriq: mavjud biznes-modellarni koʻz oldimizda oʻzgarib borayotgan ehtiyojlar va sharoitlarga qanday moslashtirish mumkin. Texnologiyalar biznesning oʻzini ham oʻzgartirmoqda. Shu bilan birga, ular oʻtmish yutuqlarini bekor qilmaydi, balki ularni rivojlantiradi va toʻldiradi.
Texnologik portlash epitsentrida inson va jamiyat uchun qanday oʻrin topa olishimiz — hamma uchun savoldir. Oʻzbekistonda bu anʼanalar, tarix va madaniyat sababli ayniqsa yaqqol koʻzga tashlanadi. Ushbu oʻzgarishlarning oldingi safida IT-industriya kompaniyalari turmoqda. Men Oʻzbekistonning bu borada kelajagi buyuk deb hisoblayman.
— Shiddatli oʻsish davrida yetakchilarga ayniqsa qaysi beshta kompetentsiya va fazilat zarur?
— Birinchisi — optimizm. U yaxshilikka va hali faqat qogʻozda mavjud boʻlgan yoki ishlab chiqish bosqichidagi loyihalarga ishonishga yordam beradi. Yaxshilikka ishonch — har qanday ish boshlanadigan eng muhim fazilatdir.
Ikkinchisi — tafakkurning murakkabligi va intellektning turli jihatlarini uygʻunlashtira olish qobiliyati. Bu dunyoga kengroq qarash imkonini beradi. Ishda biz koʻpincha cheklangan hajmdagi maʼlumotlar va yechimlar toʻplami bilan toʻqnash kelamiz. Dunyoga va vazifalarga kengroq qaray olish qobiliyati ushbu cheklovlarni yengib oʻtishga yordam beradi.
Uchinchisi — boshqalarni eshita olish qobiliyati. Bugungi kunda 30 yil oldingidek, yetakchi qayerga borishni koʻrsatgan va jamoa uning qarashlariga ergashgan paytlardagidek «qoʻrquv va taʼnasiz» rahbar boʻlishning iloji yoʻq. Dunyo shunchalik murakkab va oldindan aytib boʻlmaydigan boʻlib qoldiki, jamoani eshitish va sodir boʻlayotgan voqealar jihatlarini birgalikda muhokama qilish zarur. Kelajakning tayyor manzarasi yoʻq — uni birgalikda loyihalash va yaratish kerak.
Toʻrttinchisi — sunʼiy intellekt vositalarini rahbarning kundalik ishiga tatbiq eta olish koʻnikmasi.
Beshinchisi — energiya. Optimizm bor joyda energiya ham boʻladi. Usiz loyihalar va tashabbuslarni oldinga surish, odamlarni ragʻbatlantirish, ularni fikrlashga undashning iloji yoʻq. Bularning barchasi energiya talab qiladi.
— Shunga koʻra, rahbarning roli oʻzgardimi? Nahotki ilgari u koʻrsatmalar berishi va vazifalarni topshirishi mumkin boʻlgan boʻlsa, endi uning vazifasi — shu jumladan jamoani ruhlantirish va uni energiya bilan toʻldirishdan iborat?
— Bugungi kunda rahbar pragmatik ruhlantirish bilan shugʻullanadi. Bir tomondan, u odamlarni jasorat koʻrsatishga ruhlantiradi, ikkinchi tomondan — buning uchun muayyan vositalar toʻplamidan foydalanadi. U shunchaki: «Keling, oldinga yuguraziz», deb aytmaydi, balki buni nima uchun qilish kerakligini tushuntiradi va tushunarli, oʻlchanadigan maqsadlarni qoʻyadi.
Pragmatizm — mavhum emas, balki aniq ishlarni qilishdadir. Bu yerda tajribalar uchun oʻrin bor, lekin ularning maqsadlari tushunarli boʻlishi kerak. Natijadan qatʼi nazar — oʻxshadimi yoki yoʻqmi — toʻxtash, jamoa bilan yakunlarni muhokama qilish va keyin nima qilishni hal qilish kerak. Bu pragmatik ruhlantirishning muhim qismidir.
— Oʻzbekiston biznes muhitining siz oʻzingiz uchun qayd etgan xususiyatlari bormi?
— Biz Oʻzbekistonda koʻplab loyihalarni amalga oshirdik va yangilarini ishga tushirmoqdamiz. Men bu yerda dinamizm, oldinga intilish va katta energiyani koʻryapman. Shu bilan birga, texnologiyalar rivojlanishiga qaramay, Oʻzbekistonda hanuzgacha shaxsiy muloqot va insoniy aloqa juda muhim. Ular hamma joyda muhim, lekin bu yerda men buni ayniqsa kuchli his qilyapman.
— Oʻzbekistonning oʻz boshqaruv maktabi shakllanishi haqida gapirish mumkinmi?
— U aniq bor. Mamlakat shunchalik dinamik rivojlanmoqdaki, boshqaruvga oʻz yondashuvisiz buning iloji boʻlmas edi. Boshqa masala shundaki, men uni hali tavsiflab bera olmayman: biz maxsus tadqiqotlar oʻtkazmadik.
Fanda aniqlangan va aniqlanmagan bilimlar mavjud. Oʻzbekistonning boshqaruv madaniyati bu maʼnoda haligacha aniqlanmagan bilimlar sohasiga kiradi. Uni oʻrganish, umumlashtirish, tavsiflash va dunyoga taqdim etish lozim.
Menimcha, u Markaziy Osiyoning ming yillik madaniyati va tarixining ilgʻor boshqaruv texnologiyalari bilan qorishmasidan iborat. Ushbu butun tajriba mamlakat va biznesni boshqarishning alohida tizimini shakllantiradi.
— Bugungi kunda Oʻzbekistonda taʼlim kulti shakllandi. Ayniqsa, til kurslariga hamda chet elda oʻqish yoki ishlash uchun sertifikatlar olishga talab juda yuqori. Iqtidorli yosh mutaxassislarni mamlakatda qanday saqlab qolish mumkin?
— Iqtidorli odamlar dunyoni koʻrishi, imkoniyatlarni solishtirishi, qayerda yashash ular uchun yaxshiroq ekanini tushunishi va yakunda Oʻzbekistonni tanlashi mumkin boʻlgan sharoitlarni yaratishdan boshqa yoʻl yoʻq. Bu davlat darajasidagi masaladir.
Biznesga rivojlanish imkoniyati berilganda, u, oʻz navbatida, xodimlarga tadbirkorlik fazilatlari, texnologik koʻnikmalar va nostandart gʻoyalarni amalga oshirish imkonini beradi. Agar inson oʻz iqtidorini koʻrsata olsa, nimanidir oʻylab topib, joriy eta olsa, startap yaratib, infratuzilmaviy yordam ololsa, unda oʻz mamlakatida oʻz salohiyatini roʻyobga chiqarish uchun motivatsiya paydo boʻladi.
Yirik kompaniyalar venchur investitsiyalash bilan shugʻullanishi mumkin. Yoshlar, ayniqsa IT va robototexnika sohasidagi mutaxassislar koʻpincha aynan shunday imkoniyatlar orqasidan ketadilar: ular oʻz gʻoyalarini amalga oshirishni xohlaydilar va loyihalarni moliyalashtirishni qoʻlga kiritishlari mumkin boʻlgan joyga boradilar.
— Oʻzbekiston taʼlim bozorining hajmi va salohiyati qanday?
— Men qarshi savol beray: uni qanday oʻlchash mumkin? Maktabgacha va maktab taʼlimi, onlayn va oflayn til va tematik kurslar, boshqaruv taʼlimi, kompaniyalarning oʻzlari xodimlarni oʻqitadigan korporativ universitetlar mavjud. Bir necha oʻnlab segmentlar yigʻiladi.
Mening qoʻlimda hozir analitika yoʻq, lekin 40 million aholisi boʻlgan mamlakat uchun ushbu bozor oʻzining barcha koʻrinishlarida juda kattadir. Zero, insonning butun umri davomida rivojlanishidan muhimroq hech narsa yoʻq.
Biz uchun boshqaruv maktabi sifatida Oʻzbekiston eng muhim strategik bozorlardan biridir. Biz boshqaruv madaniyatining rivojlanishi iqtisodiyot va jamiyatga ijobiy taʼsir koʻrsatishiga ishonamiz. Ushbu ijtimoiy effekt bizning missiyamizga singdirilgan.
Boshqaruv hamma joyda bor — biznesda, davlat organlarida, notijorat tashkilotlarida. Agar odamlar boshqaruv vazifalarini samaraliroq hal etsalar, yakunda jamiyat yanada farovon, baxtli va boy boʻladi.
Oʻzbekiston kompaniyalari menedjmenti taʼlim va rivojlanishning qadrini tushunadi. Bizda bank sektorida koʻplab loyihalar amalga oshirilgan, telekomda katta hamkorlikni ishga tushirmoqdamiz. ICT WEEK konferentsiyasida biz eng yirik infratuzilma kompaniyasi boʻlmish Uztelecom bilan memorandum imzoladik — uning korporativ taʼlim platformasini birgalikda rivojlantiramiz.
Shuningdek, biz xususiy shaxslar tomonidan katta qiziqishni koʻryapmiz: Oʻzbekiston fuqarolari oʻz tashabbuslari bilan va oʻz hisoblaridan maktabimizda oʻqish uchun kelmoqdalar.
— Sunʼiy intellekt koʻpchilikni oʻz ish oʻrinlari uchun xavotirga solishga majbur qilmoqda. Sizningcha, u insonning biznesdagi rolini qanday oʻzgartiradi?
— Kelajakda biznes-modellar va kompaniyalar qanday koʻrinishga ega boʻlishini bilmayman, chunki biz hozir koʻrib turgan narsa — shunchaki katta marafonning boshlanishi. Oldinda koʻplab oʻzgarishlar bor, koʻpgina jarayonlar boshqacha yoʻlga qoʻyiladi.
Masalan, qaysidir順da shartnomalarni odamlar emas, balki raqamli agentlar — masalan, smart-kontraktlar asosida tuzadigan agentlik iqtisodiyoti paydo boʻlishi mumkin. Bu tizimda insonning roli qanday boʻlishi — hali nomaʼlum. Bunday agentlarning huquqiy subʼyektlik masalasi qanday hal qilinishi ham.
Shu sababli modellar aniq oʻzgaradi. Lekin menimcha, baribir insonning kelajagi bor, chunki insonga inson kerak. Bizda hamisha muloqot qilish va hamkorlik qilishga ehtiyoj boʻladi — va ular hamisha qadr-qimmatga ega boʻlib qoladi.